ตมสูตร

๙. ๔. มจลวคฺค

๑-๕. ปาณาติปาตาทิสุตฺตปญฺจกวณฺณนา

[๘๑-๘๕] จตุตฺถสฺส ปฐมาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว. ปญฺจเม "นีจกุเล ปจฺจาชาโต"ติอาทิเกน ตเมน ยุตฺโตติ ตโม. กายทุจฺจริตาทีหิ ปุน นิรยตมูปคมนโต ตมปรายโน. อิติ อุภเยนาปิ ขนฺธตโมว กถิโต โหติ. "อทฺธกุเล ปจฺจาชาโต"ติอาทิเกน โชตินา ยุตฺตโต โชติ, อาโลกภูโตติ วุตฺตํ โหติ. กายสุจริตาทีหิ ปุน สคฺคุปฺปตฺติโชติภาวูปคมนโต โชติปรายโน. อิมินา นเยน อิตเรปิ เทฺว เวทิตพฺพา.

@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยํ ยถา, ฉ. ยถา ๒ สี. โภคสํหรณตฺถาว, โภเค สมฺภรณตฺถาย

เวณกุเลติ วิลีวการกุเล. เนสาทกุเลติ มิคลุทฺทกาทีนํ กุเล. รถการกุเลติ จมฺมการกุเล. ปุกฺกุสกุเลติ ปุปฺผจฺฉฑฺฑกกุเล. ๑- เอตฺตาวตา กุลวิปตฺตึ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ยสฺมา ปุกฺกุสชาโตปิ เอกจฺโจ อทฺโธ โหติ มหทฺธโน. อยํ ปน น ตาทิโส, ตสฺมา ตสฺส โภควิปตฺตึ ทสฺเสตุํ ทลิทฺเทติ อาห. ตตฺถ ทลิทฺเทติ ทาลิทฺทิเยน สมนฺนาคเต อปฺปนฺนปานโภชเน. ๑- กสิรวุตฺติเกติ ทุกฺขวุตฺติเก. ๒- ยตฺถ วายาเมน อาราเธนฺติ ตํ ปาเปตีติ อตฺโถ. ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภตีติ ยสฺมึ กุเล ทุกฺเขน ยาคุภตฺตฆาโส จ โกปินมตฺตํ อจฺฉาทนํ วา ลพฺภติ.

อิทานิ ยสฺมา เอตฺถ กุเล ชาโตปิ อุปธิสมฺปนฺโน โหติ อตฺตภาวสมิทฺธิยํ ฐิโต อยํ ปน น ตาทิโส ตสฺมา ตสฺส สรีรวิปตฺตึปิ ทสฺเสตุํ โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณติอาทิมาห. ตตฺถ ๒- ทุพฺพณฺโณติ ปํสุปิสาจโก วิย ฌามขาณุวณฺโณ. ทุทฺทสิโกติ วิชาตมาตุยาปิ อมนาปทสฺสโน. โอโกฏิมโกติ ลกุณฺฑโก. กาโณติ เอกจฺฉิกาโณ วา อุภยจฺฉิกาโณ วา. กุณีติ เอกหตฺถกุณี วา อุภยหตฺถกุณี วา. ขญฺโชติ เอกปาทขญฺโช วา อุภยปาทขญฺโช วา. ปกฺขหโตติ หตปกฺโข ปีฐสปฺปี. ปทีเปยฺยสฺสาติ เตลกปลฺลาทิโน ปทีปอุปกรณสฺส. เอวํ โข ภิกฺขเวติ เอตฺถ เอโก ปุคฺคโล พหิทฺธา อาโลกํ อทิสฺวา มาตุกุจฺฉิสฺมึเยว กาลํ กตฺวา อปาเยสุ นิพฺพตฺตนฺโต สกลมฺปิ กปฺปํ สํสรติ. โสปิ ตโมตมปรายโนว. โส ปน กุหกปุคฺคโล ภเวยฺย. กุหกสฺส หิ เอวรูปา นิปฺผตฺติ โหตีติ วุตฺตํ.

เอตฺถ จ "นีเจ กุเล"ติอาทีหิ อาคมนวิปตฺติ เจว ปจฺจุปฺปนฺนปจฺจยวิปตฺติ จ ทสฺสิตา. "ทลิทฺเท"ติอาทีหิ ปวตฺตปจฺจยวิปตฺติ, "กสิรวุตฺติเก"ติอาทีหิ อาชีวุปายวิปตฺติ, "ทุพฺพณฺโณ"ติอาทีหิ อตฺตภาววิปตฺติ, "พหฺวาพาโธ"ติอาทีหิ ทุกฺขการณสมาโยโค, "น ลาภี"ติอาทีหิ สุขการณวิปตฺติ เจว อุปโภควิปตฺติ จ, "กาเยน ทุจฺจริตนฺ"ติอาทีหิ ตมปรายนภาวสฺส การณสมาโยโค, "กายสฺส เภทา"ติอาทีหิ สมฺปรายิกตมูปคโม. สุกฺกปกฺโข วุตฺตปฏิปกฺขนเยน เวทิตพฺโพ.

@เชิงอรรถ: ๑-๑ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ๒-๒ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