๖. กุฏิวิหารีเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๙๓ · บรรทัด ๕๓๐๕
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
193. 6. Kuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā
ko kuṭikāyanti āyasmato kuṭivihārittherassa gāthā. Kā uppatti?
so kira padumuttarassa bhagavato ākāsena gacchantassa "udakadānaṃ dassāmī"ti sītalaṃ udakaṃ gahetvā pītisomanassajāto uddhammukho hutvā ukkhipi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ ñatvā pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ ākāse ṭhitova sampaṭicchi. So tena anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Sesaṃ añjanavaniyattherassa vatthumhi vuttasadisameva. Ayaṃ pana viseso:- ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā katapubbakicco vipassanaṃ anuyuñjanto sāyaṃ khettasamīpena gacchanto deve phusāyante khettapālakassa puññaṃ tiṇakuṭiṃ disvā pavisitvā tattha tiṇasanthārake nisīdi. Nisinnamattova utusappāyaṃ labhitvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ gacchantaṃ anilañjase
ghaṭāsanaṃva 2- jalitaṃ ādittaṃva hutāsanaṃ.
Pāṇinā udakaṃ gayha ākāse ukkhipiṃ ahaṃ
sampaṭicchi mahāvīro buddho kāruṇiko isi.
Antalikkhe ṭhito satthā padumuttaranāmako
@Footnote: 1 khu.apa. 32/29/197 udakapūjakattherāpadāna 2 Sī. yathāsīnaṃva
Mama saṅkappamaññāya imā gāthā 1- abhāsatha.
Iminā dakadānena 2- pītiuppādanena ca
kappasatasahassampi duggatiṃ nupapajjati.
Tena kammena dipadinda lokajeṭṭha narāsabha
pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ hitvā jayaparājayaṃ.
Sahassarājanāmena tayo te cakkavattino
pañcasaṭṭhikappasate cāturantā janādhipā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā there tattha nisinne khettapālako āgantvā "ko kuṭikāyan"ti āha. Taṃ sutvā thero "bhikkhu kuṭikāyan"tiādimāha. Tayidaṃ khettapālassa therassa ca vacanaṃ ekajjhaṃ katvā:-
"ko kuṭikāyaṃ bhikkhu kuṭikāyaṃ
vītarāgo susamāhitacitto
evaṃ jānāhi āvuso
amoghā te kuṭikā katā"ti tathārūpena saṅgītiṃ āropitaṃ.
Tattha ko kuṭikāyanti "imissaṃ kuṭikāyaṃ ko nisinno"ti khettapālassa pucchāvacanaṃ. Tassa bhikkhu kuṭikāyanti therassa paṭivacanadānaṃ. Atha naṃ attano anuttaradakkhiṇeyyabhāvato 3- taṃ kuṭiparibhogaṃ anumodāpetvā uḷāraṃ tameva puññaṃ 4- patiṭṭhāpetuṃ "vītarāgo"tiādi vuttaṃ. Tassattho:- eko bhinnakileso bhikkhu te kuṭikāyaṃ nisinno, tatoeva so aggamaggena sabbaso samucchinnarāgatāya vītarāgo
@Footnote: 1 Sī. imaṃ gāthaṃ 2 Sī. iminodakadānena 3 Sī. anuttaradakkhiṇeyyabhāvabhūtaṃ
@4 Sī. uḷāratame puññe Anuttarasamādhinā nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā suṭṭhu samāhitacittatāya susamāhitacitto, imañca atthaṃ āvuso khettapāla yathāhaṃ vadāmi, evaṃ jānāhi saddaha adhimuccassu. 1- Amoghā te kuṭikā katā tayā 2- katā kuṭikā amoghā avañjhā saphalā saudriyā, yasmā arahatā khīṇāsavena paribhuttā. Sace tvaṃ anumodasi, taṃ te bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti.
Taṃ sutvā khettapālo "lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me kuṭikāyaṃ ediso ayyo pavisitvā nisīdatī"ti pasannacitto anumodanto aṭṭhāsi. Imaṃ pana tesaṃ kathāsallāpaṃ bhagavā dibbāya sotadhātuyā sutvā anumodanañcassa ñatvā tambhāviniṃ sampattiṃ vibhāvento khettapālaṃ imāhi gāthāhi ajjhabhāsi:-
"vihāsi kuṭiyaṃ bhikkhu santacitto anāsavo
tena kammavipākena devindo tvaṃ bhavissasi.
Chattiṃsakkhattuṃ 3- devindo devarajjaṃ karissasi
catuttiṃsakkhattuṃ 4- cakkavattī rājā raṭṭhe bhavissasi.
Ratanakuṭi nāma paccekabuddho vītarāgo bhavissasī"ti.
Kuṭikāyaṃ laddhavisesattā pana therassa tato pabhūti kuṭivihārītveva samaññā udapādi. Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthāpi ahosīti.
Kuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī. adhimuñcassu 2 Sī. ayaṃ tayā 3 Sī. chattiṃsakkhattuṃ 4 Sī. ratanakuṭiko
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด