วิโมกขสูตร

6. Vimokkhasuttavaṇṇanā

Chaṭṭhe vimokkhāti kenaṭṭhena vimokkhā? adhimuccanaṭṭhena. Ko panāyaṃ adhimuccanaṭṭho nāma? paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭho, ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu muccanaṭṭho. Pitu aṅke vissaṭṭhaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti. Ayampanattho pacchime vimokkhe natthi, purimesu vimokkhesu atthi.

Rūpī rūpāni passatīti ettha ajjhattaṃ kesādīsu nīlakasiṇādivasena uppāditaṃ rūpajjhānaṃ rūpaṃ, tadassatthīti rūpī. Bahiddhā rūpāni passatīti 5- bahiddhāpi nīlakasiṇādīni

@Footnote: 1 cha.Ma. sā ca nesaṃ 2 visuddhi. 1/127-8 kammaṭṭhānaggahaṇaniddesa 3 cha.Ma. ayaṃ pāṭho

@na dissati 4 cha.Ma. visuddhi 1/156 paṭhavīkasiṇaniddesa 5 cha.Ma. bahiddhā rūpāni

@passatīti pāṭhā na dissanti Rūpāni jhānacakkhunā passati. Iminā ajjhattabahiddhāvatthukesu kasiṇesu uppāditajjhānassa puggalassa cattāri rūpāvacarajjhānāni dassitāni. Ajjhattaṃ arūpasaññīti ajjhattaṃ na rūpasaññī, attano kesādīsu anuppāditarūpāvacarajjhānoti attho. Iminā bahiddhā parikammaṃ katvā bahiddhāva uppāditajjhānassa rūpāvacarajjhānāni dassitāni.

Subhanteva adhimutto hotīti iminā suvisuddhesu nīlādīsu vaṇṇakasiṇesu jhānāni dassitāni. Tattha kiñcāpi antoappanāyaṃ "subhan"ti ābhogo natthi, yo pana suvisuddhaṃ subhakasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā viharati, so yasmā "subhanti adhimutto hotī"ti vattabbataṃ āpajjati, tasmā evaṃ desanā katā. Paṭisambhidāmagge pana:-

"kathaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho. Idha bhikkhu mettāsahagatena

cetasā ekaṃ disaṃ .pe. Pharitvā viharati. Mettāya bhāvitattā

sattā appaṭikūlā honti. Karuṇāmuditāupekkhāsahagatena cetasā ekaṃ

disaṃ .pe. Pharitvā viharati. Upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā

honti. Evaṃ subhanteva adhimutto hotīti vimokkho"ti 1- vuttaṃ.

Sabbaso rūpasaññānantiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge 2- vuttameva. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkhoti ayaṃ catunnaṃ khandhānaṃ sabbaso vissaṭṭhattā vimuttattā aṭṭhamo uttamo vimokkho nāma.