๓. ทุจริตวรรค

๓. ทุจจริตวรรค

หมวดว่าด้วยทุจริตและสุจริต

๑. ทุจจริตสูตร

ว่าด้วยทุจริตและสุจริต

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้

วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. มุสาวาท (พูดเท็จ) ๒. ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด)

๓. ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ)

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้

วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สัจจวาจา (พูดจริง) ๒. อปิสุณาวาจา (พูดไม่ส่อเสียด)

๓. สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) ๔. มันตภาสา ๑- (พูดด้วยปัญญา)

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล

ทุจจริตสูตรที่ ๑ จบ

๒. ทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยทิฏฐิ

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วย ธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ ติเตียนและประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูเชิงอรรถที่ ๑ ข้อ ๑๔๙ (สุจริตสูตร) หน้า ๒๑๒ ในเล่มนี้

๑. กายทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยกาย)

๒. วจีทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยวาจา)

๓. มโนทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยใจ)

๔. มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ติเตียน และประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูก ผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมาก

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. กายสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยกาย)

๒. วจีสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยวาจา)

๓. มโนสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยใจ)

๔. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูกผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมาก

ทิฏฐิสูตรที่ ๒ จบ

๓. อกตัญญุตาสูตร

ว่าด้วยความเป็นผู้ไม่รู้คุณและความเป็นผู้รู้คุณ

ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วย ธรรม ๔ ประการย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ ติเตียนและประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. กายทุจริต ๒. วจีทุจริต

๓. มโนทุจริต ๔. อกตัญญุตา อกตเวทิตา ๑-

ฯลฯ ๒-

๑. กายสุจริต ๒. วจีสุจริต

๓. มโนสุจริต ๔. กตัญญุตา กตเวทิตา

ฯลฯ ๒-

อกตัญญุตาสูตรที่ ๓ จบ

๔. ปาณาติปาตีสูตร

ว่าด้วยผู้ฆ่าสัตว์และผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์

ฯลฯ ๒-

๑. เป็นผู้ฆ่าสัตว์ ๒. เป็นผู้ลักทรัพย์

๓. เป็นผู้ประพฤติผิดในกาม ๔. เป็นผู้พูดเท็จ

ฯลฯ ๒-

๑. เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์

๒. เป็นผู้เว้นขาดจากการลักทรัพย์

๓. เป็นผู้เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม

๔. เป็นผู้เว้นขาดจากการพูดเท็จ

ฯลฯ ๒-

ปาณาติปาตีสูตรที่ ๔ จบ

๕. ปฐมมัคคสูตร

ว่าด้วยมรรค สูตรที่ ๑

ฯลฯ ๒-

๑. มีมิจฉาทิฏฐิ ๒. มีมิจฉาสังกัปปะ

๓. มีมิจฉาวาจา ๔. มีมิจฉากัมมันตะ

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูเชิงอรรถที่ ๑ ข้อ ๒๑๓ (อกตัญญุตาสูตร) หน้า ๓๓๓ ในเล่มนี้

@๒ ดูข้อความเต็มในข้อ ๒๑๒ (ทิฏฐิสูตร) หน้า ๓๓๒-๓๓๓ ในเล่มนี้

ฯลฯ ๑-

๑. มีสัมมาทิฏฐิ ๒. มีสัมมาสังกัปปะ

๓. มีสัมมาวาจา ๔. มีสัมมากัมมันตะ

ฯลฯ ๑-

ปฐมมัคคสูตรที่ ๕ จบ

๖. ทุติยมัคคสูตร

ว่าด้วยมรรค สูตรที่ ๒

ฯลฯ ๑-

๑. มีมิจฉาอาชีวะ ๒. มีมิจฉาวายามะ

๓. มีมิจฉาสติ ๔. มีมิจฉาสมาธิ

ฯลฯ ๑-

๑. มีสัมมาอาชีวะ ๒. มีสัมมาวายามะ

๓. มีสัมมาสติ ๔. มีสัมมาสมาธิ

ฯลฯ ๑-

ทุติยมัคคสูตรที่ ๖ จบ

๗. ปฐมโวหารปถสูตร ๒-

ว่าด้วยครรลองแห่งโวหาร สูตรที่ ๑

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าได้รู้

ฯลฯ ๑-

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูข้อความเต็มในข้อ ๒๑๒ (ทิฏฐิสูตร) หน้า ๓๓๒-๓๓๓ ในเล่มนี้

@๒ ดูข้อ ๒๑๗ (ปฐมโวหารปถสูตร) หน้า ๓๓๕ ในเล่มนี้

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

ฯลฯ ๒-

ปฐมโวหารปถสูตรที่ ๗ จบ

๘. ทุติยโวหารปถสูตร ๒-

ว่าด้วยครรลองแห่งโวหาร สูตรที่ ๒

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าได้เห็น

๒. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าได้ฟัง

๓. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าได้ทราบ

๔. เป็นผู้กล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าได้รู้

ฯลฯ ๑-

ทุติยโวหารปถสูตรที่ ๘ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูข้อความเต็มในข้อ ๒๑๒ (ทิฏฐิสูตร) หน้า ๓๓๒-๓๓๓ ในเล่มนี้

@๒ ดูข้อ ๒๑๘ (ทุติยโวหารปถสูตร) หน้า ๓๓๖ ในเล่มนี้

๙. อหิริกสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มีหิริและผู้มีหิริ

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ทุศีล

๓. เป็นผู้ไม่มีหิริ ๔. เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีศีล

๓. เป็นผู้มีหิริ ๔. เป็นผู้มีโอตตัปปะ

ฯลฯ ๑-

อหิริกสูตรที่ ๙ จบ

๑๐. ทุปปัญญสูตร

ว่าด้วยผู้มีปัญญาทรามและผู้มีปัญญา

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ทุศีล

๓. เป็นผู้เกียจคร้าน ๔. เป็นผู้มีปัญญาทราม

ฯลฯ ๑-

๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีศีล

๓. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๔. เป็นผู้มีปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แลย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูกผู้รู้ติเตียนและประสพบุญเป็นอันมาก

ทุปปัญญสูตรที่ ๑๐ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูข้อความเต็มในข้อ ๒๑๒ (ทิฏฐิสูตร) หน้า ๓๓๒-๓๓๓ ในเล่มนี้

๑๑. กวิสูตร

ว่าด้วยกวี

ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้

กวี ๔ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. จินตากวี ๑- ๒. สุตกวี ๒-

๓. อัตถกวี ๓- ๔. ปฏิภาณกวี ๔-

ภิกษุทั้งหลาย กวี ๔ จำพวกนี้แล

กวิสูตรที่ ๑๑ จบ

ทุจจริตวรรคที่ ๔ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ทุจจริตสูตร ๒. ทิฏฐิสูตร

๓. อกตัญญุตาสูตร ๔. ปาณาติปาตีสูตร

๕. ปฐมมัคคสูตร ๖. ทุติยมัคคสูตร

๗. ปฐมโวหารปถสูตร ๘. ทุติยโวหารปถสูตร

๙. อหิริกสูตร ๑๐. ทุปปัญญสูตร

๑๑. กวิสูตร

@เชิงอรรถ :

@๑ จินตากวี คือ ผู้รู้เชี่ยวชาญในศิลปะการประพันธ์บทกลอน ตามแนวความคิดของตน

@(องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๒๒๑-๒๓๑/๔๔๐)

@๒ สุตกวี คือ ผู้เชี่ยวชาญในศิลปะการประพันธ์ตามที่ได้ฟังมา (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๒๒๑-๒๓๑/๔๔๐)

@๓ อัตถกวี คือ ผู้เชี่ยวชาญในศิลปะการประพันธ์ โดยอาศัยความหมายสั้นๆ แล้วขยายความให้พิสดาร

@(องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๒๒๑-๒๓๑/๔๔๐)

@๔ ปฏิภาณกวี คือ ผู้เชี่ยวชาญในศิลปะการประพันธ์ โดยใช้ปฏิภาณของตน ในลักษณะแต่งกลอนสดเหมือน

@พระวังคีสเถระ (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๒๒๑-๒๓๑/๔๔๐)