ตัณหาสูตร

๙. ตณฺหุปฺปาทสุตฺตวณฺณนา

นวเม อุปฺปชฺชติ เอเตสูติ อุปฺปาทา. กา อุปฺปชฺชติ? ตณฺหา. ตณฺหาย อุปฺปาทา ตณฺหุปฺปาทา, ตณฺหาวตฺถูนิ ตณฺหาการณานีติ อตฺโถ. จีวรเหตูติ "กตฺถ มนาปํ จีวรํ ลภิสฺสามี"ติ จีวรการณา อุปฺปชฺชติ. อิติภวาภว- เหตูติ เอตฺถ อิตีติ นิทสฺสนตฺเถ ๑- นิปาโต. ยถา จีวราทิเหตุ, เอวํ ภวาภวเหตุปีติ อตฺโถ. ภวาภโวติ เจตฺถ ปณีตปฺปณีตตรานิ ๒- สปฺปินวนีตาทีน อธิปฺเปตานิ. สมฺปตฺติภเวสุ ปณีตตรปณีตตมภโวติปิ วทนฺติ. ๓-

ตณฺหาทุติโยติ อยญฺหิ สตฺโต อนมตคฺเค สํสารวฏฺเฏ สํสรนฺโต น เอกโกว สํสรติ, ตณฺหํ ปน ทุติยิกํ ลภนฺโตว สํสรติ. เตน วุตฺตํ "ตณฺหาทุติโย"ติ. อิตฺถภาวญฺญถาภาวนฺติ เอตฺถ อิตฺถภาโว นาม อยํ อตฺตภาโว, อญฺญถาภาโว นาม อนาคตตฺตภาโว. เอวรูโป วา อญฺโญปิ อตฺตภาโว อิตฺถภาโว นาม, น เอวรูโป อญฺญถาภาโว นาม. ตํ อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ. สํสารนฺติ ขนฺธธาตุ- อายตนปฏิปาฏึ. ๔- นาติวตฺตตีติ นาติกฺกมติ. เอวมาทีนวํ ญตฺวาติ เอวํ อตีตานาคต- ปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ อาทีนวํ ชานิตฺวา. ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวนฺติ ตณฺหํ จ ๕- "อยํ วฏฺฏทุกฺขสฺส สมฺภโว ปภโว ๖- การณนฺ"ติ เอวํ ชานิตฺวา. เอตฺตาวตา อิมสฺส ภิกฺขุโน วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตปฺปตฺตภาโว ทสฺสิโต. อิทานิ ตํ ขีณาสวํ โถเมนฺโต วีตตโณฺหติอาทิมาห. ตตฺถ อนาทาโนติ นิคฺคหโณ. สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ สติสมฺปชญฺญเวปุลฺลปฺปตฺโต ๗- ขีณาสโว ภิกฺขุ สโต สมฺปชาโน จเรยฺย วิหเรยฺยาติ อตฺโถ. อิติ สุตฺตนฺเต วฏฺฏํ กเถตฺวา คาถาสุ วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตนฺติ.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. นิทสฺสเน ๒ ฉ.ม. ปณีตตรานิ

@๓ ฉ.ม. วทนฺติเยว ๔ ฉ.ม. ขนฺธธาตุอายตนานํ ปฏิปาฏึ

@๕ ม. ตณฺหํว ๖ ฉ.ม. อยํ วฏฺฏทุกฺขสมฺภูโต สภาโว

@๗ สี. สติสมฺปชญฺเญ เวปุลฺลปฺปตฺโต