๑๑. ปติพพตาวิมาน ที่ ๑

11. Paṭhamapatibbatāvimānavaṇṇanā

koñcā mayūrā diviyā ca haṃsāti paṭhamapatibbatāvimānaṃ. 3- Tassa kā uppatti? bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tattha aññatrā itthī patibbatā ahosi bhattu anukūlavattinī khamā padakkhiṇaggāhinī, na kuddhāpi paṭippharati, apharusavācā saccavādinī saddhā pasannā 4- yathāvibhavaṃ dānāni ca adāsi. Sā kenacideva rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno purimanayeneva devacārikaṃ caranto taṃ devadhītaraṃ mahatiṃ sampattiṃ anubhavantiṃ disvā tassā samīpamupagato, sā accharāsahassaparivutā saṭṭhisakaṭabhārālaṅkārapaṭimaṇḍitattabhāvā therassa pādesu sirasā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Theropi tāya katapuññakammaṃ pucchanto:-

"koñcā mayūrā 5- diviyā ca haṃsā

vaggussarā kokilā sampatanti

@Footnote: 1 vi.cūḷa. 7/350/146 2 dī.pā. 11/336/227, aṅ.aṭṭhaka. 23/121/240 (syā.)

@3 cha.Ma. patibbatāvimānaṃ 4 Sī. saddhāsampannā 5 ka. mayurā, evamuparipi

Pupphābhikiṇṇaṃ rammamidaṃ vimānaṃ

anekacittaṃ naranārisevitaṃ.

Tattha'cchasi devi mahānubhāve

iddhī vikubbanti anekarūpā

imā ca te accharāyo samantato

naccanti gāyanti pamodayanti ca.

Deviddhipattāsi mahānubhāve

manussabhūtā kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti āha.

Sā devatā attamanā moggallānena pucchitā

pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi yassa kammassidaṃ phalaṃ.

"ahaṃ manussesu manussabhūtā

patibbatā'naññamanā ahosiṃ

mātāva puttaṃ anurakkhamānā

kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocaṃ.

Sacce ṭhitā mosavajjaṃ pahāya

dāne ratā saṅgahitattabhāvā

annañca pānañca pasannacittā

sakkacca dānaṃ vipulaṃ adāsiṃ.

Tena me'tādiso vaṇṇo tena me idha mijjhati

uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā.

Akakhāmi te bhikkhu mahānubhāva

manussabhūtā yamakāsi puññaṃ

tenamhi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī"ti sā devatā vissajjesi.

#[93] Tattha 1- koñcāti koñcasakuṇā, ye "sārasā"tipi vuccanti. Mayūrāti moRā. Diviyāti dibbānubhāvā. Idaṃ hi padaṃ "diviyā koñcā, diviyā mayūrā"tiādinā catūhipi padehi yojetabbaṃ. Haṃsāti suvaṇṇahaṃsādihaṃsā. 2- Vaggussarāti madhurassaRā. Kokilāti kāḷakokilā ceva sukkakokilā 3- ca. Sampatantīti devatāya abhiramanatthaṃ kīḷantā laḷantā samantato patanti vicaranti. Koñcādirūpena hi devatāya ratijananatthaṃ parivārabhūtā devatā kīḷantā laḷantā "koñcā"tiādinā vuttā. Pupphābhikiṇṇanti ganthitāganthitehi nānāvidharatanakusumehi okiṇṇaṃ. Rammanti ramaṇīyaṃ, manoramanti attho. Anekacittanti anekehi uyyānakapparukkhapokkharaṇi- ādīhi vimānesu ca anekehi bhittivisesādīhi cittaṃ. Naranārisevitanti parivāra- bhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca upasevitaṃ.

#[94] Iddhī vikubbanti anekarūpāti nānārūpānaṃ vidaṃsanena 4- anekarūpā kammānubhāvasiddhā iddhī vikubbantī vikubbaniddhiyo valañjentī acchasīti yojanā.

#[97] Anaññamanāti patibbatā, patito aññasmiṃ mano etissāti aññamanā, na aññamanāti anaññamanā, mayhaṃ sāmikato aññasmiṃ purise pāpakaṃ cittaṃ na

@Footnote: 1 Sī. tattha gāthāsu pana 2 Ma. suvaṇṇahaṃsā

@3 Sī. phussakokilā 4 ka. vidassanena Uppādesinti attho. Mātāva puttaṃ anurakkhamānāti yathā mātā puttaṃ, evaṃ mayhaṃ sāmikaṃ, sabbepi vā satte hitesitāya ahitāpanayanakāmatāya ca anuddayamānā. Kuddhāpihaṃ nappharusaṃ avocanti parena kataṃ aphāsukaṃ paṭicca kuddhāpi samānā ahaṃ pharusavacanaṃ na kathesiṃ, aññadatthu piyavacanameva abhāsinti adhippāyo.

#[98] Sacce ṭhitāti sacce patiṭṭhitā. Yasmā musāvādā veramaṇiyā sacce patiṭṭhitā 1- nāma hoti, na kadāci saccavacanamattenāti āha:- mosavajjaṃ pahāyāti musāvādaṃ pahāya. Dāne ratāti dāne abhiratā, yuttappayuttāti attho. Saṅgahitattabhāvāti saṅgahavatthūhi attānaṃ viya sabhāveneva paresaṃ saṅgaṇhanasīlā annañca pānañca kammaphalasaddhāya pasannacittā sakkaccaṃ cittīkārena adāsiṃ, aññañca vatthādidānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ adāsinti yojanā. Sesaṃ vuttanayemeva.

Paṭhamapatibbatāvimānavaṇṇanā niṭṭhitā.