๘. สัลลสูตร

๘. สัลลสูตร

ว่าด้วยลูกศรคือกิเลส

(พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระสูตรนี้แก่อุบาสกคนหนึ่งผู้โศกเศร้าเพราะบุตรตาย ด้วยพระคาถาดังนี้)

ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้

ไม่มีนิมิต ๑- ใครๆ รู้ไม่ได้ ทั้งลำบาก

สั้นนิดเดียว และประกอบด้วยทุกข์

วิธีที่สัตว์ผู้เกิดมาแล้วจะไม่ตายย่อมไม่มี

แม้จะอยู่ไปจนถึงชรา ก็จะต้องถึงแก่ความตาย

เพราะสัตว์ทั้งหลายมีความตายอย่างนี้เป็นธรรมดา

สัตว์ที่เกิดมาแล้ว มีภัยจากความตายเป็นนิตย์

เหมือนผลไม้สุกแล้วมีภัยจากการหล่นไปในเวลาเช้า ฉะนั้น

ภาชนะดินที่ช่างหม้อทำไว้ทั้งหมด

มีความแตกเป็นที่สุด ฉันใด

ชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย ก็เป็นฉันนั้น

@เชิงอรรถ :

@๑ ไม่มีนิมิต หมายถึงไม่มีกิริยาอาการบ่งบอกว่าจะตาย (ขุ.สุ.อ. ๒/๕๘๐/๒๘๔)

มนุษย์ ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ โง่ และฉลาด ทั้งหมด

ย่อมไปสู่อำนาจความตาย มีความตายรออยู่ข้างหน้า

เมื่อมนุษย์เหล่านั้นถูกความตายครอบงำอยู่

กำลังจะจากโลกนี้ไปสู่ปรโลก

บิดาก็ต้านทานบุตรไว้ไม่ได้

หรือหมู่ญาติก็ต้านทานญาติไว้ไม่ได้

เมื่อพวกญาติ กำลังเพ่งมองดูอยู่

รำพันกันเป็นอันมากอยู่นั่นแหละว่า จงดูสัตว์แต่ละตนๆ

ถูกความตายนำไป เหมือนโคถูกนำไปฆ่า ฉะนั้น

สัตว์โลกถูกความแก่และความตายครอบงำอยู่อย่างนี้ ๑-

เพราะฉะนั้น นักปราชญ์ทั้งหลายทราบชัด

ความเป็นจริงของสัตว์โลกแล้ว ย่อมไม่เศร้าโศก

ท่านไม่รู้ทางของผู้มาหรือผู้ไป

เมื่อไม่เห็นที่สุดทั้ง ๒ นี้ ถึงจะคร่ำครวญไปก็ไร้ประโยชน์

หากผู้ที่หลงคร่ำครวญ เบียดเบียนตนอยู่

จะพึงนำประโยชน์อะไรมาได้บ้าง

บัณฑิตผู้มีปัญญาเห็นประจักษ์ก็จะพึงกระทำเช่นนั้นบ้าง ๒-

บุคคลจะได้รับความสงบใจ เพราะการร้องไห้

เพราะความเศร้าโศกก็หาไม่

ทุกข์ย่อมเกิดแก่ผู้นั้นยิ่งขึ้น

และร่างกายของเขามีแต่จะซีดเซียวลง

@เชิงอรรถ :

@๑ ข้อ ๕๘๒-๕๘๗ ดูเทียบ ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๓๙/๑๔๒-๑๔๗, ขุ.ชา (แปล) ๒๘/๑๑๙/๒๐๑

@๒ ดู ขุ.ชา. (แปล) ๒๗/๙๐/๓๖๙

ผู้ที่เบียดเบียนตนเอง ย่อมจะซูบผอม ไม่ผ่องใส

สัตว์ทั้งหลายผู้ละไปสู่ปรโลก

หาคุ้มครองตนอยู่ด้วยการคร่ำครวญนั้นได้ไม่

ฉะนั้น การคร่ำครวญจึงเป็นสิ่งที่ไร้ประโยชน์ ๑-

ผู้ทอดถอนใจถึงคนที่ตายไปแล้วอยู่เสมอ

บรรเทาความเศร้าโศกไม่ได้

ตกอยู่ในอำนาจแห่งความเศร้าโศก

ย่อมได้รับทุกข์มากขึ้น

ท่านจงดูแม้คนเหล่าอื่นผู้ใกล้จะตายไปตามกรรม

และสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ ผู้ตกอยู่ในอำนาจมัจจุราช

ต่างพากันดิ้นรนอยู่ทั้งนั้น

อาการใดๆ ที่สัตว์ทั้งหลายสำคัญหมาย

อาการนั้นๆ ย่อมแปรผันเป็นอื่นไป ๒-

การพลัดพรากจากกันและกันเช่นนี้ มีอยู่เป็นประจำ

ท่านจงพิจารณาดูความเป็นจริงของสัตว์โลกเถิด

บุคคลแม้จะดำรงชีวิตอยู่ถึง ๑๐๐ ปี

หรือเกินไปบ้างก็ตาม ก็ต้องพลัดพรากจากหมู่ญาติ

และต้องละทิ้งชีวิตไว้ในโลกนี้แน่นอน

เพราะฉะนั้น บุคคลฟังธรรมเทศนาของพระอรหันต์แล้ว

เห็นคนล่วงลับดับชีวิตไป กำหนดรู้ว่าผู้ล่วงลับดับชีวิตไปนั้น

ไม่สามารถฟื้นคืนชีวิตอยู่ร่วมกับเราได้อีก

ควรกำจัดความคร่ำครวญ

@เชิงอรรถ :

@๑ ดูเทียบ ขุ.ชา. (แปล) ๒๗/๙๑/๓๖๙

@๒ หมายถึงที่หวังไว้ว่า ‘ขอให้มีอายุยืน’ ก็กลับกลายเป็นสิ่งตรงข้ามคือตายไป

@และที่หวังไว้ว่า ‘ขอให้ไม่มีโรค’ ก็กลับกลายมีโรค เป็นต้น (ขุ.สุ.อ. ๒/๕๙๔/๒๘๙)

ธีรชนผู้มีปัญญา ฉลาดปราชญ์เปรื่อง

ควรขจัดความโศกเศร้าที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน

เหมือนลมพัดนุ่นปลิวไป

เหมือนคนใช้น้ำดับไฟที่กำลังไหม้ลุกลาม ฉะนั้น

บุคคลผู้แสวงหาความสุขแก่ตน

ควรกำจัดความคร่ำครวญ ความทะยานอยาก

และโทมนัสของตน

ควรถอนลูกศรคือกิเลสของตน

บุคคลผู้ถอนลูกศรคือกิเลสได้แล้ว

เป็นผู้ไม่มีตัณหาและทิฏฐิอาศัย

ถึงความสงบใจ ล่วงพ้นความเศร้าโศกได้ทั้งหมด

ไม่มีความเศร้าโศก ชื่อว่าดับกิเลสได้แล้ว

สัลลสูตรที่ ๘ จบ