๑. นิโครธเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๕๘ · บรรทัด ๕๑๐๖
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
158. 1. Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā
nāhaṃ bhayassa bhāyāmīti āyasmato nigrodhattherassa gāthā. Tasasa 1- kā uppatti?
ayaṃ kira ito aṭṭhārase kappasate brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā 2- vayappatto kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ disvā gharabandhanaṃ pahāya araññāyatanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ 3- sālavane paṇṇasālaṃ katvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena samayena piyadassī nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakassa lokassa dhammāmatavasena 4- kilesasantāpaṃ nibbāpento ekadivasaṃ tāpase anukampāya taṃ sālavanaṃ pavisitvā nisīditvā 5- nirodhasamāpattiṃ samāpanno. Tāpaso vanamūlaphalatthāya gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitasāladaṇḍasākhāyo gahetvā sākhāmaṇḍapaṃ 6- katvā taṃ sabbatthakameva sāla- pupphehi sañchādetvā bhagavantaṃ vanditvā pītisomanassavaseneva 7- āhāratthāyapi agantvā namassamāno aṭṭhāsi. Satthā nirodhato vuṭṭhāya tassa anukampāya "bhikkhusaṃgho āgacchatū"ti cintesi "bhikkhusaṃghepi cittaṃ pasādessatī"ti. Tāvadeva bhikkhusaṃgho āgato. So bhikkhusaṃghaṃpi disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā sitaṃ 8- pātukaraṇāpadesena tassa bhāginīsampattiṃ 9- pakāsento dhammaṃ kathetvā pakkāmi saddhiṃ bhikkhusaṃghena. So tena puññakammena devamanussesuyeva saṃsaranto vivaṭṭūpanissayaṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ
@Footnote: 1 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 2 Sī., Ma. nibbatto 3 ka. araññasmiṃ
@4 cha.Ma....vassena 5 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 6 cha.Ma. sālamaṇḍapaṃ
@7 Sī. pītisomanasseneva 8 cha.Ma. sitassa 9 cha.Ma. bhāviniṃ sampattiṃ Brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, nigrodhotissa nāmaṃ ahosi. So jetavana- paṭiggahaṇadivase buddhānubhāvadassanena sañjātapasādo pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā na cireneva 1- chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne 2-:-
"ajjhogahetvā 3- sālavanaṃ sukato assamo mama
sālapupphehi sañchanno vasāmi pavane 4- tadā.
Piyadassī tu 5- bhagavā sayambhū aggapuggalo
vivekakāmo sambuddho sālavanamupāgami.
Assamā abhinikkhamma pavanaṃ agamāsahaṃ
mūlaphalaṃ 6- gavesanto āhiṇḍāmi vane tadā.
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ piyadassiṃ mahāyasaṃ 7-
sunisinnaṃ samāpannaṃ virocantaṃ mahāvane.
Catudaṇḍe ṭhapetvāna buddhassa uparī ahaṃ
maṇḍapaṃ sukataṃ katvā sālapupphehi chādayiṃ.
Sattāhaṃ dhārayitvāna maṇḍapaṃ sālachāditaṃ
tattha cittaṃ pasādetvā buddhaseṭṭhamavandahaṃ.
Bhagavā tamhi samaye vuṭṭhahitvā samādhito
yugamattaṃ pekkhamāno nisīdi purisuttamo.
Sāvako varuṇo nāma piyadassissa satthuno
vasīsatasahassehi upagañchi 8- vināyakaṃ.
Piyadassī tu bhagavā lokajeṭṭho narāsabho
bhikkhusaṃghe nisīditvā sitaṃ pātukarī jino.
@Footnote: 1 cha.Ma. na cirasseva 2 khu.apa. 33/80/120 sālamaṇḍapiyattherāpadāna (syā)
@3 cha.Ma. ajjhogāhetvā 4 cha.Ma. vipine 5 cha.Ma. ca. evamuparipi
@6 Sī. phalāphalaṃ 7 Sī. mahāmuniṃ 8 cha.Ma. upagacchi
Anuruddho upaṭṭhāko piyadassissa satthuno
ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā apucchittha mahāmuniṃ.
Ko nu kho bhagavā hetu sitakammassa satthuno
kāraṇe vijjamānamhi satthā pātukare sitaṃ.
Sattāhaṃ pupphachadanaṃ 1- yo me dhāresi māṇavo
tassa kammaṃ saritvāna sitaṃ pātukariṃ ahaṃ.
Anokāsaṃ 2- na passāmi yantaṃ 3- puññaṃ vipaccati 4-
devaloke manusse vā okāsova na sammati.
Devaloke vasantassa puññakammasamaṅgino
yāvatā parisā 5- tassa sālacchannā bhavissati.
Tattha dibbehi naccehi gītehi vāditehi ca
ramissati sadā santo puññakammasamāhito.
Yāvatā parisā tassa gandhagandhī 6- bhavissati
sālassa pupphavasso ca pavassissati tāvade.
Tato cutoyaṃ manujo mānusaṃ āgamissati
idhāpi sālacchadanaṃ sabbakālaṃ dharissati.
Idha naccañca gītañca sammatāḷasamāhitaṃ
parivāressanti maṃ niccaṃ buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Uggacchante ca suriye sālavassampavassati 7-
puññakammena saṃyuttaṃ vassati 8- sabbakālikaṃ.
Aṭṭhārase kappasate okkākakulasambhavo
gotamo nāma nāmena satthā loke bhavissati.
@Footnote: 1 cha.Ma. sālacchadanaṃ 2 Sī. okāsahaṃ 3 cha.Ma. yattha 4 Ma. vipaccatha
@5 Sī., Ma. pharitā 6 Sī. gandhagandhā 7 cha.Ma. pavassate 8 cha.Ma. vassate
Tassa dhammesu dāyādo 1- oraso dhammanimmito
sabbāsave pariññāya nibbāyissatināsavo.
Dhammaṃ abhisamentassa sālacchadanaṃ 2- bhavissati
citake jhāyamānassa chadanaṃ tattha 3- hessati.
Vipākaṃ kittayitvāna 4- piyadassī mahāmuni
parisāya dhammaṃ desesi tappento dhammavuṭṭhiyā.
Tiṃsakappāni devesu devarajjamakārayiṃ
saṭṭhī ca sattakkhattuñca cakkavattī ahosahaṃ.
Devalokā idhāgantvā labhāmi vipulaṃ sukhaṃ
idhāpi sālacchadanaṃ maṇḍapassa idaṃ phalaṃ.
Ayaṃ pacchimako mayhaṃ carimo vattate bhavo
idhāpi sālacchadanaṃ hessati sabbakālikaṃ.
Mahāmuniṃ tosayitvā gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ
pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ hitvā jayaparājayaṃ.
Aṭṭhārase kappasate yaṃ buddhamabhipūjayiṃ 5-
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
nāgova bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavo.
Svāgataṃ vata me āsi mama buddhassa santike 6-
tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime
chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
@Footnote: 1 cha.Ma. dhamme sudāyādo 2 cha.Ma. sālacchannaṃ 3 Sī. tassa
@4 Sī. kathayitvāna 5 Sī. yaṃ sambuddha...... 6 cha.Ma. buddhaseṭṭhassa santike
Evaṃ pana chaḷabhiñño hutvā phalasukhena vītināmento sāsanassa niyyānikabhāva- vibhāvanatthaṃ 1- aññābyākaraṇavasena:-
2- "nāhaṃ bhayassa bhāyāmi satthā no amatassa kovido
yattha bhayaṃ nāvatiṭṭhati tena maggena vajanti bhikkhavo"ti gāthaṃ abhāsi. 2-
Tattha bhāyanti etasmāti bhayaṃ, jātijarādi. Bhayassāti nissakke sāmivacanaṃ, bhayato bhāyitabbanimittaṃ jātijarāmaraṇādinā hetunā nāhaṃ bhāyāmīti attho. Tattha kāraṇamāha "satthā no amatassa kovido"ti. Amhākaṃ satthā amate kusalo veneyyānaṃ amatadāne cheko. 3- Yattha bhayaṃ nāvatiṭṭhatīti yasmiṃ nibbāne yathāvuttaṃ bhayaṃ na tiṭṭhati okāsaṃ na labhati. Tenāti tato 4- nibbānato. Vajantīti abhayaṭṭhānameva gacchanti. Nibbānaṃ hi abhayaṭṭhānaṃ nāma. Kena pana vajantīti 5- āha. "maggena vajanti bhikkhavo"ti, aṭṭhaṅgikena ariyamaggena satthu ovādakārakā 6- bhikkhū saṃsāre bhayassa ikkhanakāti 7- attho. Yatthāti vāyaṃ nimittaṃ yassa ariyamaggassa adhigamahetu attānuvādādikaṃ pañcavīsatividhaṃpi bhayaṃ nāvatiṭṭhati patiṭṭhaṃ na labhati, tena ariyamaggena vajanti abhayaṭṭhānaṃ satthu sāsane bhikkhū, tena maggena ahaṃpi gato, tasmā nāhaṃ bhayassa bhāyāmīti thero aññaṃ byākāsi.
Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī. niyyānikabhāvadassanatthaṃ 2-2 cha.Ma. "nāhaṃ bhayassa bhāyāmī"ti gāthaṃ abhāsi
@3 Sī. kovido 4 Sī. tatova 5 Sī. abhayaṭṭhānaṃ,tena pavajantīti
@6 cha.Ma. ovādakaraṇā, Ma....kāraṇā 7 Ma. bhayaṃ ikkhanakoti
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด