๘. เอกุทนิยเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๐๕ · บรรทัด ๕๓๖๗
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
205. 8. Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā
adhicetaso appamajjatoti āyasmato ekudāniyattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto satthari parinibbute "alābhā vata me, dullabhaṃ 1- vata me, yohaṃ satthudharamānakāle dānādipuññaṃ kātuṃ nālatthan"ti paridevasokamāpanno 2- ahosi. Atha naṃ sāgaro nāma satthu sāvako sokaṃ vinodetvā satthu thūpapūjāyaṃ niyojesi. So pañca vassāni thūpaṃ pūjetvā tato cuto tena puññena devamanussesueva saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kālena kālaṃ satthu santikaṃ upasaṅkami. Tasmiṃ ca samaye satthā "adhicetaso"ti gāthāya sāvake abhiṇhaṃ ovadi. So taṃ sutvā saddhājāto pabbaji. Pabbajitvā ca pana tameva gāthaṃ punappunaṃ parivatteti. So tattha vītivassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ñāṇassa aparipakkattā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Tato pana cuto devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampannassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇasamaye buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā katapubbakicco araññe viharanto satthu santikaṃ agamāsi. Tasmiñca samaye satthā āyasmantaṃ sāriputtaṃ attano avidūre adhicittamanuyuttaṃ disvā "adhicetaso"ti imaṃ udānaṃ udānesi. Taṃ sutvā ayaṃ cirakālaṃ bhāvanāya 3- araññe viharantopi kālena kālaṃ tameva gāthaṃ udāneti, tenassa ekudāniyoti samaññā udapādi. So athekadivasaṃ cittekaggataṃ labhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ
@Footnote: 1 cha.Ma. dulladdhaṃ 2 Sī. paridevasokasamāpanno 3 Sī. cirakālabhāvitabhāvanāya Pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"atthadassimhi sugate nibbute samanantarā
yakkhayoniṃ upapajjiṃ yasaṃ patito cahaṃ tadā.
Dulladdhaṃ vata me āsi duppabhātaṃ duruṭṭhitaṃ
yaṃ me bhoge vijjamāne parinibbāyi cakkhumā.
Mama saṅkappamaññāya sāgaro nāma sāvako
mamuddharitukāmo so āgacchi mama santikaṃ.
Kiṃ nu socasi mā bhāyi cara dhammaṃ sumedhasa
anuppadinnā buddhenaya sabbesaṃ bījasampadā.
Yo ce pūreyya sambuddhaṃ tiṭṭhantaṃ lokanāyakaṃ
dhātuṃ sāsapamattampi nibbutassāpi pūjaye.
Same cittappasādamhi samaṃ puññaṃ mahaggataṃ
tasmā thūpaṃ karitvāna pūjehi jinadhātuyo.
Sāgarassa vaco sutvā buddhathūpaṃ akāsahaṃ
pañcavasse paricariṃ munino thūpamuttamaṃ.
Tena kammena dipadinda lokajeṭṭha narāsabha
sampattiṃ anubhotvāna arahattamapāpuṇiṃ.
Bhūripaññā ca cattāro sattakappasate ito
sattaratanasampannā cakkavattī mahabbalā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhamma- bhaṇḍāgārikena paṭibhānaṃ vīmaṃsituṃ "āvuso mayhaṃ dhammaṃ bhaṇīhī"ti ajjhiṭṭho
@Footnote: 1 khu.apa. 32/72/209 paccupaṭṭhānasaññakattherāpadāna Cirakālaparicitattā:-
"adhicetaso appamajjato
munino monapathesu sikkhato
sokā na bhavanti tādino
upasantassa sadā sammato"ti 1- imameva gāthaṃ abhāsi.
Tattha adhicetasoti adhicittavato, sabbacittānaṃ adhikena arahattaphalacittena samannāgatassāti attho. Appamajjatoti nappamajjato, appamādena anavajjadhammesu sātaccakiriyāya samannāgatassāti vuttaṃ hoti. Muninoti "yo munāti ubhato loke, muni tena pavuccatī"ti 2- evaṃ ubhayalokamunanena vā, monaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena arahatta- phalapaññāsaṅkhātena monena samannāgatatāya vā khīṇāsavo muni nāma, tassa munino. Monapathesu sikkhatoti arahattañāṇasaṅkhātassa monassa pathesu upāyamaggesu sattatiṃsabodhipakkhiyadhammesu, tīsu vā sikkhāsu sikkhato. Idañca pubbabhāgapaṭipadaṃ gahetvā vuttaṃ. Pariniṭṭhitasikkho hi arahā, tasmā evaṃ sikkhato, imāya sikkhāya munibhāvaṃ pattassa muninoti evamettha attho daṭṭhabbo. Yasmā cetadevaṃ, tasmā heṭṭhimamaggaphalacittānaṃ vasena adhicetaso, catusaccasambodhipaṭipattiyaṃ appamādavasena appamajjato, aggamaggañāṇasamannāgamena muninoti evametesaṃ padānaṃ attho 3- yujjatiyeva. Athavā "appamajjato sikkhato"ti padhānahetū akkhātāti 4- daṭṭhabbā. Tasmā appamajjanahetu sikkhanahetu ca adhicetasoti attho.
Sokā na bhavanti tādinoti tādisassa khīṇāsavamunino abbhantare
@Footnote: 1 khu.udāna. 25/37/152 sārīputtasutta 2 khu.dhamMa. 25/269/63 titthiyavatthu,
@ khu.mahā. 29/697/406 mahāviyūhasuttaniddesa (syā), khu.cūḷa. 30/164/84
@ mettagūmāṇavakapañhāniddesa (syā) 3 Sī. evaṃpettha sampadānavasena attho
@4 padānaṃ hetuatthatā (udāna-ṭṭha 232 piṭṭhe) Iṭṭhaviyogādivatthukā sokā cittasantāpā na honti. Athavā tādinoti tādi- lakkhaṇappattassa asekkhamunino sokā na bhavantīti. 1- Upasantassāti rāgādīnaṃ accantūpasamena upasantassa. Sadā satīmatoti sativepullappattiyā niccakālaṃ satiyā avirahitassa.
Ettha ca "adhicetaso"ti iminā adhicittasikkhā, "appamajjato"ti iminā adhisīlasikkhā, "munino monapathesu sikkhato"ti etehi adhipaññāsikkhā. "munino"ti vā etena adhipaññāsikkhā, "monapathesu sikkhato"ti etena tāsaṃ lokuttarasikkhānaṃ pubbabhāgapaṭipadā, "sokā na bhavantī"tiādīhi sikkhāpāripūriyā ānisaṃsā 2- pakāsitāta veditabbaṃ. Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosi.
Ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด