๕. เอสนาสูตร ที่ ๑

5. Paṭhamaesanāsuttavaṇṇanā

Pañcame esanāti gavesanā pariyesanā magganā. Tā vibhāgato dassetuṃ "kāmesanā"tiādi vuttaṃ. Tattha kāmesanāti kāmānaṃ esanā, kāmasaṅkhātā vā esanā kāmesanā. Vuttañhetaṃ:-

"tattha katamā kāmesanā, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo

kāmanandī kāmasneho kāmapipāsā kāmamucchā kāmajjhosānaṃ, ayaṃ

vuccati kāmesanā"ti. 1-

Tasmā kāmarāgo kāmesanāti veditabbo. Bhavesanāyapi eseva nayo. Vuttampi cetaṃ:-

"tattha katamā bhavesanā, yo bhavesu bhavacchando .pe.

Bhavajjhosānaṃ, ayaṃ vuccati bhavesanā"ti. 1-

Tasmā bhavesanarāgo rūpārūpabhavapatthanā bhavesanāti veditabbā. Brahmacariyassa esanā brahmacariyesanā. Yathāha:-

"tattha katamā brahmacariyesanā, sassato lokoti vā

asassato lokoti vā antavā lokoti vā anantavā lokoti vā

taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā hoti

@Footnote: 1 abhi.vi. 35/919/447-8

Tathāgato paraṃ maraṇāti vā na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā

hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā neva hoti na na

hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ

diṭṭhigahaṇaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃ-

yojanaṃ gāho paṭiggāho 1- abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho

micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho, ayaṃ vuccati brahmacariyesanā"ti. 2-

Tasmā diṭṭhigatasammatassa brahmacariyassa gavesanā 3- diṭṭhibrahmacariyesanāti veditabbāti. Ettāvatā rāgadiṭṭhiyo esanāti dassitā honti. Na kevalañca rāgadiṭṭhiyova esanā, tadekaṭṭhaṃ kammampi. Vuttampi cetaṃ:-

"tattha katamā kāmesanā, kāmarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ

kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ayaṃ vuccati kāmesanā. Tattha katamā

bhavesanā, bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ manokammaṃ, ayaṃ

vuccati bhavesanā. Tattha katamā brahmacariyesanā, antaggāhikā diṭṭhi

tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ, ayaṃ vuccati

brahmacariyesanā"ti. 2- Evametā tisso esanā veditabbā.

Gāthāsu sambhavanti ettha esanānaṃ uppattihetubhūtā avijjādayo taṇhā cāti sambhavo, samudayoti attho. Yattha cetā nirujjhantīti brahmacariyesanā paṭhamamaggena nirujjhati, kāmesanā anāgāmimaggena, bhavesanā arahattamaggena nirujjhatīti veditabbaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.

Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 cha.Ma. patiṭṭhāho 2 abhi.vi. 35/919/448 3 cha.Ma. esanā