๕. ปรมัฏฐกสูตร

๕. ปรมัฏฐกสูตร ๑-

ว่าด้วยผู้ยึดถือทิฏฐิของตนว่ายอดเยี่ยม

(พระผู้มีพระภาคตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายดังนี้)

สัตว์เกิดผู้ยึดถือในทิฏฐิทั้งหลายว่า ยอดเยี่ยม

ย่อมทำทิฏฐิใดให้ยิ่งใหญ่ในโลก

กล่าวทิฏฐิอื่นทุกอย่างนอกจากทิฏฐินั้นว่า เลว

เพราะฉะนั้น สัตว์เกิดนั้นจึงไม่ล่วงพ้นการวิวาทไปได้

เจ้าลัทธิเห็นอานิสงส์ใดในตน ในรูปที่เห็น

ในเสียงที่ได้ยิน ในศีลและวัตร หรือในอารมณ์ที่รับรู้

เจ้าลัทธินั้นยึดมั่นทิฏฐินั้นในลัทธิของตนนั้น

เห็นทิฏฐิอื่นทั้งปวงโดยความเป็นของเลว

บุคคลอาศัยศาสดาใด เห็นศาสดาอื่นว่า เลว

ผู้ฉลาดทั้งหลายเรียกศาสดานั้นว่า เป็นเครื่องร้อยรัด

เพราะฉะนั้นแล ภิกษุจึงไม่ควรอาศัยรูปที่เห็น

เสียงที่ได้ยิน อารมณ์ที่รับรู้ หรือศีลและวัตร

ภิกษุไม่พึงกำหนดทิฏฐิในโลกด้วยญาณ หรือแม้ด้วยศีลและวัตร

ไม่พึงเอาตนเข้าไปเทียบว่าเสมอเขา

ไม่พึงสำคัญตนว่าด้อยกว่าเขา หรือเลิศกว่าเขา

ภิกษุนั้นละอัตตาแล้ว ไม่ยึดถือ ไม่สร้างนิสัยแม้ด้วยญาณ

เมื่อชนทั้งหลายแตกกัน

ภิกษุนั้นก็ไม่เข้าเป็นฝักเป็นฝ่าย

ภิกษุนั้นไม่ถือแม้ทิฏฐิอะไรๆ

@เชิงอรรถ :

@๑ ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๓๑-๓๘/๑๒๓-๑๔๑

พระอรหันต์ใดผู้ไม่มีความคะนึงหาในส่วนสุดทั้ง ๒ ด้าน

ในโลกนี้ ในภพน้อยภพใหญ่ ในโลกนี้หรือในโลกหน้า

พระอรหันต์นั้นจึงไม่มีเครื่องอยู่อะไรๆ

ความตกลงใจในธรรมทั้งหลายแล้วถือมั่นก็ไม่มี

พระอรหันต์นั้นไม่มีทิฏฐิอันสัญญากำหนดไว้แม้นิดเดียว

ในรูปที่เห็น ในเสียงที่ได้ยิน หรือในอารมณ์ที่รับรู้ในโลกนี้

ใครๆ ในโลกนี้ จะพึงกำหนดพระอรหันต์นั้น

ผู้เป็นพราหมณ์ไม่ยึดถือทิฏฐิอยู่ด้วยเหตุอะไรเล่า

พระอรหันตขีณาสพทั้งหลาย

ย่อมไม่กำหนด ไม่เชิดชู(ตัณหาและทิฏฐิ)ไว้

แม้ธรรมทั้งหลาย ๑- พระอรหันต์เหล่านั้นก็ไม่ปรารถนา

พระอรหันต์ผู้เป็นพราหมณ์นั้น ใครๆ ก็นำไปด้วยศีลและวัตรไม่ได้

เป็นผู้ถึงฝั่ง ๒- ไม่กลับมา เป็นผู้คงที่

ปรมัฏฐกสูตรที่ ๕ จบ

๖. ชราสูตร ๓-

ว่าด้วยชรา

(พระผู้มีพระภาคตรัสแก่พุทธบริษัทชาวเมืองสาเกตดังนี้)

ชีวิตนี้น้อยนัก มนุษย์ย่อมตายภายใน ๑๐๐ ปี

แม้หากผู้ใดจะมีชีวิตอยู่เกินไปกว่านั้น

ผู้นั้นก็จะตายเพราะชราแน่แท้

@เชิงอรรถ :

@๑ ธรรมทั้งหลาย ในที่นี้หมายถึงทิฏฐิ ๖๒ (ขุ.สุ.อ. ๒/๘๑๐/๓๖๗)

@๒ ฝั่ง หมายถึงอมตนิพพาน ได้แก่ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวงเป็นที่สลัดทิ้งอุปธิทั้งปวง เป็นต้น

@(ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๓๘/๑๓๘)

@๓ ดูเทียบ ขุ.ม. (แปล) ๒๙/๓๙-๔๘/๑๔๒-๑๖๘