๙. ฉันนเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๐๖ · บรรทัด ๕๓๗๑
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
206. 9. Channattheragāthāvaṇṇanā
sutvāna dhammaṃ mahato mahārasanti āyasmato channattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ aññataraṃ rukkhamūlaṃ upagacchantaṃ disvā pasannacitto mudusamphassaṃ paṇṇasantharaṃ santharitvā adāsi. Pupphehi ca samantato okiritvā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā punapi aparāparaṃ puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle suddhodanamahārājassa gehe dāsiyā
@Footnote: 1 udāna.A. 37/322 sārīputtasuttavaṇṇanāya saṃsandetabbaṃ 2 Sī. ānisaṃsatā Kucchimhi nibbatti, channotissa nāmaṃ ahosi, bodhisattena sahajāto. So satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā bhagavati pemena "amhākaṃ buddho amhākaṃ dhammo"ti mamattaṃ uppādetvā sinehaṃ chindituṃ asakkonto samaṇadhammaṃ akatvā satthari parinibbute satthārā āṇattavidhinā katena brahmadaṇḍena santajjito saṃvegappatto hutvā sinehaṃ chinditvā vipassanto na cireneva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"siddhatthassa bhagavato adāsiṃ paṇṇasantharaṃ
samantā upahārañca kusumaṃ okiriṃ ahaṃ.
Pāsādevaṃ guṇaṃ rammaṃ anubhomi mahārahaṃ
mahagghāni ca pupphāni sayanebhisavanti 2- me.
Sayanehaṃ tuvaṭṭāmi vicitte pupphasanthate
pupphavuṭṭhi ca sayane abhivassati tāvade.
Catunnavutito kappe adāsiṃ paṇṇasantharaṃ
duggatiṃ nābhijānāmi santharassa idaṃ phalaṃ.
Tiṇasantharakā nāma sattete cakkavattino
ito te pañcame kappe uppajjiṃsu janādhipā.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhasantappito pītivegavissaṭṭhaṃ 3- udānaṃ udānento:-
"sutvāna dhammaṃ mahato mahārasaṃ
sabbaññutaññāṇavarena desitaṃ
@Footnote: 1 khu.apa. 32/45/191 senāsanadāyakattherāpadāna 2 Ma. sayanebhivassanti
@3 Sī. pītivegavissaṭaṃ
Maggaṃ papajjiṃ amatassa pattiyā
so yogakkhemassa pathassa kovido"ti gāthaṃ abhāsi.
Tattha sutvānāti suṇitvā, sotena gahetvā ohitasoto sotadvārānusārena upadhāretvā. Dhammanti catusaccadhammaṃ. Mahatoti bhagavato. Bhagavā hi mahantehi uḷāratamehi sīlādiguṇehi samannāgatattā, sadevakena lokena visesato mahanīyatāya ca "mahā"ti vuccati, yā tassa mahāsamaṇoti samaññā jātā. Nissakkavacanañcetaṃ "mahato dhammaṃ sutvānā"ti. Mahārasanti vimuttirasassa dāyakattā uḷārarasaṃ. Sabbaññutaññāṇavarena desitanti sabbaṃ jānātīti sabbaññū, tassa bhāvo sabbaññutā. Ñāṇameva varaṃ, ñāṇesu vā varanti ñāṇavaraṃ, sabbaññutā ñāṇavaraṃ etassāti sabbaññutañāṇavaro, bhagavā. Tena sabbaññutañāṇasaṅkhātaaggañāṇena vā karaṇabhūtena desitaṃ kathitaṃ dhammaṃ sutvānāti yojanā. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ itivuttakavaṇṇanāyaṃ 1- vuttanayena veditabbaṃ. Magganti aṭṭhaṅgikaṃ ariyamaggaṃ. Papajjinti paṭipajjiṃ. Amatassa pattiyāti nibbānassa adhigamāya upāya- bhūtaṃ paṭipajjinti yojanā. Soti so bhagavā. Yogakkhemassa pathassa kovidoti catūhi yogehi anupaddutassa nibbānassa yo patho, tassa kovido tattha sukusalo. Ayaṃ hettha attho:- bhagavato catusaccadesanaṃ sutvā amatādhigamūpāyamaggaṃ ahaṃ paṭipajjiṃ paṭipajjanamaggaṃ mayā kataṃ, soeva 2- pana bhagavā sabbathā yogakkhemassa pathassa kovido, parasantāne vā paramanesu 3- kusalo, yassa saṃvidhānamāgamma ahampi maggaṃ paṭipajjinti. Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosīti.
Channattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 itivuttaka-ṭṭha 123 piṭṭhādīsu 2 Ma. evaṃ 3 Ma. paradamanesu
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด