๖. เสรินีเปตวัตถุ

๑๑๖. ๖. เสริณีเปติวตฺถุวณฺณนา

นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสีติ อิทํ สตฺถริ เชตวเน วิหรนฺเต เสริณีเปตึ อารพฺภ วุตฺตํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ม. ปญฺญตฺติยา ๒ ม. สตฺตทิวเส

กุรุรฏฺเฐ กิร หตฺถินิปุเร เสริณี นาม เอกา รูปูปชีวินี อโหสิ. ตตฺถ จ อุโปสถกรณตฺถาย ตโต ตโต ภิกฺขู สนฺนิปตึสุ, ปุน มหาภิกฺขุสนฺนิปาโต อโหสิ. ตํ ทิสฺวา มนุสฺสา ติลตณฺฑุลาทึ สปฺปินวนีตมธุอาทิญฺจ ๑- พหุํ ทานูปกรณํ สชฺเชตฺวา มหาทานํ ปวตฺเตสุํ, เตน จ สมเยน สา คณิกา อสฺสทฺธา อปฺปสนฺนา มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา เตหิ ๒- มนุสฺเสหิ "เอหิ ตาว อิทํ ทานํ อนุโมทาหี"ติ อุสฺสาหิตาปิ "กึ เตน มุณฺฑกานํ สมณานํ ทินฺเนนา"ติ อปฺปสาทเมว เนสํ สมฺปเวเทสิ, กุโต อปฺปมตฺตกสฺส ปริจฺจาโค.

สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา อญฺญตรสฺส ปจฺจนฺตนครสฺส ปริขาปิฏฺเฐ เปตี หุตฺวา นิพฺพตฺติ. อถ หตฺถินิปุรวาสี อญฺญตโร อุปาสโก วณิชฺชาย ตํ นครํ คนฺตฺวา รตฺติยา ปจฺจูสสมเย ปริขาปิฏฺฐํ คโต ตาทิเสน ปโยชเนน. สา ตตฺถ ตํ ทิสฺวา สญฺชานิตฺวา นคฺคา อฏฺฐิตฺตจมตฺตาวเสสสรีรา อติวิย พีภจฺฉทสฺสนา อวิทูเร ฐตฺวา อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา:-

"นคฺคา ทุพฺพณฺณรูปาสิ กิสา ธมนิสนฺถตา

อุปฺผาสุลิเก กิสิเก กา นุ ตฺวํ อิธ ติฏฺฐสี"ติ คาถาย ปุจฺฉิ. สาปิสฺส:-

"อหํ ภทนฺเต เปตีมฺหิ ทุคฺคตา ยมโลกิกา

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา"ติ คาถาย อตฺตานํ ปกาเสสิ. ปุน เตน:-

"กึ นุ กาเยน วาจาย มานสา ทุกฺกฏํ กตํ

กิสฺสกมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คตา"ติ คาถาย กตกมฺมํ ปุจฺฉิตา:-

@เชิงอรรถ: ๑ ม. สปฺปิทธิมธุอาทิญฺจ ๒ ม. เกหิจิ

"อนาวเฏสุ ติตฺเถสุ วิจินึ อฑฺฒมาสกํ

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากาสิมตฺตโน.

นทึ อุเปมิ ตสิตา ริตฺตกา ปริวตฺตติ

ฉายํ อุเปมิ อุเณฺหสุ อาตโป ปริวตฺตติ.

อคฺคิวณฺโณ จ เม วาโต ฑหนฺโต อุปวายติ

เอตญฺจ ภนฺเต อรหามิ อญฺญญฺจ ปาปกํ ตโต.

คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ

`ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา ทุคฺคตา ยมโลกิกา

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.'

อตฺถิ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

ตโต เม ทานํ ททตุ ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ ๑-

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ สพฺพกามสมิทฺธินี"ติ อิมาหิ ฉหิ คาถาหิ อตฺตนา กตกมฺมญฺเจว ปุน เตน อตฺตโน กาตพฺพํ อตฺถญฺจ อาจิกฺขิ.

#[๔๖๗] ตตฺถ อนาวเฏสุ ติตฺเถสูติ เกนจิ อนิวาริเตสุ นทีตฬากาทีนํ ติตฺถปเทเสสุ, ยตฺถ มนุสฺสา นฺหายนฺติ, อุทกกิจฺจํ กโรนฺติ, ตาทิเสสุ ฐาเนสุ. วิจินึ อฑฺฒมาสกนฺติ "มนุสฺเสหิ ฐเปตฺวา วิสฺสริตํ อปินาเมตฺถ กิญฺจิ ลเภยฺยนฺ"ติ โลภาภิภูตา อฑฺฒมาสกมตฺตมฺปิ วิจินึ คเวสึ. อถ วา อนาวเฏสุ ติตฺเถสูติ

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. อาทิสฺสตุ เม อุปสงฺกมเนน เกนจิ อนิวาริเตสุ สตฺตานํ ปโยคาสยสุทฺธิยา การณภาเวน ติตฺถภูเตสุ สมณพฺราหฺมเณสุ วิชฺชมาเนสุ. วิจินึ อฑฺฒมาสกนฺติ มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิตจิตฺตา กสฺสจิ กิญฺจิ อเทนฺตี อฑฺฒมาสกมฺปิ วิเสเสน จินึ, น สญฺจินึ ปุญฺญํ. ๑- เตนาห "สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากาสิมตฺตโน"ติ.

#[๔๖๘] ตสิตาติ ปิปาสิตา. ริตฺตกาติ กากเปยฺยา สนฺทมานาปิ นที มม ปาปกมฺเมน อุทเกน ริตฺตา ตุจฺฉา วาลิกมตฺตา หุตฺวา ปริวตฺตติ. อุเณฺหสูติ อุณฺหสมเยสุ. อาตโป ปริวตฺตตีติ ฉายาฏฺฐานํ มยิ อุปคตาย อาตโป สมฺปชฺชติ.

#[๔๖๙-๔๗๐] อคฺคิวณฺโณติ สมฺผสฺเสน อคฺคิสทิโส. เตน วุตฺตํ "ฑหนฺโต อุปวายตี"ติ. เอตญฺจ ภนฺเต อรหามีติ ภนฺเตติ ตํ อุปาสกํ ครุกาเรน วทติ, ภนฺเต เอตญฺจ ยถาวุตฺตํ ปิปาสาทิทุกฺขํ, อญฺญญฺจ ตโต ปาปกํ ทารุณํ ทุกฺขํ อนุภวิตุํ อรหามิ ตชฺชสฺส ปาปสฺส กตตฺตาติ อธิปฺปาโย. วชฺเชสีติ วเทยฺยาสิ.

#[๔๗๑-๔๗๒] เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ, อนกฺขาตนฺติ "เอตฺตกํ เอตฺถ นิกฺขิตฺตนฺ"ติ อนาจิกฺขิตํ. อิทานิ ตสฺส ปริมาณํ ฐปิตฏฺฐานญฺจ ทสฺเสนฺตี "จตฺตาริ สตสหสฺสานิ, ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต"ติ อาห. ตตฺถ ปลฺลงฺกสฺสาติ ปุพฺเพ อตฺตโน สยนปลฺลงฺกสฺส. ตโตติ นิหิตธนโต ๒- เอกเทสํ คเหตฺวา มมํ อุทฺทิสฺส ทานํ เทตุ. ตสฺสาติ มยฺหํ มาตุยา.

เอวํ ตาย เปติยา วุตฺเต โส อุปาสโก ตสฺสา วจนํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตตฺถ อตฺตโน กรณียํ ตีเรตฺวา หตฺถินิปุรํ คนฺตฺวา ตสฺสา มาตุยา ตมตฺถํ อาโรเจสิ. ตมตฺถํ ทสฺเสตุํ:-

สาธูติ โส ปฏิสฺสุตฺวา คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ

อโวจ ตสฺสา มาตรํ:-

@เชิงอรรถ: ๑ ม. วิเสสํ วิจินึ สญฺจินึ น ปุญฺญํ ๒ ม. วิตฺตโต

"ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา ทุคฺคตา ยมโลกิกา

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.

สา มํ ตตฺถ สมาทเปสิ () ๑- วชฺเชสิ มยฺห มาตรํ

`ธีตา จ เต มยา ทิฏฺฐา ทุคฺคตา ยมโลกิกา

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.

อตฺถิ จ เม เอตฺถ นิกฺขิตฺตํ อนกฺขาตญฺจ ตํ มยา

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ ปลฺลงฺกสฺส จ เหฏฺฐโต.

ตโต เม ทานํ ททตุ ตสฺสา จ โหตุ ชีวิกา

ทานํ ทตฺวา จ เม มาตา ทกฺขิณํ อนุทิจฺฉตุ () ๒-

ตทาหํ สุขิตา เหสฺสํ สพฺพกามสมิทฺธินี'.

ตโต หิ สา ทานมทา ตสฺมา ๓- ทกฺขิณมาทิสี

เปตี จ สุขิตา อาสิ ตสฺสา จาสิ สุชีวิกา"ติ ๔- สงฺคีติการา อาหํสุ, ตา สุวิญฺเญยฺยาว.

ตํ สุตฺวา ตสฺสา มาตา ภิกฺขุสํฆสฺส ทานํ ทตฺวา ตสฺสา อาทิสิ, เตน สา ปฏิลทฺธูปกรณสมฺปตฺติยํ ฐิตา มาตุ อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา ตํ การณํ อาจิกฺขิ, มาตา ภิกฺขูนํ อาโรเจสิ. ภิกฺขู ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสุํ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

เสริณีเปติวตฺถุวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ม. (คนฺตฺวาน หตฺถินึ ปุรํ) ๒ ม. (ตโต ตุวํ ทานํ เทหิ, ตสฺสา ทกฺขิณมาทิสี)

@๓ ฉ.ม. ตสฺสา ๔ สี.,อิ. สรีรํ จารุทสฺสนนฺติ