๔. สามเณรปัญหา

๔. สามเณรปัญหา

ว่าด้วยการถามปัญหากับโสปากสามเณร

๑. อะไรชื่อว่า หนึ่ง

ที่ชื่อว่า หนึ่ง ได้แก่ สัตว์ทั้งปวงดำรงอยู่ได้ด้วยอาหาร ๑-

๒. อะไรชื่อว่า สอง

ที่ชื่อว่า สอง ได้แก่ นามและรูป

๓. อะไรชื่อว่า สาม

ที่ชื่อว่า สาม ได้แก่ เวทนา ๓ ๒-

๔. อะไรชื่อว่า สี่

ที่ชื่อว่า สี่ ได้แก่ อริยสัจ ๔

๕. อะไรชื่อว่า ห้า

ที่ชื่อว่า ห้า ได้แก่ อุปาทานขันธ์ ๕ ๓-

๖. อะไรชื่อว่า หก

ที่ชื่อว่า หก ได้แก่ อายตนะภายใน ๖ ๔-

๗. อะไรชื่อว่า เจ็ด

ที่ชื่อว่า เจ็ด ได้แก่ โพชฌงค์ ๗

@เชิงอรรถ :

@๑ อาหาร หมายถึงปัจจัยที่เป็นเหตุให้สัตว์ดำรงชีพอยู่ได้ ได้แก่ อาหาร ๔ คือ (๑) กวฬิงการาหาร

@(อาหารคือคำข้าว) (๒) ผัสสาหาร(อาหารคือผัสสะ) (๓) มโนสัญเจตนาหาร(อาหารคือมโนสัญเจตนา)

@(๔) วิญญาณาหาร(อาหารคือวิญญาณ) ยกเว้นอสัญญีสัตตพรหม ซึ่งมีฌานเป็นอาหาร (ขุ.ขุ.อ. ๔/๖๕,

@องฺ.ทสก.อ. ๓/๒๗/๓๓๖) และดู ที.ปา. ๑๑/๓๐๓/๑๙๑, ๓๑๑/๒๐๓, องฺ.ทสก. (แปล) ๒๔/๒๗/๖๒,

@ขุ.ป. (แปล) ๓๑/๒๐๘/๓๔๕, ม.มู. (แปล) ๑๒/๙๐/๘๔

@๒ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๐๕/๑๙๔, สํ.สฬา. (แปล) ๑๘/๒๗๐/๓๐๓

@๓ ดู สํ.ข. (แปล) ๑๗/๔๘/๖๖-๖๗, อภิ.วิ (แปล) ๓๕/๑/๑-๒

@๔ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๒๓/๒๑๕, อภิ.วิ. (แปล) ๓๕/๑๕๔-๑๖๗/๑๑๒-๑๑๘

๘. อะไรชื่อว่า แปด

ที่ชื่อว่า แปด ได้แก่ อริยมรรคมีองค์ ๘

๙. อะไรชื่อว่า เก้า

ที่ชื่อว่า เก้า ได้แก่ สัตตาวาส ๙ ๑-

๑๐. อะไรชื่อว่า สิบ

ที่ชื่อว่า สิบ ได้แก่ บุคคลผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๑๐ ๒- เรียกว่า พระอรหันต์

สามเณรปัญหา จบ

๕. มงคลสูตร

ว่าด้วยมงคล

ข้าพเจ้า ๓- ได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ- บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้งนั้น เมื่อราตรีผ่านไป ๔- เทวดาองค์หนึ่งมีวรรณะ งดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไปทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ๕- ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่า

@เชิงอรรถ :

@๑ ดู ที.ปา. ๑๑/๓๔๑/๒๓๒, ๓๕๙/๒๗๒

@๒ องค์คุณ ๑๐ ได้แก่ (๑) สัมมาทิฏฐิ (๒) สัมมาสังกัปปะ (๓) สัมมาวาจา (๔) สัมมากัมมันตะ (๕) สัมมาอาชีวะ

@(๖) สัมมาวายามะ (๗) สัมมาสติ (๘) สัมมาสมาธิ (๙) สัมมาญาณะ (๑๐) สัมมาวิมุตติ (ขุ.ขุ.อ. ๔/๗๗)

@๓ ข้าพเจ้า ในตอนเริ่มต้นของพระสูตรนี้และพระสูตรอื่นๆ ในเล่มนี้หมายถึง พระอานนท์

@๔ ราตรีผ่านไป ในที่นี้หมายถึงปฐมยาม(ยามแรก) กำหนดเวลา ๔ ชั่วโมงตั้งแต่เวลา ๑๘ นาฬิกาถึง ๒๒

@นาฬิกาแห่งราตรีที่ผ่านไป กำลังอยู่ในช่วงมัชฌิมยาม(ยามกลาง) คือกำลังอยู่ในช่วงเวลาตั้งแต่ ๒๒ นาฬิกา

@ถึง ๒ นาฬิกาของวันใหม่ (องฺ.ฉกฺก.อ. ๓/๒๑-๒๒/๑๐๘, ขุ.ขุ.อ. ๕/๙๙)

@๕ ที่สมควร (เอกมนฺตํ) ในที่นี้หมายถึงที่เหมาะสมเว้นโทษ ๖ ประการ คือ (๑) ไกลเกินไป (๒) ใกล้เกินไป

@(๓) อยู่เหนือลม (๔) สูงเกินไป (๕) อยู่ตรงหน้าเกินไป (๖) อยู่ข้างหลังเกินไป (องฺ.ทุก.อ. ๒/๑๖/๑๕)