สมาธิสูตร

๕. โรหิตสฺสวคฺค

๑. สมาธิภาวนาสุตฺตวณฺณนา

ปญฺจมสฺส ปฐเม ญาณทสฺสนปฏิลาภายาติ ทิพฺพจกฺขุปฐมญาณ- ทสฺสนสฺส ปฏิลาภาย. ทิวาสญฺญํ อธิฏฺฐาตีติ ทิวาติ เอวํ สญฺญํ อธิฏฺฐาติ. ยถา ทิวา ตถา รตฺตินฺติ ยถา ทิวา อาโลกสญฺญา มนสิกตา, ตเมว ตํ รตฺตึปิ มนสิกโรติ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. สปฺปภาสนฺติ ทิพฺพจกฺขุญาโณ- ภาเสน สโหภาสํ. กิญฺจาปิ อาโลกสทิสํ กตํ, อตฺโถ ปน ๒- เอวํ สลฺลกฺเขตพฺโพ. ทิพฺพจกฺขุญาณาโลโก หิ อิธ อธิปฺเปโต.

วิทิตาติ ปากฏา หุตฺวา. กถํ ปน เวทนา วิทิตา ๓- อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺตีติ? อิธ ภิกฺขุ วตฺถุํ ปริคฺคณฺหาติ, อารมฺมณํ ปริคฺคณฺหาติ. ตสฺส ปริคฺคหิตวตฺถารมฺมณตาย ตา เวทนา "เอวํ อุปฺปชฺชิตฺวา เอวํ ฐตฺวา เอวํ นิรุชฺฌนฺตี"ติ วิทิตา อุปฺปชฺชนฺติ, วิทิตา ติฏฺฐนฺติ, วิทิตา อพฺภตฺถํ คจฺฉนฺติ นาม. สญฺญาวิตกฺเกสุปิ เอเสว นโย.

อุทยพฺพยานุปสฺสีติ อุทยญฺจ วยญฺจ ปสฺสนฺโต. อิติ รูปนฺติ เอวํ รูปํ เอตฺตกํ รูปํ น อิโต ปรํ รูปํ อตฺถีติ. อิติ รูปสฺส สมุทโยติ เอวํ รูปสฺส

@เชิงอรรถ: ๑ สี. มุตฺตจาคตํ ๒ ฉ.ม. ปเนตฺถ น ๒ ม. เอวํ วิทิตา อุปฺปาโท. อตฺถงฺคโมติ ปน เภโท อธิปฺเปโต. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. อิทญฺจ ปน เม ตํ ภิกฺขเว สนฺธาย ภาสิตนฺติ ภิกฺขเว ยํ มยา เอตํ ปุณฺณกปเญฺห "สงฺขาย โลกสฺมินฺ"ติอาทิ ภาสิตํ, ตํ อิทํ ผลสมาปตฺตึ สนฺธาย ภาสิตนฺติ อตฺโถ.

ตตฺถ สงฺขายาติ ญาเณน ชานิตฺวา. โลกสฺมินฺติ สตฺตโลเก. ปโรปรานีติ อวจานิ อุตฺตมานิ. ๑- อิญฺชิตนฺติ จลนํ. ๒- นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเกติ โลกสฺมึ กตฺถจิ เอกกฺขนฺเธปิ เอกายตเนปิ เอกธาตุยาปิ เอการมฺมเณปิ นตฺถิ. สนฺโตติ ปจฺจนีกกฺกิเลสวูปสเมน สนฺโต. วิธูโมติ โกธธูเมน วิคตธุโม. เอวเมตฺถ สุตฺตนฺเต มคฺเคกคฺคตมฺปิ กเถตฺวา คาถาย ผลสมาปตฺติเยว กถิตาติ.