เขตตสูตร

๔. เขตตสูตร

ว่าด้วยนาดีและนาไม่ดี

ภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีความชื่นใจมาก ไม่มีความเจริญมาก

นาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นอย่างไร

คือ นาในโลกนี้

๑. เป็นที่ลุ่มและดอน ๒. เป็นที่มีหินและกรวด

๓. เป็นที่ดินเค็ม ๔. เป็นที่ไถลงลึกไม่ได้

๕. เป็นที่ไม่มีทางน้ำเข้า ๖. เป็นที่ไม่มีทางน้ำออก

๗. เป็นที่ไม่มีเหมือง ๘. เป็นที่ไม่มีคันนา

ภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ อย่างนี้ ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีความชื่นใจมาก ไม่มีความเจริญมาก

ภิกษุทั้งหลาย ในทำนองเดียวกัน ทานที่บุคคลให้ในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบ ด้วยองค์ ๘ ประการ ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่มีความรุ่งเรืองมาก ไม่มีความแพร่หลายมาก

สมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นอย่างไร

คือ สมณพราหมณ์ในโลกนี้

๑. เป็นผู้มีมิจฉาทิฏฐิ (เห็นผิด)

๒. เป็นผู้มีมิจฉาสังกัปปะ (ดำริผิด)

๓. เป็นผู้มีมิจฉาวาจา (เจรจาผิด)

๔. เป็นผู้มีมิจฉากัมมันตะ (กระทำผิด)

๕. เป็นผู้มีมิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด)

๖. เป็นผู้มีมิจฉาวายามะ (พยายามผิด)

๗. เป็นผู้มีมิจฉาสติ (ระลึกผิด)

๘. เป็นผู้มีมิจฉาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นผิด)

ภิกษุทั้งหลาย ทานที่ให้ในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ อย่างนี้ ย่อมไม่มีผลมาก ไม่มีอานิสงส์มาก ไม่มีความรุ่งเรืองมาก ไม่มีความแพร่ หลายมาก

ภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ย่อมมี ผลมาก มีความชื่นใจมาก มีความเจริญมาก

นาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นอย่างไร

คือ นาในโลกนี้

๑. เป็นที่ไม่ลุ่มและดอน ๒. เป็นที่ไม่มีหินและกรวด

๓. เป็นที่ไม่มีดินเค็ม ๔. เป็นที่ไถลงลึกได้

๕. เป็นที่มีทางน้ำเข้า ๖. เป็นที่มีทางน้ำออก

๗. เป็นที่มีเหมือง ๘. เป็นที่มีคันนา

ภิกษุทั้งหลาย พืชที่หว่านลงในนาที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีความชื่นใจมาก มีความเจริญมาก

ภิกษุทั้งหลาย ในทำนองเดียวกัน ทานที่ให้ในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบ ด้วยองค์ ๘ ประการ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความ แพร่หลายมาก

สมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นอย่างไร

คือ สมณพราหมณ์ในโลกนี้

๑. เป็นผู้มีสัมมาทิฏฐิ(เห็นชอบ) ๒. เป็นผู้มีสัมมาสังกัปปะ(ดำริชอบ)

๓. เป็นผู้มีสัมมาวาจา(เจรจาชอบ) ๔. เป็นผู้มีสัมมากัมมันตะ(กระทำชอบ)

๕. เป็นผู้มีสัมมาอาชีวะ(เลี้ยงชีพชอบ) ๖. เป็นผู้มีสัมมาวายามะ(พยายามชอบ)

๗. เป็นผู้มีสัมมาสติ(ระลึกชอบ) ๘. เป็นผู้มีสัมมาสมาธิ(ตั้งจิตมั่นชอบ)

ภิกษุทั้งหลาย ทานที่ให้ในสมณพราหมณ์ผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ อย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

