๒. โทสสูตร
เล่มที่ ๒๕ · ข้อ ๑๘๐ · บรรทัด ๔๔๑๙
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
2. Dosasuttavaṇṇanā
Vuttaṃ hetaṃ .pe. Dosanti dutiyasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Yathā ettha, evaṃ ito paresupi sabbattha apubbapadavaṇṇanaṃyeva karissāma. Yasmā idaṃ suttaṃ dosabahulānaṃ puggalānaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā dosavūpasamanatthaṃ desitaṃ, tasmā "dosaṃ bhikkhave ekadhammaṃ pajahathāti āgataṃ. Tattha dosanti "anatthaṃ me acarīti āghāto jāyatī"tiādinā 1- nayena sutte vuttānaṃ navannaṃ, "atthaṃ me nācarī"tiādīnañca tappaṭipakkhato siddhānaṃ navanmevāti aṭṭhārasannaṃ khāṇukaṇṭakādinā aṭṭhānena saddhiṃ ekūnavīsatiyā aññatarāghātavatthusambhavaṃ āghātaṃ. So hi dussanti tena, sayaṃ vā dussati, dussanamattameva vā tanti dosoti vuccati. So caṇḍikkalakkhaṇo pahaṭāsīviso viya, visappanaraso visanipāto viya, attano nissayadahanaraso vā dāvaggi viya, dussanapaccupaṭṭhāno laddhokāso viya sapatto, yathāvuttaāghātavatthupadaṭṭhāno visasaṃsaṭṭhapūtimuttaṃ viya daṭṭhabbo. Pajahathāti samucchindatha. Tattha ye ime:-
"pañcime bhikkhave āghātapaṭivinayā, yattha bhikkhuno uppanno
āghāto sabbaso paṭivinetabbo. Katame pañca, yasmiṃ bhikkhave
puggale āghāto jāyetha, mettā tasmiṃ puggale bhāvetabbā
.pe. Karuṇā .pe. Upekkhā, asatiamanasikāro tasmiṃ puggale
āpajjitabbo, evaṃ tasmiṃ puggale āghāto paṭivinetabbo. Yasmiṃ
bhikkhave puggale āghāto jāyetha, kammassakatā tasmiṃ puggale
adhiṭṭhātabbā kammassako ayamāyasmā kammadāyādo .pe.
Bhavissatī"ti. 2- Evaṃ pañca āghātappaṭivinayā vuttā eva.
"pañcime āvuso āghātapaṭivinayā, yattha bhikkhuno uppanno
āghāto sabbaso paṭivinetabbo. Katame pañca, idhāvuso ekacco
puggalo aparisuddhakāyasamācāro hoti parisuddhavacīsamācāro, evarūpepi
āvuso puggale āghāto paṭivinetabbo"ti 3-
@Footnote: 1 abhi.vi. 35/960/474 2 aṅ.pañcaka. 22/161/207
@3 aṅ.pañcaka. 22/162/207-208 Evamādināpi nayena pañca āghātapaṭivinayā vuttā, tesu yena kenaci āghātapaṭivinayavidhinā paccavekkhitvā. Apica yo:-
"ubhatodaṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā
aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ, tatrāpi yo mano padūseyya, na me so
tena sāsanakaro"ti 1- satthu ovādo.
Tasseva tena pāpiyo yo kuddhaṃ paṭikujjhati
kuddhaṃ appaṭikujjhanto saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
Ubhinnamatthaṃ carati attano ca parassa ca
paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā yo sato upasammati. 2-
"sattime bhikkhave dhammā sapattakantā sapattakaraṇā kodhanaṃ
āgacchanti itthiṃ vā purisaṃ vā. Katame satta, idha bhikkhave sapatto
sapattassa evaṃ icchati `aho vatāyaṃ dubbaṇṇo assā'ti. Taṃ
kissa hetu, na bhikkhave sapatto sapattassa vaṇṇavatāya nandati.
Kodhanoyaṃ bhikkhave purisapuggalo kodhābhibhūto kodhapareto kiñcāpi so
hoti sunhāto suvilitto kappitakesamassu odātavatthavasano, atha kho
so dubbaṇṇova hoti kodhābhibhūto. Ayaṃ bhikkhave paṭhamo dhammo
sapattakanto sapattakaraṇo kodhanamāgacchati itthiṃ vā purisaṃ vā.
Puna caparaṃ bhikkhave sapatto sapattassa evaṃ icchati `aho
vatāyaṃ dukkhaṃ sayeyyā'ti .pe. Na pacurattho assāti .pe. Na
bhogavā assāti .pe. Na yasavā assāti .pe. Na mittavā
assāti .pe. Kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apayaṃ duggatiṃ vinipātaṃ
nirayaṃ upapajjeyyāti. Taṃ kissa hetu, na bhikkhave sapatto sapattassa
@Footnote: 1 Ma.mū. 12/232/195 2 saṃ.sa. 15/188/195
Sugatigamanena nandati. Kodhanoyaṃ bhikkhave purisapuggalo kodhābhibhūto
kodhapareto kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā
duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā
manasā duccaritaṃ caritvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā .pe. Nirayaṃ
upapajjati kodhābhibhūto"ti. 1-
"kuddho atthaṃ na jānāti kuddho dhammaṃ na passati .pe. 2-
Kodhaṃ jahe vippajaheyya mānaṃ
saṃyojanaṃ sabbamatikkameyya. 3-
Anatthajanano kodho kodho cittappakopano .pe. 2-
Kodhaṃ ghatvā 4- sukhaṃ seti kodhaṃ ghatvā 4- na socati
kodhassa visamūlassa madhuraggassa brāhmaṇā"ti. 5-
"ekāparādhaṃ khama bhūripañña
na paṇḍitā kodhabalā bhavantī"ti evamādinā nayena dose ādīnave vuttappaṭipakkhato dosappahāne ānisaṃse ca paccavekkhitvā pubbabhāge dosaṃ tadaṅgappahānādivasena pajahitvā vipassanaṃ ussukkāpetvā tatiyamaggena sabbaso dosaṃ samucchindatha, pajahathāti tesaṃ bhikkhūnaṃ tattha niyojanaṃ. Tena vuttaṃ "dosaṃ bhikkhave ekadhammaṃ pajahathā"ti. Duṭṭhāseti āghātena dūsitacittatāya paduṭṭhā. Sesamettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paṭhamasuttavaṇṇanāyaṃ vuttanayameva.
Dutiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 aṅ.sattaka. 23/61/96-98 2 aṅ.sattaka. 23/61/99 (syā) 3 khu.dha. 25/221/56
@4 cha.Ma. chetvā 5 saṃ.sa. 15/187/193
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๒๗ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด