๒. จักขุสูตร

๒. จักขุสูตร

ว่าด้วยจักษุ

แท้จริง พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว พระสูตรนี้ พระอรหันต์ กล่าวไว้แล้ว ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

“ภิกษุทั้งหลาย จักษุ ๓ ประการนี้

จักษุ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. มังสจักษุ (ตาเนื้อ)

๒. ทิพพจักษุ (ตาทิพย์)

๓. ปัญญาจักษุ (ตาคือปัญญา)

ภิกษุทั้งหลาย จักษุ ๓ ประการนี้แล”

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวมานี้แล้ว ในพระสูตรนั้น จึงตรัส คาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นอุดมบุรุษ

ได้ตรัสจักษุ ๓ ประการนี้ คือ มังสจักษุ

ทิพพจักษุ และปัญญาจักษุอันยอดเยี่ยม

ความเกิดขึ้นแห่งมังสจักษุ เป็นทางแห่งทิพพจักษุ

เมื่อใด ญาณคือปัญญาจักษุอันยอดเยี่ยมเกิดขึ้น

เมื่อนั้น บุคคลย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง

เพราะได้ปัญญาจักษุ ๑-

แม้เนื้อความนี้ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสไว้แล้ว ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้แล

จักขุสูตรที่ ๒ จบ

๓. อินทริยสูตร

ว่าด้วยอินทรีย์

แท้จริง พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว พระสูตรนี้ พระอรหันต์ กล่าวไว้แล้ว ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

“ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๓ ประการนี้

อินทรีย์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ ๒-

๒. อัญญินทรีย์ ๓-

๓. อัญญาตาวินทรีย์ ๔-

ภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๓ ประการนี้แล”

@เชิงอรรถ :

@๑ ที.ปา. ๑๑/๓๐๕/๑๙๖, อภิ.ก. ๓๗/๓๗๔/๒๑๔

@๒ อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ หมายถึงอินทรีย์ของผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่า ‘เราจักรู้อมตบท (นิพพาน) หรือ

@อริยสัจธรรม ๔ ที่ยังมิได้รู้ ยังมิได้บรรลุ’ คำนี้เป็นชื่อของโสดาปัตติมัคคญาณ (ขุ.อิติ.อ. ๖๒/๒๓๗)

@๓ อัญญินทรีย์ หมายถึงอินทรีย์ หรือปัญญาที่รู้โดยข้ามพ้นแดนมิจฉาทิฏฐิแล้วกำหนดรู้อริยสัจ ๔ มีทุกข์

@เป็นต้น เช่นเดียวกับโสดาปัตติมัคคญาณ แต่มีลักษณะรู้ชัดกว่ากันตามลำดับ คำนี้เป็นชื่อของญาณ ๖

@คือตั้งแต่โสดาปัตติผลญาณ ถึงอรหัตตมัคคญาณ (ขุ.อิติ.อ. ๖๒/๒๓๗-๒๓๘)

@๔ อัญญาตาวินทรีย์ หมายถึงอินทรีย์ของท่านผู้รู้ทั่วถึงแล้ว กล่าวคือปัญญาของพระอรหันตขีณาสพ คำนี้

@เป็นชื่อของอรหัตตผลญาณ (ขุ.อิติ.อ. ๖๒/๒๓๗-๒๓๘)