๕. สามัญญกานิเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๗๒ · บรรทัด ๕๑๘๓
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
172. 5. Sāmaññakānittheragāthāvaṇṇanā
sukhaṃ sukhatthoti āyasmato sāmaññakānittherassa gāthā. Kā uppatti?
so kira purimabuddhesu katādhikāro hutvā tattha tattha bhave kusalaṃ upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle manussayoniyaṃ nibbatto vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ekaṃ mañcaṃ adāsi. So tena puññakammena deva- manussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aññatarassa paribbājakassa putto hutvā nibbatti. Sāmaññakānītissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto satthu yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasannamānaso sāsane pabbajitvā cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā jhānaṃ nibbattetvā jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 3- :-
@Footnote: 1 Sī. avatvāva 2 Sī. yathāvuttavaseneva 3 khu.apa. 32/30/394 mañcadāyakattherāpadāna
"vipassino bhagavato lokajeṭṭhassa tādino
ekamañco mayā dinno 1- pasannena sapāṇinā.
Hatthiyānaṃ assayānaṃ dibbayānaṃ samajjhagaṃ 2-
tena mañcakadānena 3- pattomhi āsavakkhayaṃ.
Ekanavute ito 4- kappe yaṃ mañcamadadiṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi mañcadānassidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Therassa pana gihisahāyako kātiyāno 5- nāma paribbājako buddhuppādato paṭṭhāya titthiyānaṃ hatalābhasakkāratāya ghāsacchādanamattampi alabhanto ājīvakāpakato theraṃ upasaṅkamitvā "tumhe sākiyaputtiyā nāma mahālābhaggayasaggappattā sukhena jīvatha, mayaṃ pana dukkhitā kicchajīvikā, kathaṃ nu kho paṭipajjamānassa diṭṭhadhammikañceva samparāyikañca sukhaṃ sampajjatī"ti pucchi. Athassa thero "nippariyāyato sukhaṃ nāma lokuttarasukhameva, tañca tadanurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjantassevā"ti attanā tassa adhigatabhāvaṃ pariyāyena vibhāvento:-
6- "sukhaṃ sukhattho labhate tadācaraṃ
kittiñca pappoti yasassa vaḍḍhati
yo ariyamaṭṭhaṅgikamañjasaṃ ujuṃ
bhāveti maggaṃ amatassa pattiyā"ti gāthaṃ abhāsi 6-.
Tattha sukhanti nirāmisaṃ sukhaṃ idhādhippetaṃ. Tañca phalasamāpatti ceva
@Footnote: 1 cha.Ma. ekaṃ mañcaṃ mayā dinnaṃ 2 Sī. rathayānaṃ labhāmahaṃ 3 Sī. mañcassa dānena
@4 cha.Ma. ekanavutito 5 Ma. kāṭiyāno 6-6 cha.Ma. "sukhaṃ sukhattho labhate
@ tadācaran"ti gāthaṃ abhāsi Nibbānañca. Tathā hi "ayaṃ samādhi paccuppannasukho ceva āyatiṃ ca sukhavipāko " 1- "nibbānaṃ paramaṃ sukhan"ti 2- ca vuttaṃ. Sukhatthoti sukhappayojano, yathāvuttena sukhena atthiko. Labhateti pāpuṇāti, atthikassevedaṃ sukhaṃ, na itarassa. Ko pana atthikoti āha "tadācaran"ti tadatthaṃ ācaranto, yāya paṭipattiyā taṃ paṭipattiṃ paṭipajjantoti attho. Na kevalaṃ tadācaraṃ sukhameva labhate, atha kho kittiñca pappoti "itipi sīlavā suparisuddhakāyavacīkammanto suparisuddhājīvo jhāyī jhānayutto"tiādinā kittiṃ parammukhā patthaṭayasataṃ pāpuṇāti. Yasassa vaḍḍhatīti sammukhe guṇābhitthavasaṅkhāto parivārasampadāsaṅkhāto ca yaso assa paribrūhati. Idāni "tadācaran"ti sāmaññato vuttamatthaṃ sarūpato dassento "yo ariyamaṭṭhaṅgikamañjasaṃ ujuṃ, bhāveti maggaṃ amatassa pattiyā"ti āha. Tassattho:- yo puggalo kilesehi ārakattā parisuddhaṭṭhena paṭipajjantānaṃ ariyabhāvakaraṇaṭṭhena ca ariyaṃ, sammādiṭṭhiādiaṭṭhaṅgasamudāyatāya aṭṭhaṅgikaṃ, antadvayarahitamajjhimapaṭipattibhāvato akuṭilaṭṭhena añjasaṃ, kāyavaṅkādip- pahānato ujuṃ, nibbānatthikehi magganiyaṭṭhena kilese mārento gamanaṭṭhena ca "maggan"ti laddhanāmaṃ dukkhanirodhagāminīpaṭipadaṃ amatassa asaṅkhatāya dhātuyā pattiyā adhigamāya bhāveti attano santāne uppādeti vaḍḍheti ca, so nippariyāyena "sukhattho tadācaran"ti vuccati, tasmā yathāvuttaṃ sukhaṃ labhati. Taṃ sutvā paribbājako pasannamānaso pabbajitvā sammā paṭipajjanto na cirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Idameva therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi.
Sāmaññakānittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 dī.pāṭi. 11/355/249 dasuttarasutta, aṅ.pañcaka. 22/27/25 samādhisutta (syā),
@ abhi.vibhaṅga. 35/804/407 jhāṇavibhaṅga: pañcakaniddesa
@2 khu.dhamMa. 25/203-4/52 aññataraupāsakavatthu
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด