อริยวสสูตร ที่ ๒

๑๐. ทุติยอริยาวาสสุตฺตวณฺณนา

ทสเม ๒- ยสฺมา กุรุรฏฺฐวาสิโน ภิกฺขู คมฺภีรปญฺญาการกา ยุตฺตปฺปยุตฺตา, ตสฺมา ยถา เตสํ ทีฆนิกายาทีสุ มหานิทานาทีนิ กถิตานิ, เอวํ อิทมฺปิ คมฺภีรํ สุขุมํ ติลกฺขณาหตํ สุตฺตํ ตเถว อโวจ. ตตฺถ ปญฺจงฺควิปฺปหีโนติ ปญฺจหิ องฺเคหิ วิปฺปยุตฺโต หุตฺวา ขีณาสโว อวสิ วสติ วสิสฺสติ. ตสฺมา อยํ ปญฺจงฺค- วิปฺปหีนตฺตา อริยสฺส วาสตฺตา ๓- อริยาวาโสติ วุตฺโต. เอส นโย สพฺพตฺถ. เอวํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหตีติ ฉฬงฺคุเปกฺขาย สมนฺนาคโต โหติ. ฉฬงฺคุเปกฺขาธมฺมา นาม เกติ? ญาณาทโย. "ญาณนฺ"ติ วุตฺเต กิริยโต จตฺตาริ

@เชิงอรรถ: ๑ ก. อริยา เอตฺถ วสึสุ วสนฺติ วสิสฺสนฺตีติ ๒ ฉ.ม. ทสมํ ๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น

@ทิสฺสติ ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺตานิ ลพฺภนฺติ, "สตตวิหาโร"ติ วุตฺเต อฏฺฐ มหาจิตฺตานิ, "รชฺชนทุสฺสนํ นตฺถี"ติ วุตฺเต ทส จิตฺตานิ ลพฺภนฺติ. โสมนสฺสํ อาเสวนวเสน ลพฺภติ. สตารกฺเขน เจตสาติ ขีณาสวสฺส หิ ตีสุ ทฺวาเรสุ สพฺพกาเล สติ อารกฺขกิจฺจํ สาเธติ. เตเนวสฺส จรโต จ ติฏฺฐโต จ สุตฺตสฺส จ ชาครสฺส จ สตตํ สมิตํ ญาณทสฺสนํ ปจฺจุปฏฺฐิตํ โหตีติ วุจฺจติ.

ปุถุสมณพฺราหฺมณานนฺติ พหุนฺนํ สมณพฺราหฺมณานํ. เอตฺถ สมณาติ ปพฺพชฺชูปคตา, พฺราหฺมณาติ โภวาทิโน. ปุถุปจฺเจกสจฺจานีติ พหุปาเฏกฺกสจฺจานิ. "อิทเมว ทสฺสนํ สจฺจํ, อิทเมว สจฺจนฺ"ติ เอวํ ปาฏิเยกฺกํ คหิตานิ พหุสจฺจานีติ. อตฺโถ. นุณฺณานีติ นีหฏานิ. ปนุณฺณานีติ สุฏฺฐุ นีหฏานิ. จตฺตานีติ วิสฺสฏฺฐานิ. วนฺตานีติ วมิตานิ. มุตฺตานีติ ฉินฺทพนฺธนานิ กตานิ. ปหีนานีติ ปชหิตานิ. ปฏินิสฺสฏฺฐานีติ ยถา น ปุน จิตฺตํ อาโรหนฺติ, เอวํ ปฏินิสฺสชฺชิตานิ. สพฺพาเนเวตานิ คหิตคฺคหณสฺส วิสฺสฏฺฐภาวเววจนานิ.

สมวยสฏฺเฐสโนติ เอตฺถ อวยาติ อนูนา, สฏฺฐาติ วิสฺสฏฺฐา. สมฺมา อวยา สฏฺฐา เอสนา อสฺสาติ สมวยสฏฺเฐสโน, สุฏฺฐุวิสฺสฏฺฐสพฺพเอสโนติ อตฺโถ. ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตนฺติอาทีหิ มคฺคสฺส กิจฺจนิปฺผตฺติ กถิตา. ราโค เม ปหีโนติ- อาทีหิ ปจฺจเวกฺขณาย ผลํ กถิตํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

นาถกรณวคฺโค ทุติโย.