๓. อุโภอัตถสูตร
เล่มที่ ๒๕ · ข้อ ๒๐๑ · บรรทัด ๔๗๙๑
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
3. Ubhayatthasuttavaṇṇanā
Tatiye bhāvitoti uppādito ca vaḍḍhito ca. Bahulīkatoti punappunaṃ kato. Atthoti hitaṃ. Taṃ hi araṇīyato upagantabbato atthoti vuccati. Samadhiggayha tiṭṭhatīti sammā pariggahetvā vattati. Diṭṭhadhammikanti diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto attabhāvo, diṭṭhadhamme bhavaṃ diṭṭhadhammikaṃ, idhalokapariyāpannanti attho. Samparāyikanti dhammavasena samparetabbato samparāyo, paraloko, samparāye bhavaṃ samparāyikaṃ, paralokapariyāpannanti vuttaṃ hoti.
Ko panesa diṭṭhadhammiko nāma attho, ko vā samparāyikoti? saṅkhepena Tāva yaṃ idhalokasukhaṃ, yañcetarahi idhalokasukhāvahaṃ, ayaṃ diṭṭhadhammiko attho. Seyyathidaṃ? gahaṭṭhānaṃ tāva idha yaṅkiñci vittūpakaraṇaṃ, anākulakammantatā, Ārogyasaṃvidhānaṃ vatthuvisadakiriyāyogavihitāni sippāyatanavijjaṭṭhānāni saṅgahitaparijanatāti evamādi. Pabbajitānaṃ pana ye ime jīvitaparikkhārācīvarapiṇḍapāta- senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā, tesaṃ akicchalābho, tattha ca saṅkhāya Paṭisevanā, saṅkhāya parivajjanā, vatthuvisadakiriyā, appicchatā, santuṭṭhitā, 1- paviveko, asaṃsaggoti evamādi. Patirūpadesavāsasappurisūpanissayasaddhammassavanayoniso- manasikārādayo pana ubhayesaṃ sādhāraṇā ubhayānurūpā cāti veditabbā.
Appamādoti ettha appamādo pamādappaṭipakkhato veditabbo. Ko panesa pamādo nāma? pamajjanākāro. Vuttañhetaṃ:-
"tattha katamo pamādo, kāyaduccarite vā vacīduccarite vā
manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu cittassa vossaggo
vossaggānuppādanaṃ kusalānaṃ vā dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā
asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā 2- olīnavuttitā nikkhittacchandatā
nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ
ananuyogo pamādo, yo evarūpo, pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ,
ayaṃ vuccati pamādo"ti. 3-
Tasmā vuttappaṭipakkhato appamādo veditabbo. Atthato hi so satiyā avippavāso, niccaṃ upaṭṭhitassatiyā etaṃ nāmaṃ. Apare pana "satisampajaññayogena pavattā cattāro arūpino khandhā appamādo"ti vadanti.
"bhāvito bahulīkato"ti vuttaṃ, kathaṃ panāyaṃ appamādo bhāvetabboti? na Appamādabhāvanā nāma visuṃ ekā bhāvanā atthi. Yā hi kāci puññakiriyā kusalakiriyā, sabbā sā appamādabhāvanātveva veditabbā. Visesato pana vivaṭṭūpanissayaṃ saraṇagamanaṃ kāyikavācasikasaṃvarañca upādāya sabbā sīlabhāvanā sabbā samādhibhāvanā sabbā paññābhāvanā sabbā kusalabhāvanā anavajjabhāvanā appamādabhāvanāti veditabbā. "appamādo"ti hi idaṃ mahantaṃ atthaṃ dīpeti,
@Footnote: 1 cha.Ma. santuṭṭhi 2 Ma. anuṭṭhitakiriyatā 3 abhi.vi. 35/846/427 Mahantaṃ atthaṃ pariggahetvā tiṭṭhati. Sakalampi tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ āharitvā appamādapadassa atthaṃ katvā kathento dhammakathiko "atiṭṭhena pakkhando"ti na vattabbo. Kasmā? appamādapadassa mahantabhāvato. Tathā hi sammāsambuddho kusinārāyaṃ yamakasālānamantare parinibbānasamaye nipanno abhisambodhito paṭṭhāya pañcacattālīsāya vassesu attanā bhāsitaṃ dhammaṃ ekena padena saṅgahetvā dassento "appamādena sampādethā"ti bhikkhūnaṃ ovādamadāsi. Tathā ca vuttaṃ:-
"seyyathāpi bhikkhave yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ
padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ
tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantaṭṭhena. Evameva kho bhikkhave ye
keci kusalā dhammā, sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā,
appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatī"ti. 1-
Gāthāsu appamādaṃ pasaṃsantīti dānādipuññakiriyāsu appamādaṃ appamajjanaṃ paṇḍitā sappaññā buddhādayo pasaṃsanti vaṇṇenti thomenti. Kasmā? yasmā appamatto ubho atthe adhigaṇhāti paṇḍito. Ke pana te ubho atthāti āha "diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko"ti, evamettha padayojanā veditabbā. Idhāpi diṭṭhe dhamme ca yo atthoti gahaṭṭhassa tāva "anavajjāni kammāni, anākulā ca kammantā"tiādinā nayena vutto kasigorakkhādividhinā laddhabbo attho. Pabbajitassa pana avippaṭisārādiattho veditabbo. Yo cattho samparāyikoti pana ubhayesampi dhammacariyāva vuttāti veditabbā. Atthābhisamayāti duvidhassapi atthassa hitassa paṭilābhā, laddhabbena samiti saṅgati samodhānanti samayo, lābho. Samayo eva abhisamayo, abhimukhabhāvena
@Footnote: 1 Ma.mū. 12/300/262 Vā samayo abhisamayoti evamettha abhisamayo veditabbo. Dhitisampannattā dhīro. Tatiyena ettha atthasaddena paramatthassa nibbānassāpi saṅgaho veditabbo. Sesaṃ suviññeyyameva. Iti imasmimpi sutte vaṭṭasampatti eva kathitā. Gāthāyaṃ pana vivaṭṭassapi saṅgaho daṭṭhabbo. Tathā hi vuttaṃ:-
"appamādo amataṃpadaṃ pamādo maccuno padaṃ
appamattā na mīyanti ye pamattā yathā matā.
Evaṃ visesato ñatvā appamādamhi paṇḍitā
appamāde pamodanti ariyānaṃ gocare ratā.
Te jhāyino sātatikā niccaṃ daḷhaparakkamā
phusanti dhīrā nibbānaṃ yogakkhemaṃ anuttaran"ti. 1- Tasmā "atthābhisamayā"ti ettha lokuttaratthavasenapi attho veditabbo.
Tatiyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๒๗ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด