๕. อุปาสกสูตร

5. Upāsakasuttavaṇṇanā

Pañcame icchānaṅgalakoti icchānaṅgalanāmako kosalesu eko brāhmaṇagāmo, tannivāsitāya tattha vā jāto bhavoti vā icchānaṅgalako. Upāsakoti tīhi saraṇagamanehi bhagavato santike upāsakabhāvassa paveditattā upāsako pañcasikkhāpadiko buddhamāmako dhammamāmako saṃghamāmako. Kenacideva karaṇīyenāti uddhārasodhāpanādinā 1- kenacideva kattabbena. Tīretvāti niṭṭhāpetvā. Ayaṃ kira upāsako pubbe abhiṇhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā payirupāsati, so katipayaṃ kālaṃ bahukaraṇīyatāya satthu dassanaṃ nābhisambhosi. Tenāha bhagavā "cirassaṃ kho tvaṃ upāsaka imaṃ pariyāyamakāsi, yadidaṃ idhāgamanāyā"ti.

Tattha cirassanti cirena. Pariyāyanti vāraṃ. Yadidanti nipāto, yo ayanti attho, idaṃ vuttaṃ hoti:- idha mama santike āgamanāya yo ayaṃ ajja kato

@Footnote: 1 Sī.,ka. dhāraṇakehi uḷārasodhāpanādinā Vāro, taṃ imaṃ cirena papañcaṃ katvā akāsīti. Cirapaṭikāhanti cirapaṭiko ahaṃ, cirakālato paṭṭhāya ahaṃ upasaṅkamitukāmoti sambandho. Kehici kehicīti ekaccehi ekaccehi. Athavā kehici kehicīti yehi vā tehi vā. Tattha ādarabhāvaṃ 1- dasseti. Satthari abhippasannassa hi satthu dassanadhammassavanesu viya na aññattha ādaro hoti. Kiccakaraṇīyehīti ettha avassaṃ kātabbaṃ kiccaṃ, itaraṃ karaṇīyaṃ. Paṭhamaṃ vā kātabbaṃ kiccaṃ, pacchā kātabbaṃ karaṇīyaṃ. Khuddakaṃ vā kiccaṃ, mahantaṃ karaṇīyaṃ. Byāvaṭoti ussukko. Evāhanti evaṃ iminā pakārena ahaṃ nāsakkhiṃ upasaṅkamituṃ, na agāravādināti adhippāyo.

Etamatthaṃ viditvāti dullabhe buddhuppāde manussattalābhe ca sattānaṃ sakiñcanabhāvena kiccapasutatāya kusalantarāyo hoti, na akiñcanassāti etamatthaṃ sabbākārato viditvā. Imaṃ udānanti tadatthaparidīpanameva imaṃ udānaṃ udānesi.

Tattha sukhaṃ vata tassa na hoti kiñcīti yassa puggalassa kiñci rūpādīsu ekavatthumpi "mametan"ti taṇhāya pariggahitabhāvena na hoti natthi na vijjati, sukhaṃ vata tassa puggalassa, aho sukhamevāti attho. "na hosī"tipi pāṭho, tassa atītakālavasena attho veditabbo. Keci pana na hoti kiñcīti padassa "rāgādikiñcanaṃ yassa na hotī"ti atthaṃ vaṇṇenti, taṃ na sundaraṃ pariggahadhammavasena desanāya āgatattā. Rāgādikiñcananti pariggahetabbassāpi saṅgahe sati yuttameva vuttaṃ siyā athavā yassa puggalassa kiñci appampi kiñcanaṃ palibodhajātaṃ rāgādikiñcanābhāvato eva na hoti, taṃ tassa akiñcanattaṃ sukhassa paccayabhāvato sukhaṃ vata, aho sukhanti attho. Kassa pana na hoti kiñcananti ce, āha "saṅkhātadhammassa bahussutassā"ti. Yo catūhipi maggasaṅkhāhi

@Footnote: 1 cha.Ma. gāravaṃ Soḷasakiccanipphattiyā saṅkhātadhammo katakicco, tato eva paṭivedhābāhusaccena bahussuto, tassa.

Iti bhagavā akiñcanabhāve ānisaṃsaṃ dassetvā sakiñcanabhāve ādīnavaṃ dassetuṃ "sakiñcanaṃ passā"tiādimāha. Tassattho:- rāgādikiñcanānaṃ āmisakiñcanānañca atthitāya sakiñcanaṃ, sakiñcanattā eva aladdhānañca laddhānañca kāmānaṃ pariyesanārakkhaṇahetu kiccakaraṇīyavasena "ahaṃ mamā"ti gahaṇavasena ca vihaññamānaṃ vighātaṃ āpajjamānaṃ passāti dhammasaṃvegappatto satthā attano cittaṃ vadati. Jano janasmiṃ paṭibandharūpoti 1- sayaṃ añño jano samāno aññasmiṃ jane "ahaṃ issa, mama ayan"ti taṇhāvasena paṭibaddhasabhāvo hutvā vihaññati vighātaṃ āpajjati. "paṭibaddhacitto"tipi pāṭho. Ayañca attho:-

"puttā matthi dhanamatthi iti bālo vihaññati

attā hi attano natthi kuto puttā kuto dhanan"ti- ādīhi 2- suttapadehi dīpetabboti.

Pañcamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.