๑๐. ปุณณมาสเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๔๗ · บรรทัด ๕๐๓๒
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
147. 10. Puṇṇamāsattheragāthāvaṇṇanā
vihari apekkhanti āyasmato puṇṇamāsattherassa gāthā. Kā uppatti?
so kira vipassissa bhagavato kāle cakkavākayoniyaṃ nibbatto bhagavantaṃ gacchantaṃ disvā 7- pasannamānaso attano mukhatuṇḍakena sālapupphaṃ gahetvā pūjaṃ akāsi.
@Footnote: 1 cha.Ma. dumantitaṃ 2 Sī. mama cintitaṃ gaditaṃ kathitaṃ cintetvā vīmaṃsitaṃ
@3 cha.Ma. saṃvibhattesūti 4 Ma. suddhīsu dhammesu vā 5 cha.Ma. pavaraṃ,
@ taṃ maggaphalanibbānadhammaṃ, Sī....maggaphaladhammaṃ
@6 Sī. atthaṃ paccakkhato, cha.Ma. attapaccakkhato 7 Ma. bhagavantaṃ disvā So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto ito sattarase kappe aṭṭhakkhattuṃ cakkavattirājā ahosi, imasmiṃ pana kappe kassapassa bhagavato sāsane osakkamāne kuṭumbikakule nibbattitvā pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare samiddhissa nāma 1- brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti. Tassa jātadivase tasmiṃ gehe sabbā rittakumbhiyo suvaṇṇamāsānaṃ puṇṇā ahesuṃ. Tenassa puṇṇamāsoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ patvā vivāhakammaṃ katvā ekaṃ puttaṃ labhitvā upanissayasampannatāya gharāvāsaṃ jigucchanto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado sabbakiccasampanno 2- catusaccakammaṭṭhāne 3- yuttappayutto vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4-:-
"sindhuyā nadiyā tīre cakkavāko ahaṃ tadā
suddhasevālabhakkhohaṃ pāpesu ca susaññato. 5-
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ gacchantaṃ anilañjase
tuṇḍena sālaṃ paggayha vipassissābhiropayiṃ.
Yassa saddhā tathāgate acalā suppatiṭṭhitā
tena cittappasādena duggatiṃ so na gacchati.
Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike
vihaṅgamena santena subījaṃ ropitaṃ mayā.
Ekanavutito kappe yaṃ pupphamabhiropayiṃ 6-
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ 7- phalaṃ.
@Footnote: 1 Ma. samiddhināmassa 2 cha.Ma. pubbakiccasampanno 3 Sī. tacapañcakakammaṭṭhāne
@4 khu.apa. 32/13/162 paccāgamaniyattherāpadāna 5 Sī., Ma. pāṇesu ca susaññato
@6 Sī. yaṃ pupphamabhipūjayiṃ 7 Sī. pupphapūjāyidaṃ
Sucārudassanā nāma aṭṭhete ekanāmakā
kappe sattarase āsuṃ cakkavattī mahabbalā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Athassa purāṇadutiyikā taṃ palobhetukāmā alaṅkatapaṭiyattā puttena saddhiṃ upagantavā piyālāpabhāvādikehi 1- bhāvaviraṇe kammaṃ nāma kātuṃ ārabhi. Thero tassā kāraṇaṃ disvā attano katthacipi alaggabhāvaṃ pakāsento:-
2- "vihari apekkhaṃ idha vā huraṃ vā
yo vedagū samito 3- yatatto
sabbesu dhammesu anūpalitto
lokassa jaññā udayabbayañcā"ti gāthaṃ abhāsi. 2-
Tattha viharīti visesato hari 4- apahari apanesi. Apekkhanti taṇhaṃ. Idhāti imasmiṃ loke attabhāve vā. Huranti parasmiṃ 5- anāgate attabhāve vā. Idhāti vā ajjhattikesu āyatanesu. Huranti bāhiresu. Vāsaddo samuccayattho "apadā vā dvipadā vā"tiādīsu 6- viya. Yoti attānameva paraṃ viya dasseti. Vedagūti vedena gato maggañāṇena nibbānaṃ gato adhigato, cattāri vā saccāni pariññāpahānasacchikiriyābhāvanābhisamayavasena abhisamecca 7- ṭhito. Yatattoti maggasaṃvarena saṃyatasabhāvo, sammāvāyāmena vā saṃyatasabhāvo. Sabbesu dhammesu anūpalittoti sabbesu dhammesu ārammaṇesu 8- taṇhādiṭṭhilepavasena na upalitto, tena
@Footnote: 1 Ma. vilāsabhāvādikehi 2-2 cha.Ma. "vihari apekkhan"ti gāthaṃ abhāsi 3 ka. santusito
@4 Ma. viharinti visesato hariṃ 5 cha.Ma. aparasmiṃ 6 khu.iti. 25/90/308,
@aṅ.catukka. 21/34/39 aggappasādasutta, aṅ.pañcaka. 22/32/37 cundīsutta (syā)
@7 Ma. abhisamecca abhisamaye ca 8 cha.Ma. sabbesu ārammaṇesu dhammesu Lābhādilokadhamme samatikkamaṃ dasseti. Lokassāti upādānakkhandhapañcakassa. Taṃ hi lujjanapalujjanatthena loko. Jaññāti jānitvā. Udayabbayañcāti uppādañceva vayañca, etena yathāvuttaguṇānaṃ pubbabhāgapaṭipadaṃ dasseti. Ayaṃ panettha attho:- yo sakalassa khandhādilokassa samapaññāsāya ākārehi udayabbayaṃ jānitvā vedagū yatatto katthaci anupalitto, so sabbattha apekkhaṃ vineyya 1- santussito tādisānaṃ vippakārānaṃ na kiñci maññati, 2- tasmā tvaṃ andhabāle yathāgatamaggeneva gacchāti. Atha sā itthī "ayaṃ samaṇo mayi putte ca nirapekkho, na sakkā imaṃ palobhetun"ti 3- pakkāmi.
Puṇṇamāsattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Paramatthadīpaniyā theragāthāsaṃvaṇṇanāya
paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Ma. vinaye 2 Ma. kinti maññati 3 Ma. pasādetunti
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด