๙. โคตมเถรคาถา

๒๖๖. ๙. โคตมตฺเถรคาถาวณฺณนา

สุขํ สุปนฺตีติ อายสฺมโต โคตมตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ ปุญฺญํ อุปจินนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส อาโมทผลมทาสิ. โส ๕- เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. "ขีณา หิ มยฺหนฺ"ติอาทินา คาถาทฺวยมาห ๒ สี. ภวนิพฺพตฺติตา

@๓ สี. ปพฺพชึ ปพฺพชฺชํ อุปคโต ๔ สี.,อิ. สพฺพโส ๕ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ นิพฺพตฺติตฺวา อปราปรํ ปุญฺญานิ กตฺวา สุคตีสุเยว สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา โคตโมติ ลทฺธนาโม สตฺตวสฺสิกกาเล อุปนยนํ กตฺวา รตนภิกฺขํ จริตฺวา สหสฺสํ ลภิตฺวา ตํ ตาทิเส ฐาเน ฐเปตฺวา วตํ จรนฺโต โสฬสสตฺตรสวสฺสุทฺเทสิกกาเล อกลฺยาณมิตฺเตหิ กาเมสุ ปรินียมาโน ๑- เอกิสฺสา รูปูปชีวินิยา ตํ สหสฺสภณฺฑิกํ ทตฺวา พฺรหฺมจริยวินาสํ ปตฺวา ตาย จสฺส พฺรหฺม- จาริรูปํ ทิสฺวา วิรตฺตากาเร ทสฺสิเต เอกรตฺติวาเสเนว นิพฺพินฺนรูโป อตฺตโน พฺรหฺมจริยวินาสํ ธนชานิญฺจ สริตฺวา "อยุตฺตํ มยา กตนฺ"ติ วิปฺปฏิสารี อโหสิ. สตฺถา ตสฺส เหตุสมฺปตฺตึ จิตฺตาจารญฺจ ๒- ญตฺวา ตสฺส อาสนฺนฏฺฐาเน อตฺตานํ ทสฺเสสิ. โส สตฺถารํ ทิสฺวา ปสนฺนมาโน อุปสงฺกมิ, ตสฺส ภควา ธมฺมํ เทเสสิ. โส ธมฺมํ สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชนฺโต ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๓- :-

"สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ อโมรํ อททึ ผลํ. ๔-

เอกนวุเต อิโต ๕- กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา ฌานสุเขน ผลสุเขน วีตินาเมนฺตํ เอโก คิหิสหาโย อุปคนฺตฺวา "อาวุโส ตยา รตนภิกฺขาย ลทฺธํ ปพฺพชนฺโต กึ อกาสี"ติ ปุจฺฉิ. ตํ สุตฺวา เถโร "อิทํ นาม กตนฺ"ติ อนาจิกฺขิตฺวา มาตุคาเม โทสํ ปกาเสตฺวา อตฺตโน วีตราคภาเวน ๖- อญฺญํ พฺยากโรนฺโต:-

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,ม. ปริตาปิยมาโน ๒ ม. จิตฺตจารญฺจ ๓ ขุ.อป. ๓๓/๙๘/๑๔๘ อโมรผลิยตฺเถราปทาน

@ (สฺยา) ๔ ฉ.ม. อาโมทมททึ ผลํ ๕ ฉ.ม. เอกนวุติโต ๖ สี.,อิ. วีตราคภาววิภาวเนน

๑- "สุขํ สุปนฺติ มุนโย เย อิตฺถีสุ น พชฺฌเร

สทา เว รกฺขิตพฺพาสุ ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ.

วธํ จริมฺห เต กาม อนณา ทานิ เต มยํ

คจฺฉาม ทานิ นิพฺพานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจตี"ติ คาถาทฺวยมาห. ๑-

ตตฺถ สุขํ สุปนฺติ มุนโย, เย อิตฺถีสุ น พชฺฌเรติ เย อิตฺถีสุ วิสยภูตาสุ นิมิตฺตภูตาสุ วา ราคพนฺธเนน น พชฺฌนฺติ, เต มุนโย ๒- ตปสฺสิโน สํยตินฺทฺริยา สุขํ สุปนฺติ สุขํ วิหรนฺติ, นตฺถิ เตสํ ทุกฺขนฺติ อธิปฺปาโย. "สุปนฺตี"ติ หิ นิทสฺสนมตฺตเมตํ. สทา เว รกฺขิตพฺพาสูติ เอกํเสน สพฺพกาลํ รกฺขิตพฺพาสุ. อิตฺถิโย หิ สตฺตภูมิเก นิปฺปุริเส ปาสาเท อุปริภูมิยํ วสาเปตฺวาปิ, กุจฺฉิยํ ปกฺขิปิตฺวาปิ น สกฺกา รกฺขิตุํ, ตสฺมา ตา กิฏฺฐาทิคาวิโย ๓- วิย สพฺพกาลํ รกฺขณียา โหนฺติ. พหุจิตฺตตาย วา สามิเกน วตฺถาลงฺการานุปฺปทานาทินา จิตฺตญฺญถตฺตโต สพฺพกาลํ รกฺขิตพฺพา. ๔- สรีรสภาวํ วา ๕- มาลาคนฺธาทีหิ ปฏิจฺฉาทนวเสน รกฺขิตพฺพจิตฺตตาย รกฺขิตพฺพาติ. ๖- ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภนฺติ ยาสุ สจฺจวจนํ ลทฺธุํ น สกฺกา, อิตฺถิโย หิ อคฺคิมฺปิ ปวิสนฺติ, วิสมฺปิ ขาทนฺติ, สตฺถมฺปิ อาหรนฺติ, อุพฺพนฺธิตฺวาปิ กาลํ กโรนฺติ, น ปน สจฺเจ ฐาตุํ สกฺโกนฺติ. ตสฺมา เอวรูปา อิตฺถิโย วชฺเชตฺวา ฐิตา มุนโย สุขิตา วตาติ ๗- ทสฺเสติ.

อิทานิ ยสฺส อปฺปหีนตฺตา เอวรูปาสุ อิตถีสุปิ พชฺฌนฺติ, ตสฺส กามสฺส อตฺตโน สุปฺปหีนตํ อจฺจนฺตนิฏฺฐิตตญฺจ ทสฺเสนฺโต ทุติยํ คาถมาห. วธํ จริมฺห เต กามาติ อมฺโภ กาม ตว วธํ อจฺจนฺตสมุจฺเฉทํ อริยมคฺเคน จริมฺห, "วธํ จริมฺหเส"ติปิ ปาโฐ, วธาย ปหานาย มคฺคพฺรหฺมจริยํ อจริมฺหาติ อตฺโถ. อนณา

@เชิงอรรถ: ๑-๑ ฉ.ม. "สุขํ สุปนฺตี"ติอาทินา คาถาทฺวยมาห ๒ สี. เต เสขมุนโย

@๓ สี. ...ภาคิโย, อิ.,ม. ...โภคิโย ๔ สี.,อิ. รกฺขิตา วา, ม. รกฺขิตํ วา

@๕ สี. สรีรสภาคา วา ๖ สี. รกฺขิตพฺพาติ สทา เว รกฺขิตพฺพา ๗ สี. สุขิตาติ ทานิ เต มยนฺติ อิทานิ อคฺคมคฺคปตฺติโต ๑- ปฏฺฐาย อิณภาวกราย ปหีนตฺตา กาม เต อนณา มยํ, น ตุยฺหํ อิณํ ธาเรม. อวีตราโค หิ ราคสฺส วเส ๒- วตฺตนโต ตสฺส อิณํ ธาเรนฺโต วิย โหติ, วีตราโค ปน ตํ อติกฺกมิตฺวา ปรเมน จิตฺติสฺสริเยน สมนฺนาคโต. อนณตฺตาเอว ๓- คจฺฉาม ทานิ นิพฺพานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ ยสฺมึ นิพฺพาเน คมนเหตุ สพฺพโส โสกเหตูนํ อภาวโต น โสจติ, ตํ อนุปาทิเสส- นิพฺพานเมว อิทานิ คจฺฉาม อนุปาปุณามาติ อตฺโถ.

โคตมตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.