ปัญหาสูตร

๒. ปัญหพยากรณสูตร

ว่าด้วยวิธีการตอบปัญหา

ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้

การตอบปัญหา ๔ ประการ ๖- อะไรบ้าง คือ

๑. เอกังสพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยนัยเดียว)

๒. วิภัชชพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรแยกตอบ)

๓. ปฏิปุจฉาพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยย้อนถาม)

๔. ฐปนียปัญหา (ปัญหาที่ควรงดตอบ)

ภิกษุทั้งหลาย การตอบปัญหา ๔ ประการนี้แล

(๑) ตอบโดยนัยเดียว (๒) แยกตอบ

(๓) ตอบโดยย้อนถาม (๔) งดตอบ

@เชิงอรรถ :

@๑ สิ่งสูงต่ำ ในที่นี้หมายถึงอัตภาพของผู้อื่นและอัตภาพของตน (องฺ.จตุกฺก.ฏีกา ๒/๔๑/๓๗๗)

@๒ โลก ในที่นี้หมายถึงสัตว์โลก (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๔๑/๓๔๓)

@๓ ไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้หวั่นไหว หมายถึงไม่มีกิเลสเป็นเหตุให้หวั่นไหว ๗ ประการ คือ ราคะ โทสะ โมหะ

@มานะ ทิฏฐิ กิเลส และทุจริต (องฺ.ติก.อ. ๒/๓๒/๑๑๔)

@๔ ในโลกไหนๆ ในที่นี้หมายถึงขันธ์ อายตนะ ธาตุ และอารมณ์ (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๔๑/๓๔๓)

@๕ เป็นผู้สงบ หมายถึงสงบกิเลสที่เป็นข้าศึก (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๔๑/๓๔๓)

@๖ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๑๒/๒๐๔

อนึ่ง บัณฑิตเรียกภิกษุผู้รู้ความเหมาะสม ๑-

ในฐานะแห่งปัญหานั้นๆ ว่า

เป็นผู้ฉลาดในปัญหาทั้ง ๔

บุคคลเช่นนั้น ใครๆ เทียบได้ยาก

เอาชนะได้ยาก เป็นคนลึกซึ้ง ให้แพ้ได้ยาก

และฉลาดในประโยชน์ทั้งสอง

คือ ด้านเจริญและด้านเสื่อม

บัณฑิตย่อมเว้นด้านเสื่อม ถือเอาด้านเจริญ

ธีรชนเพราะรู้จักประโยชน์

ชาวโลกจึงเรียกว่า “บัณฑิต”

ปัญหพยากรณสูตรที่ ๒ จบ

๓. ปฐมโกธครุสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้มักโกรธ สูตรที่ ๑

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้มักโกรธ ไม่เคารพสัทธรรม

๒. บุคคลผู้มักลบหลู่ ไม่เคารพสัทธรรม

๓. บุคคลผู้เห็นแก่ลาภ ไม่เคารพสัทธรรม

๔. บุคคลผู้เห็นแก่สักการะ ไม่เคารพสัทธรรม

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ จำพวกไหนบ้าง คือ

@เชิงอรรถ :

@๑ ผู้รู้ความเหมาะสม หมายถึงรู้วิธีการตอบปัญหา (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๔๒/๓๔๓)