จริงอยู่ พวกคนตระหนี่ผู้เป็นอันธพาล เมื่อชนเหล่าอื่นให้ทานอย่างนี้ ก็ตระหนี่ แล้วจึงเกิดในนรก เหมือนกาฬอำมาตย์เห็นอสทิสทานแล้วตระหนี่อยู่ ฉะนั้น ชาวร้านตลาดคิดว่า “บุรุษนี้มาโดยธรรมดาของตน กล่าวกับเราว่า "ท่านจงซ่อนผ้ากัมพลของท่านเสีย” แม้เราก็ได้กล่าวว่า “ถ้าสามเณรนั้นถือเอาสิ่งที่เขาให้ ถ้าเราปรารถนา เราจักให้ของของเรา หากไม่ปรารถนา เราก็จักไม่ให้” ก็เมื่อเราไม่ให้ของที่สามเณรเห็นแล้ว ความละอายย่อมเกิดขึ้น เมื่อเราซ่อนของของตนไว้ ย่อมไม่มีโทษ บรรดาผ้ากัมพล ๕๐๐ ผืนนี้ ผ้ากัมพล ๒ ผืนมีราคาตั้งแสน การซ่อนผ้า ๒ ผืนนี้ไว้ควร” แล้วจึงผูกผ้ากัมพลทั้ง ๒ ผืน ทำให้เป็นชายด้วยชาย วางซ่อนไว้ในระหว่างแห่งผ้าเหล่านั้น

ฝ่ายสามเณรถึงประเทศนั้นพร้อมกับภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป เพราะเห็นสามเณรเท่านั้น ความรักเพียงดังบุตรก็เกิดขึ้นแก่ชาวร้านตลาด สรีระทั้งสิ้นได้เต็มเปี่ยมแล้วด้วยความรัก เขาคิดว่า “ผ้ากัมพลทั้งหลายจงยกไว้ เราเห็นสามเณรนี้แล้วจะให้แม้เนื้อคือหทัยก็ควร” ชาวร้านตลาดนั้นนำผ้ากัมพลทั้ง ๒ ผืนนั้นออกมาวางไว้แทบเท้าของสามเณร ไหว้แล้วได้กล่าวว่า “ท่านเจ้าข้า ผมพึงมีส่วนแห่งธรรมที่ท่านเห็นแล้ว”

สามเณรแม้นั้นได้ทำอนุโมทนาแก่เขาว่า “จงสำเร็จอย่างนั้นเถิด” สามเณรได้ผ้ากัมพล ๕๐๐ ผืน แม้ในภายในพระนคร ในวันเดียวเท่านั้น ได้ผ้ากัมพล ๑,๐๐๐ ผืน ได้ถวายแก่ภิกษุ ๑,๐๐๐ รูป ด้วยประการฉะนี้ ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายขนานนามของสามเณรนั้นว่า กัมพลทายกติสสะ ผ้ากัมพลที่สามเณรให้ในวันตั้งชื่อ ถึงความเป็นผ้ากัมพล ๑,๐๐๐ ผืน ในเวลาตนมีอายุ ๗ ปี ด้วยประการฉะนี้ ให้ของน้อยแต่ได้ผลมาก

ของน้อยอันบุคคลให้แล้วในฐานะใด ย่อมมีผลมาก ของมากที่บุคคลให้แล้วในฐานะใด ย่อมมีผลมากกว่า ฐานะอื่นนั้น ยกพระพุทธศาสนาเสียมิได้มี เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า

เล่มที่ ๒๕ ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ-ธรรมบท-อุทาน-อิติวุตตกะ-สุตตนิบาต๑,๙๓๙

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. พาลวรรค”