๙. รามเณยยกเถรคาถา

๑๘๖. ๙. รามเณยฺยกตฺเถรคาถาวณฺณนา

จิหจิหาภินทิเตติ อายสฺมโต รามเณยฺยกตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต สิขิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ปุปฺเผหิ ปูชํ อกาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺโต อปราปรํ ปุญฺญานิ กตฺวา สุคตีสุเอว ปริวตฺเตนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาวตฺถิยํ อิพฺภกุเล ๑- นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต เชตวนปฏิคฺคหเณ ๒- สญฺชาตปฺปสาโท ปพฺพชิตฺวา จริยานุกูลํ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วิหรติ. ตสฺส อตฺตโน สมฺปตฺติยา ปพฺพชิตสารุปฺปาย จ ๓- ปฏิปตฺติยา ปาสาทิกภาวโต รามเณยฺยโกเตฺวว สมญฺญา อโหสิ. อเถกทิวสํ มาโร เถรํ ภึสาเปตุกาโม เภรวสทฺทํ อกาสิ. ตํ สุตฺวา เถโร ถิรปกติตาย เตน อสนฺตสนฺโต "มาโร อยนฺ"ติ ญตฺวา ตตฺถ อนาทรํ ทสฺเสนฺโต:-

๔- "จิหจิหาภินทิเต สิปฺปิกาภิรุเตหิ จ

น เม ตํ ผนฺทติ จิตฺตํ เอกตฺตนิรตํ หิ เม"ติ คาถํ อภาสิ. ๔-

@เชิงอรรถ: ๑ สี. อิทฺเธ กุเล ๒ สี. เชตวนปฏิคฺคหณกาเล ๓ ม. ปพฺพชิตสารุปฺปาเยว

@๔-๔ ฉ.ม. "จิหจิหาภินทิเต"ติ คาถํ อภาสิ

ตตฺถ จิหจิหาภินทิเตติ จิหจิหาติ อภิณฺหํ ปวตฺตสทฺทตาย "จิหจิหา"ติ ลทฺธนามานํ วฏฺฏกานํ อภินาทนิมิตฺตํ, วิรวเหตูติ อตฺโถ. สิปฺปิกาภิรุเตหิ จาติ สิปฺปิกา วุจฺจนติ เทวกา ปรนามกา เคลญฺเญน ฉาตกิสทารกาการา สาขามิคา. "มหากลนฺทกา"ติ เกจิ. สิปฺปิกานํ อภิรุเตหิ มหาวิรเวหิ, เหตุมฺหิ เจตํ กรณวจนํ, ตํ เหตูติ อตฺโถ. น เม ตํ ผนฺทติ จิตฺตนฺติ มม จิตฺตํ น ผนฺทติ น จลติ. ๑- อิทํ วุตฺตํ โหติ:- อิมสฺมึ อรญฺเญ วิรวเหตุ สิปฺปิกาภิรุตเหตุ วิย ปาปิม ตว วิสฺสรกรณเหตุ มม จิตฺตํ กมฺมฏฺฐานโต น ปริปตตีติ. ตตฺถ การณมาห "เอกตฺตนิรตํ หิ เม"ติ. หิสทฺโท เหตุอตฺโถ, ยสฺมา มม จิตฺตํ คณสงฺคณิกํ ปหาย เอกตฺเต เอกีภาเว, พหิทฺธา วา วิกฺเขปํ ปหาย เอกตฺเต เอกคฺคตาย, เอกตฺเต เอกสภาเว วา นิพฺพาเน นิรตํ อภิรตํ, ตสฺมา กมฺมฏฺฐานโต น ผนฺทติ น ลวตีติ, ๒- อิมํ กิร คาถํ วทนฺโตเอว เถโร วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๓- :-

"สุวณฺณวณฺโณ ภควา สตรํสี ปตาปวา

จงฺกมนํ สมารุโฬฺห เมตฺตจิตฺโต สิขีสโภ.

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน วนฺทิตฺวา ญาณมุตฺตมํ

มิเนลปุปฺผํ ปคฺคยฺห พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

เอกตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ๔- ผลํ.

เอกูนตึสกปฺปมฺหิ สุเมฆฆนนามโก ๕-

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. น จวติ ๒ ฉ.ม. น จวตีติ ๓ ขุ.อป. ๓๒/๕/๒๗๘ มิเนลปุปฺผิยตฺเถราปทาน

@๔ สี. ปุปฺผปูชายิทํ ๕ สี. สุเมฆยสนามโก

อยเมว จ เถรสฺส อญฺญาพฺยากรณคาถา อโหสิ.

รามเณยฺยกตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.