๔. สารีปุตตสูตร

๔. สาริปุตฺตสุตฺตวณฺณนา

จตุตฺเถ ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวาติ อารมฺมณาภิมุขํ สตึ ฐปยิตฺวา มุขสมีเป กตฺวา. ตถา หิ วิภงฺเค วุตฺตํ:-

"อยํ สติ อุปฏฺฐิตา โหติ สุปฏฺฐิตา นาสิกคฺเค วา มุขนิมิตฺเต

วา, เตน วุจฺจติ ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา"ติ. ๑-

อถ วา "ปรีติ ปริคฺคหฏฺโฐ, มุขนฺติ นิยฺยานฏฺโฐ สตีติ อุปฏฺฐานฏฺโฐ, เตน วุจฺจติ `ปริมุขํ สตินฺ'ติ. "เอวํ ปฏิสมฺภิทายํ ๒- วุตฺตนเยนเปตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ:- ปริคฺคหิตนิยฺยานสตึ กตฺวาติ. นิยฺยานนฺติ จ สติยา โอคาหิตพฺพํ อารมฺมณํ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถ จ ปุริโม ปจฺฉิโม จ อตฺโถ สพฺพสงฺคาหกวเสน, อิตโร สมาปตฺติยา ปุพฺพภาคสมนฺนาหารวเสน

@เชิงอรรถ: ๑ อภิ.วิ. ๓๕/๕๓๗/๓๐๔ ๒ ขุ.ปฏิ. ๓๑/๑๖๔/๑๘๘ ทฏฺฐพฺโพ. สตีติ วา สติสีเสน ฌานํ วุตฺตํ "เย กายคตาสตึ ปริภุญฺชนฺตี"ติอาทีสุ วิย. กตมํ ปน ตํ ฌานนฺติ? รูปาวจรจตุตฺถชฺฌานํ ปาทกํ กตฺวา สมาปนฺนํ อรหตฺตผลชฺฌานํ. กถํ ปเนตํ ชานิตพฺพนฺติ? อาเนญฺชสมาธิโยเคน เถรสฺส สวิเสสํ นิจฺจลภาวํ เกนจิ อกมฺปนียตญฺจ ปพฺพโตปมาย ปกาเสนฺโต ภควา อิมํ อุทานํ อภาสีติ คาถาย เอว อยมตฺโถ วิญฺญายติ. น จายํ นิสชฺชา เถรสฺส สจฺจปฏิเวธาย, อถ โข ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาราย. ปุพฺเพเยว หิ สูกรขตเลเณ ๑- อตฺตโน ภาคิเนยฺยสฺส ทีฆนขปริพฺพาชกสฺส ภควติ ธมฺมํ เทเสนฺเต อยํ มหาเถโร สจฺจปฏิเวธกิจฺจํ มตฺถกํ ปาเปสีติ.

เอตมตฺถนฺติ เอตํ เถรสฺส อาเนญฺชสมาธิโยเคน ตาทิภาวปฺปปตฺติยา จ เกนจิ อกมฺปนียตาสงฺขาตํ อตฺถํ สพฺพาการโต วิทิตฺวา ตทตฺถวิภาวนํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ.

ตตฺถ ยถาปิ ปพฺพโต เสโลติ ยถา สิลามโย เอกคฺฆนสิลาปพฺพโต, น ปํสุปพฺพโต น มิสฺสกปพฺพโต วาติ อตฺโถ. อจโล สุปติฏฺฐิโตติ สุปติฏฺฐิตมูโล ปกติวาเตหิ อจโล อกมฺปนีโย โหติ. เอวํ โมหกฺขยา ภิกฺขุ ปพฺพโตว น เวธตีติ โมหสฺส อนวเสสปฺปหานา โมหมูลกตฺตา จ สพฺพากุสลานํ ปหีนสพฺพากุสโล ภิกฺขุ ยถา โส ปพฺพโต ปกติวาเตหิ, เอวํ โลกธมฺเมหิ น เวธติ น กมฺปติ. โมหกฺขโยติ วา ยสฺมา นิพฺพานํ อรหตฺตญฺจ วุจฺจติ, ตสฺมา โมหกฺขยเหตุ ๒- นิพฺพานสฺส อรหตฺตสฺส วา อธิคตตฺตา จตูสุ อริยสจฺเจสุ สุปติฏฺฐิโต อสมาปนฺนกาเลปิ ยถาวุตฺตปพฺพโต วิย น เกนจิ เวธติ, ปเคว สมาปนฺนกาเลติ อธิปฺปาโย.

จตุตฺถสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ม.ม. ๑๓/๒๐๑/๑๗๙ ๒ ฉ.ม. โมหกฺขยสฺส เหต