๗. ธรรมสังวรเถรคาถา

๒๔๔. ๗. ธมฺมสํวรตฺเถรคาถาวณฺณนา ๑-

ปพฺพชึ ตุลยิตฺวานาติ อายสฺมโต ธมฺมสํวรตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยํ กิร ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต กาเล สุวจฺโฉ นาม พฺราหฺมโณ หุตฺวา ติณฺณํ เวทานํ ปารคู ฆราวาเส โทสํ ทิสฺวา ตาปสปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อรญฺญายตเน ปพฺพตนฺตเร อสฺสมํ กาเรตฺวา พหูหิ ตาปเสหิ สทฺธึ วสิ. อถสฺส กุสลพีชํ โรเปตุกาโม ปทุมุตฺตโร ภควา อสฺสมสมีเป อากาเส ฐตฺวา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสสิ. โส ตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ปูเชตุกาโม นาคปุปฺผานิ โอจินาเปสิ. สตฺถา "อลํ อิมสฺส ตาปสสฺส เอตฺตกํ กุสลพีชนฺ"ติ ปกฺกามิ. โส ปุปฺผานิ คเหตฺวา สตฺถุ คมนมคฺคํ โอกิริตฺวา จิตฺตํ ปสาเทนฺโต อญฺชลึ ปคฺคยฺห อฏฺฐาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา อปราปรํ สุคตีสุเยว สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท มคธรฏฺเฐ พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา ธมฺมสํวโรติ ลทฺธนาโม วิญฺญุตํ ปตฺโต เหตุสมฺปตฺติยา โจทิยมาโน ฆราวาเส อาทีนวํ ปพฺพชฺชาย อานิสํสํ ๒- จ ทิสฺวา ทกฺขิณาคิริสฺมึ วิหรนฺตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ธมฺมํ สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺโต น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๓- :-

"สุวจฺโฉ นาม นาเมน พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู

ปุรกฺขโต สสิสฺเสหิ วสเต ปพฺพตนฺตเร.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

มมุทฺธริตุกาโม โส อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

เวหาสมฺหิ จงฺกมติ ๔- ธูปายติ ชลเต ตถา ๕-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ธมฺมสว.... เอวมุปริปิ ๒ ม.,ก. อานิสํเส ๓ ขุ.อป. ๓๒/๓๙/๒๔๔

@ นาคปุปฺผิยตฺเถราปทาน ๔ สี. เวหาเส จ จงฺกมติ ๕ สี. ธูปายติ ชลิโต ตถา

หาสํ มมํ วิทิตฺวาน ปกฺกามิ ปาจินามุโข.

ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา อพฺภุตํ โลมหํสนํ

นาคปุปฺผํ คเหตฺวาน คตมคฺคมฺหิ โอกิรึ.

สตสหสฺสิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ โอกิรึ อหํ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๑- เอกตึเส อิโต กปฺเป ราชา อาสิ มหารโถ ๑-

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา อตฺตโน ปฏิปตฺตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา โสมนสฺสปฺปตฺโต อุทาน- วเสน:-

"ปพฺพชึ ตุลยิตฺวาน อคารสฺมานคาริยํ

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ ปพฺพชึ ตุลยิตฺวานาติ "สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ"ติอาทินา ๒- ฆราวาเส, "อปฺปสฺสาทา กามา พหุทุกฺขา พหุปายาสา"ติอาทินา ๓- กาเมสุ อาทีนวํ ตปฺปฏิปกฺขโต เนกฺขมฺเม จ อานิสํสํ ตุลภูตาย ปญฺญาย วิจาเรตฺวา วีมํสิตฺวาติ อตฺโถ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว. อิทเมว จ เถรสฺส อญฺญาพฺยากรณํ อโหสีติ.

ธมฺมสํวรตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑-๑ ฉ.ม. เอกตึเส กปฺปสเต, ราชา อาสิ มหารโห ๒ ที.สี. ๙/๑๙๑/๖๓

@ สามญฺญผลสุตฺต, ม.ม. ๑๓/๑๐/๘ กนฺทรกสุตฺต, สํ.นิ. ๑๖/๑๕๔/๒๑๐ จีวรสุตฺต

@๓ วินย.มหาวิ. ๒/๔๑๗/๓๐๖ ปาจิตฺติยกณฺฑ, ม.มู. ๑๒/๑๗๗/๑๓๗ จูฬทุกฺขกฺขนฺธสุตฺต