พืชที่สมบูรณ์ถูกหว่านลงในนาที่สมบูรณ์

เมื่อฝนตกต้องตามฤดูกาล ธัญชาติจะงอกงามได้

เพราะไม่มีศัตรูพืช ๑- มีความเจริญงอกงาม

มีความไพบูลย์ มีผลสมบูรณ์เต็มที่ ฉันใด

โภชนะที่สมบูรณ์ ๒- ที่บุคคลให้

ในสมณพราหมณ์ผู้มีศีลสมบูรณ์ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

ย่อมนำมาซึ่งกุศลอันสมบูรณ์

เพราะกรรมที่เขาทำไว้นั้นสมบูรณ์แล้ว

เพราะฉะนั้น บุคคลผู้หวังกุศลอันสมบูรณ์

จงเป็นผู้สมบูรณ์ในกุศลนี้

พึงคบท่านผู้มีปัญญาสมบูรณ์

บุญสัมปทาทั้งหลายย่อมสำเร็จได้อย่างนี้ คือ

ท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ๓-

ได้ความสมบูรณ์แห่งจิตแล้ว ทำกรรมให้บริบูรณ์

ได้ประโยชน์ที่สมบูรณ์

รู้โลกตามความเป็นจริงแล้ว

บรรลุทิฏฐิสัมปทา(ความถึงพร้อมด้วยทิฏฐิ)

@เชิงอรรถ :

@๑ ไม่มีศัตรูพืช ในที่นี้หมายถึงแมลงและหนอนเป็นต้น (องฺ.อฏฺฐก.อ. ๓/๓๔/๒๕๕)

@๒ โภชนะที่สมบูรณ์ ในที่นี้หมายถึงโภชนะ ๕ อย่าง คือ ข้าวสุก ขนมสด ขนมแห้ง ปลา เนื้อ

@(องฺ.อฏฺฐก.อ. ๓/๓๔/๒๕๕)

@๓ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ ในที่นี้หมายถึงประกอบด้วยวิชชา ๓ และจรณะ ๑๕

@(องฺ.อฏฺฐก.อ. ๓/๓๔/๒๕๕)

อาศัยมัคคสัมปทา ๑- แล้ว มีใจบริบูรณ์

ย่อมบรรลุอรหัตตผลได้

กำจัดมลทินทั้งปวงแล้ว จะบรรลุนิพพานสัมปทาได้

การหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงนั้น จัดเป็นสัพพสัมปทา

เขตตสูตรที่ ๔ จบ

๕. ทานูปปัตติสูตร

ว่าด้วยผลที่เกิดจากการให้ทาน ๒-

ภิกษุทั้งหลาย ผลที่เกิดจากการให้ทาน ๘ ประการนี้

ผลที่เกิดจากการให้ทาน ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีปแก่สมณะ หรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน เขาเห็นพวก ขัตติยมหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ๓- ผู้เอิบอิ่ม พรั่งพร้อมบำเรอตนอยู่ด้วยกามคุณ ๕ จึงมีความปรารถนาอย่างนี้ ว่า ‘โอหนอ หลังจากตายแล้ว เราพึงเกิดร่วมกับพวกขัตติยมหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล’ เขาตั้งจิตนั้น อธิษฐาน จิตนั้น เจริญจิตนั้นอยู่ จิตของเขาโน้มไปในทางต่ำ เจริญให้ยิ่งขึ้นไป ไม่ได้ ย่อมเป็นไปเพื่อเกิดในที่นั้น ๔- หลังจากตายแล้ว เขาจึงเกิดร่วม กับพวกขัตติยมหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ข้อนี้แล เรากล่าวไว้สำหรับผู้มีศีล ไม่ใช่สำหรับผู้ทุศีล ภิกษุทั้งหลาย มโนปณิธานของท่านผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะเป็นผู้บริสุทธิ์

@เชิงอรรถ :

@๑ มัคคสัมปทา หมายถึงโสดาปัตติมรรค (องฺ.อฏฺฐก.อ. ๓/๓๔/๒๕๕)

@๒ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๓๗/๒๒๗-๒๒๙

@๓ ดูเชิงอรรถที่ ๑ สัตตกนิบาต ข้อ ๖๖ หน้า ๑๓๕ ในเล่มนี้

@๔ เกิดในที่นั้น หมายถึงเกิดในสถานที่ที่ตนปรารถนาไว้ในขณะทำบุญ (องฺ.อฏฺฐก.อ. ๓/๓๕/๒๕๖)