๗. หัตถาโรหปุตตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๑๔ · บรรทัด ๕๔๒๓
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
214. 7. Hatthārohaputtattheragāthāvaṇṇanā
idaṃ pure cittamacāri cārikanti āyasmato hatthārohaputtattherassa gāthā. Kā uppatti?
So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ bhikkhusaṃghaparivutaṃ vihārato nikkhantaṃ disvā pasannacitto pupphehi pūjaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. So tena puññakammena deva- manussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ hatthārohakule nibbattitvā viññutaṃ patto hatthisippe nipphattiṃ agamāsi. So ekadivasaṃ hatthiṃ sikkhāpento nadītaraṃ gantvā hetusampattiyā codiyamāno "kiṃ mayhaṃ iminā hatthidamanena, attānaṃ damanameva 1- varan"ti cintetvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvāva cariyānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanāya kammaṃ karonto ciraparicayena kammaṭṭhānato bahiddhā vidhāvantaṃ cittaṃ cheko hatthācariyo viya aṅkusena caṇḍa- mattavaravāraṇaṃ 2- paṭisaṅkhānaaṅkusena niggaṇhanto:-
3- "idaṃ pure cittamacāri cārikaṃ
yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsakhaṃ,
tadajjahaṃ niggahissāmi yoniso
hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho"ti gāthaṃ abhāsi. 3-
Tattha idanti vuccamānassa cittassa attapaccakkhatāya vuttaṃ. Pureti niggahakālato pubbe. Acārīti vicari, anavaṭṭhitatāya nānārammaṇesu paribbhami.
@Footnote: 1 Sī. attadamanameva 2 Sī. pabhinnamadamattavaravāraṇaṃ
@3-3 cha.Ma. "idaṃ pure cittamacāri cārikan"ti gāthaṃ abhāsi Cārikanti yathākāmacariyaṃ. Tenāha "yenicchakaṃ yatthakāmaṃ yathāsukhan"ti. Tanti taṃ cittaṃ. Ajjāti etarahi. Niggahissāmīti niggaṇhissāmi, nibbisevanaṃ karissāmi. Yonisoti upāyena. Yathā kiṃ 1-? hatthippabhinnaṃ viya aṅkusaggaho. Idaṃ vuttaṃ Hoti:- idaṃ mama cittaṃ nāma ito pubbe rūpādīsu ārammaṇesu yena yena ramituṃ icchati, tassa tassa vasena yenicchakaṃ, yattha yattha cassa kāmo, tassa tassa vasena yatthakāmaṃ, yathā yathā vicarantassa sukhaṃ hoti, tatheva caraṇato yathāsukhaṃ dīgharattaṃ cārikaṃ acari, taṃ ajjapāhaṃ bhinnamadamattahatthiṃ hatthācariyasaṅkhāto cheko aṅkusaggaho aṅkusena viya yonisomanasikārena niggahissāmi, nāssa vītikkamituṃ dassāmīti. Evaṃ vadantoeva ca thero vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi. Tena vuttaṃ apadāne 2- :-
"suvaṇṇavaṇṇo sambuddho vipassī dakkhiṇāraho
purakkhato sāvakehi ārāmā abhinikkhami.
Disvānahaṃ buddhaseṭṭhaṃ sabbaññuṃ tamanāsakaṃ
pasannacitto sumano gaṇṭhipupphaṃ 3- apūjayiṃ.
Tena cittappasādena dipadindassa tādino
haṭṭho haṭṭhena cittena puna vandiṃ tathāgataṃ.
Ekanavutito kappe yaṃ pupphamabhiropayiṃ
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Ekatālīsito kappe caraṇo nāma khattiyo
sattaratanasampanno cakkavattī mahabbalo.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhasasa sāsanan"ti.
Ayameva ca therassa aññābyākaraṇagāthā ahosīti.
Hatthārohaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī., Ma. yathāti 2 khu.apa. 32/91/221 gaṇṭhipupphiyattherāpadāna 3 Sī. pupphamattaṃ
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด