๓. วัลลิยเถรคาถา

260. 3. Valliyattheragāthāvaṇṇanā

makkaṭo pañcadvārāyantiādikā āyasmato valliyattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena araññaṃ gato tattha nāradaṃ nāma paccekasambuddhaṃ rukkhamūle vasantaṃ disvā pasannamānaso naḷehi sālaṃ katvā tiṇehi chādetvā adāsi. Caṅkamanaṭṭhānañcassa sodhetvā vālukā okiritvā adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā nibbatti, valliyotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto yobbanamanuppatto indriyavasiko hutvā vicaranto kalyāṇamittasaṃsaggena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4- :-

@Footnote: 1 Sī.,i. tasmā sā āsā sappurisānaṃ buddhādīnaṃ na hoti

@2-2 Sī. paṭipajjanato sakkārāsā pahānena pahīṇā hotīti

@3 Ma. na hīno 4 khu.apa. 33/89/136 naḷakuṭikadāyakattherāpadāna (syā)

"himavantassāvidūre hāriko 1- nāma pabbato

sayambhū nārado nāma rukkhamūle vasī tadā.

Naḷāgāraṃ karitvāna tiṇena chādayiṃ ahaṃ

caṅkamaṃ sodhayitvāna sayambhussa adāsahaṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

Tattha me sukataṃ byamhaṃ naḷakuṭikanimmitaṃ

saṭṭhiyojanamubbedhaṃ tiṃsayojanavitthataṃ.

Catuddasesu kappesu devaloke ramiṃ ahaṃ

ekasattatikkhattuñca devarajjamakārayiṃ.

Catuttiṃsatikkhattuñca cakkavattī ahosahaṃ

padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.

Dhammapāsādamāruyha sabbākāravarūpamaṃ 2-

yadicchakāhaṃ vihare sakyaputtassa sāsane.

Ekatiṃse ito kappe yaṃ kammamakariṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi naḷakuṭiyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā puthujjanakāle attano cittassa rūpādiārammaṇesu yathākāmappavattiyā, 3- idāni ariyamaggena niggahitabhāvassa ca vibhāvanena aññaṃ byākaronto:-

"makkaṭo pañcadvārāyaṃ kuṭikāyaṃ pasakkiya

dvārena anupariyeti ghaṭṭayanto muhuṃ muhuṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. hārito 2 pāli. suññāgāravarūpagaṃ, Ma. sabbākāravarūpagaṃ

@3 Sī.,i. yathākāmappavattatāya

Tiṭṭha makkaṭa mā dhāvi na hi te taṃ yathā pure

niggahitosi paññāya neva dūraṃ gamissasī"ti gāthādvayaṃ abhāsi.

Tattha ghaṭṭayantoti attano lolabhāvena rukkhassa aññaṃ sākhaṃ muñcitvā aññassa gahaṇena anekavāraṃ tattha rukkhaṃ cālento phalūpabhogamakkaṭo 1- viya tena tena cakkhādidvārena rūpādiārammaṇesu aññaṃ muñcitvā aññaṃ gaṇhanto cittasantānassa 2- samādānavasena niccalaṃ ṭhātuṃ appadānena 3- abhikkhaṇaṃ ghaṭṭayanto cālento tasmiṃyeva rūpādiārammaṇe anuparivattati yathākāmaṃ vicarati. Vattamānasamīpatāya cettha vattamānavacanaṃ. Evaṃ anupariyanto ca tiṭṭha makkaṭa mā dhāvi tvaṃ cittamakkaṭa idāni tiṭṭha mā dhāvi, ito 4- paṭṭhāya te dhāvituṃ na sakkā, tasmā na hi te taṃ yathā pure yasmā taṃ attabhāvagehaṃ pubbe viya na te sevitaṃ pihitadvāra- bhāvato, kiñca 5- niggahitosi paññāya sayañca idāni maggapaññāya kilesābhi- saṅkhārasaṅkhātānaṃ pādānaṃ 6- chedanena accantikaṃ niggahaṃ pattosi, tasmā neva dūraṃ gamissasi ito attabhāvato dūraṃ dutiyādiattabhāvaṃ neva gamissasi yāvacarimakacittaṃ- eva 7- te gamananti dasseti. "neto dūran"tipi pāṭho, soevattho.

Valliyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.