๗. กุฏิวิหารีเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๑๙๔ · บรรทัด ๕๓๐๘
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
194. 7. Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā
ayamāhu purāṇiyāti āyasmato kuṭivihārittherassa gāthā. Kā uppatti?
so kira padumuttarassa bhagavato pasannamānaso pariḷāhakāle naḷavilīvehi viracitaṃ vījaniṃ adāsi. Taṃ satthā anumodanagāthāya sampahaṃsesi. Sesaṃ yadettha vattabbaṃ, taṃ añjanavaniyattheravatthumhi vuttasadisameva. Ayaṃ pana viseso:- ayaṃ kira vuttanayena pabbajitvā aññatarāya purāṇakuṭikāya viharanto samaṇadhammaṃ acintetvā "ayaṃ kuṭikā jiṇṇā, aññaṃ kuṭikaṃ kātuṃ vaṭṭatī"ti navakammavasena cittaṃ uppādesi. Tassa atthakāmā devatā saṃvegajananatthaṃ imaṃ uttānobhāsaṃ gambhīratthaṃ:-
1- "ayamāhu purāṇiyā kuṭi aññaṃ patthayase navaṃ kuṭiṃ
āsaṃ kuṭiyā virājaya dukkhā bhikkhu puna navā kuṭī"ti gāthamāha. 1-
Tattha ayanti āsannapaccakkhavacanaṃ. 2- Āhūti ahosīti attho. Gāthāsukhatthaṃ hi dīghaṃ katvā vuttaṃ. Purāṇiyāti purātanī addhagatā 3-. Aññaṃ patthayase navaṃ kuṭinti imissā kuṭiyā purāṇabhāvena jiṇṇatāya ito aññaṃ idāni nibbattanīyatāya navaṃ kuṭiṃ patthayase patthesi āsīsasi. 4- Sabbena sabbaṃ pana āsaṃ kuṭiyā virājaya purāṇiyaṃ viya navāyampi kuṭiyaṃ āsaṃ taṇhaṃ apekkhaṃ virājehi, sabbaso tattha virattacitto hohi. Kasmā? yasmā dukkhā bhikkhu puna navā nāma kuṭi bhikkhu puna idāni nibbattiyamānā dukkhāvahattā dukkhā, tasmā aññaṃ navaṃ dukkhaṃ anuppādento yathānibbattāyaṃ purāṇiyaṃyeva kuṭiyaṃ ṭhatvā attanā kattabbaṃ karohīti. Ayaṃ hettha adhippāyo:- tvaṃ bhikkhu "ayaṃ purāṇī 5- tiṇakuṭikā jiṇṇā"ti aññaṃ
@Footnote: 1-1 cha.Ma. "ayamāhū"ti gāthamāha 2 Sī. āsanne paccakkhavacanaṃ 3 Sī. addhaṃ gatā
@4 Sī. patthayasi āsaṃsasi 5 Ma. purāṇiyā Navaṃ tiṇakuṭikaṃ kātuṃ icchasi, na samaṇadhammaṃ, evaṃ icchanto pana bhāvanāya ananuyuñjanena punabbhavābhinibbattiyā anativattanato āyatiṃ attabhāvakuṭimpi patthento kātuṃ icchantoyeva nāma hoti. Sā pana navā tiṇakuṭi viya karaṇadukkhena tato bhiyyopi jarāmaraṇasokaparidevādidukkhasaṃsaṭṭhatāya dukkhā, tasmā tiṇakuṭiyaṃ viya attabhāvakuṭiyaṃ āsaṃ apekkhaṃ virājaya sabbaso tattha virattacitto hohi, evaṃ te vaṭṭadukkhaṃ na bhavissatīti. Devatāya ca vacanaṃ sutvā thero saṃvegajāto vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭento vāyamanto na cirasseva arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"padumuttarabuddhassa lokajeṭṭhassa tādino
tiṇatthare nisinnassa upasantassa tādino.
Naḷamālaṃ gahetvāna bandhitvā vījaniṃ ahaṃ
buddhassa upanāmesiṃ dipadindassa tādino.
Paṭiggahetvā sabbaññū vījaniṃ lokanāyako
mama saṅkappamaññāya imaṃ gāthaṃ abhāsatha.
Yathā me kāyo nibbāti pariḷāho na vijjati
tatheva tividhaggīhi cittaṃ tava vimuccatu.
Sabbe devā samāgacchuṃ ye keci vananissitā
sossāma buddhavacanaṃ hāsayantaṃ ca dāyakaṃ.
Nisinno bhagavā tattha devasaṅghapurakkhato
dāyakaṃ sampahaṃsento imā gāthā abhāsatha.
Iminā vījanidānena cittassa paṇidhīhi ca
subbato nāma nāmena cakkavattī bhavissati.
@Footnote: 1 khu.apa. 32/36/198 naḷamāliyattherāpadāna
Tena kammāvasesena sukkamūlena codito
māluto nāma nāmena cakkavattī bhavissati.
Iminā vījanidānena sammānavipulena ca
kappasatasahassampi duggatiṃ nupapajjati.
Tiṃsakappasahassamhi subbatā aṭṭhatiṃsa te
ekūnatiṃsasahasse aṭṭha mālutanāmakā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahatte pana patiṭṭhito "ayaṃ me arahattappattiyā aṅkusabhūtā"ti tameva gāthaṃ paccudāhāsi. Sāyeva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi. Kuṭiovādena laddhavisesattā cassa kuṭivihārītveva samaññā ahosīti.
Dutiyakuṭivihārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด