อนุโสตสูตร

๕. อนุโสตสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้ไปตามกระแส

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ จำพวก ๑- ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้ไปตามกระแส ๒. บุคคลผู้ไปทวนกระแส

๓. บุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น ๔. บุคคลผู้ลอยบาปข้าม ๒- ถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก ๓-

บุคคลผู้ไปตามกระแส เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพกาม ๔- และทำบาปกรรม ๕- นี้เรียกว่าบุคคลผู้ไป ตามกระแส

@เชิงอรรถ :

@๑ ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๑๘๘/๒๑๖

@๒ หมายถึงข้ามพ้นโอฆะได้ (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๕/๒๘๑)

@๓ บนบก ในที่นี้หมายถึงพระนิพพาน (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๕/๒๘๑)

@๔ เสพกาม ในที่นี้หมายถึงเสพวัตถุกาม (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๕/๒๘๑)

@๕ บาปกรรม ในที่นี้หมายถึงการฆ่าสัตว์เป็นต้น (องฺ.จตุกฺก. อ. ๒/๕/๒๘๑)

บุคคลผู้ไปทวนกระแส เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำบาปกรรม แม้มีทุกข์ทางกาย และทุกข์ทางใจ ร้องไห้น้ำตานองหน้า ก็ยังประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ได้ นี้เรียกว่าบุคคลผู้ไปทวนกระแส

บุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ (สังโยชน์เบื้องต่ำ) ๕ ประการสิ้นไป เป็นโอปปาติกะ ๑- ปรินิพพานในภพนั้น ไม่หวนกลับจากโลกนั้นอีก นี้เรียกว่าบุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น

บุคคลผู้ลอยบาปข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน นี้เรียกว่าบุคคลผู้ลอย บาปข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

ในโลกนี้ชนผู้ไม่สำรวมในกามทั้งหลาย

ยังไม่ปราศจากราคะ บริโภคกามตามปกติ

ถูกตัณหาครอบงำ เข้าถึงชาติและชราเสมอ

ชื่อว่าผู้ไปตามกระแส

เพราะเหตุนั้นแล บุคคลผู้เป็นนักปราชญ์

มีสติตั้งมั่นในโลกนี้ ไม่เสพกามและไม่ทำบาปกรรม

แม้มีทุกข์ก็ยังละกามได้

บัณฑิตทั้งหลายเรียกบุคคลผู้เป็นนักปราชญ์นั้นว่า

ผู้ไปทวนกระแส

@เชิงอรรถ :

@๑ โอปปาติกะ หมายถึงสัตว์ที่เกิดและเติบโตเต็มที่ทันที และเมื่อจุติ (ตาย) ก็หายวับไป ไม่ทิ้งซากศพไว้

@เช่น เทวดาและสัตว์นรก (ที.สี.อ. ๑๗๑/๑๔๙)

นรชนผู้ละกิเลส ๕ ประการได้

มีสิกขาบริบูรณ์ เป็นผู้ไม่เสื่อมแน่นอน

ถึงความเชี่ยวชาญในจิต ๑- มีอินทรีย์ตั้งมั่น

บัณฑิตทั้งหลายเรียกว่า ผู้มีภาวะตั้งมั่น

บุคคลผู้ประกอบด้วยญาณกำจัดธรรมทั้งหลาย

ทั้งที่เป็นกุศลและอกุศลให้สิ้นไปไม่เหลืออยู่

เป็นผู้ถึงเวท อยู่จบพรหมจรรย์

ถึงที่สุดแห่งโลก บัณฑิตเรียกว่าผู้ถึงฝั่ง ๒-

อนุโสตสูตรที่ ๕ จบ

๖. อัปปัสสุตสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้มีสุตะน้อย

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๔ จำพวก ๓- ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลผู้มีสุตะน้อยทั้งไม่เข้าถึงสุตะ

๒. บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่เข้าถึงสุตะ

๓. บุคคลผู้มีสุตะมาก แต่ไม่เข้าถึงสุตะ

๔. บุคคลผู้มีสุตะมากทั้งเข้าถึงสุตะ

บุคคลผู้มีสุตะน้อยทั้งไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างไร

@เชิงอรรถ :

@๑ ถึงความเชี่ยวชาญในจิต คือ ถึงความมีวสีแห่งจิต ในที่นี้หมายถึงพระอนาคามี

@(องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๕/๒๘๑)

@๒ ผู้ถึงฝั่ง ในที่นี้หมายถึงพระขีณาสพเท่านั้น (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๕/๒๘๑)

@๓ ดู อภิ.ปุ. (แปล) ๓๖/๑๘๙/๒๑๖-๒๑๗