อิธโลกสูตร ที่ ๒

๑๐. ทุติยอิธโลกิกสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นไปเพื่อชัยชนะในโลกนี้ สูตรที่ ๒

ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่า เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกนี้ ปรารภโลกนี้

@เชิงอรรถ :

@๑ รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ในที่นี้หมายถึงรู้อาการของผู้ขอ เช่น เห็นภิกษุเที่ยวบิณฑบาตยืนที่ประตูเรือน

@ของตน แม้ท่านจะนิ่งไม่ออกปากขอก็รู้ความหมายได้ว่า ‘ท่านกำลังขอซึ่งเป็นการขออย่างพระอริยะ’ เมื่อรู้

@แล้วก็จัดแจงไทยธรรมถวายท่านด้วยคิดว่า ‘พวกเราหุงต้มเองได้ แต่ท่านหุงต้มเองไม่ได้แล้วท่านจะหาภัตร

@ได้ที่ไหน’ (องฺ.ปญฺจก.ฏีกา ๓/๓๖-๓๗/๒๑)

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

มาตุคามในโลกนี้

๑. จัดการงานดี ๒. สงเคราะห์คนข้างเคียง

๓. ปฏิบัติถูกใจสามี ๔. รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้

มาตุคามผู้จัดการงานดี เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นคนขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานภายในบ้านสามี ฯลฯ มาตุคามผู้จัดการงานดี เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามผู้สงเคราะห์คนข้างเคียง เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้รู้จักการงานที่คนในบ้านสามี ฯลฯ มาตุคามผู้สงเคราะห์ คนข้างเคียง เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามปฏิบัติถูกใจสามี เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้ไม่ล่วงละเมิดสิ่งที่ไม่เป็นที่พอใจของสามี แม้เพราะเหตุ แห่งชีวิต มาตุคามปฏิบัติถูกใจสามี เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามรักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้รักษาคุ้มครองสิ่งที่สามีหามาได้ ฯลฯ มาตุคามรักษา ทรัพย์ที่สามีหามาได้ เป็นอย่างนี้แล

ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกนี้ ปรารภโลกนี้

ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ชื่อว่าเป็นผู้ปฏิบัติ เพื่อชัยชนะในโลกหน้า ปรารภโลกหน้า

ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

มาตุคามในโลกนี้

๑. ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ๒. ถึงพร้อมด้วยศีล

๓. ถึงพร้อมด้วยจาคะ ๔. ถึงพร้อมด้วยปัญญา

มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นผู้มีศรัทธา ฯลฯ มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาดจากการเสพ ของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะ เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน ฯลฯ มาตุคาม ผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะ เป็นอย่างนี้แล

มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา เป็นอย่างไร

คือ มาตุคามในโลกนี้เป็นผู้มีปัญญา ฯลฯ มาตุคามผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา เป็นอย่างนี้แล

ภิกษุทั้งหลาย มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ชื่อว่าเป็นผู้ ปฏิบัติเพื่อชัยชนะในโลกหน้า ปรารภโลกหน้า

ภรรยาเป็นผู้จัดการงานดี

สงเคราะห์คนข้างเคียง ปฏิบัติถูกใจสามี

รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้

เป็นผู้มีศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล

รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่

ชำระทางแห่งประโยชน์ที่มีอยู่ในชาติหน้าอยู่เป็นนิตย์

ธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้ มีอยู่แก่สตรีใด

สตรีนั้น นักปราชญ์ทั้งหลายเรียกว่า

‘ผู้มีศีล ตั้งอยู่ในธรรม กล่าวคำสัตย์’

อุบาสิกาเช่นนั้นผู้ถึงพร้อมด้วยอาการ ๑๖ อย่าง

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ เป็นผู้มีศีล

ย่อมเกิดในเทวโลกชื่อว่ามนาปกายิกะ

ทุติยอิธโลกิกสูตรที่ ๑๐ จบ

อุโปสถวรรคที่ ๕ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สังขิตตุโปสถสูตร ๒. วิตถตุโปสถสูตร

๓. วิสาขาสูตร ๔. วาเสฏฐสูตร

๕. โพชฌาสูตร ๖. อนุรุทธสูตร

๗. ทุติยวิสาขาสูตร ๘. นกุลมาตาสูตร

๙. ปฐมอิธโลกิกสูตร ๑๐. ทุติยอิธโลกิกสูตร

ปฐมปัณณาสก์ จบ