๓. เหรัญญิกานิเถรคาถา

270. 3. Heraññakānittheragāthāvaṇṇanā

accayanti ahorattāti āyasmato heraññakānittherassa gāthā. Kā uppatti?

ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto paresaṃ bhatako hutvā jīvanto 3- ekadivasaṃ sujātassa nāma satthusāvakassa paṃsukūlaṃ pariyesantassa upaḍḍhadussaṃ pariccaji. So tena puññakammena tāvatiṃsesu nibbattitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalarañño gāmabhojakassa 4- coravosāsakassa 5- putto hutvā nibbatti, heraññakānītissa nāmaṃ ahosi.

@Footnote: 1 Sī. ekamantaṃ upacitaṃ vipākaṃ 2 Ma.upari. 14/289,298/262,268

@ cūḷakammavibhaṅgasutta 3 Sī.,i. vicaranto 4 i.,Ma. bhojakassa 5 Sī. coraghātakassa So vayappatto pitu accayena raññā tasmiṃyeva gāmabhojakaṭṭhāne ṭhapito jetavana- paṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho attano kaniṭṭhassa taṃ ṭhānantaraṃ dāpetvā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-

"padumuttarabhagavato sujāto nāma sāvako

paṃsukūlaṃ gavesanto saṅkāre carate 2- tadā.

Nagare haṃsavatiyā paresaṃ bhatako ahaṃ

upaḍḍhadussaṃ datvāna sirasā abhivādayiṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

Tettiṃsakkhattuṃ devindo devarajjamakārayiṃ

sattasattatikkhattuñca cakkavattī ahosahaṃ.

Padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ

upaḍḍhadussadānena modāmi akutobhayo.

Icchamāno cahaṃ ajja sakānanaṃ sapabbataṃ

khomadussehi chādeyyaṃ aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ.

Satasahassito kappe yaṃ dānamadadiṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi aḍḍhadussassidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā attano kaniṭṭhabhātaraṃ tato kammato nivattetukāmo tasmiṃyeva kamme abhirataṃ disvā taṃ codento:-

@Footnote: 1 khu.apa. 33/85/129 upaḍḍhadussadāyakattherāpadāna (syā) 2 pāli. rathiyā

"accayanti ahorattā jīvitaṃ uparujjhati

āyu khīyati maccānaṃ kunnadīnaṃva odakaṃ.

Atha pāpāni kammāni karaṃ bālo na bujjhati

pacchāssa kaṭukaṃ hoti vipāko hissa pāpako"ti gāthādvayaṃ abhāsi.

Tattha accayantīti atikkamanti, lahuṃ lahuṃ apagacchantīti attho. Ahorattāti rattindivā. Jīvitaṃ uparujjhatīti jīvitindriyaṃ ca khaṇikanirodhavasena nirujjhati. Vuttaṃ hi "khaṇe khaṇe tvaṃ bhikkhu jāyasi ca jiyyasi ca miyyasi ca cavasi ca upapajjasi cā"ti. 1- Āyu khīyati maccānanti maritabbasabhāvattā maccāti laddhanāmānaṃ imesaṃ sattānaṃ āyu "yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo"ti 2- evaṃ paricchinnakālaparamāyu khīyati khayaṃ ca sambhedaṃ ca gacchati, yathā kiṃ? kunnadīnaṃva odakaṃ yathā nāma kunnadīnaṃ pabbateyyānaṃ khuddakanadīnaṃ udakaṃ 3- ciraṃ na tiṭṭhati, lahutaraṃ khīyati, āgatamattaṃyeva vigacchati, evaṃ sattānaṃ āyu lahutaraṃ khīyati khayaṃ gacchati. Ettha ca udakameva "odakan"ti vuttaṃ, yathā manoyeva mānasanti.

Atha pāpāni kammāni, karaṃ bālo na bujjhatīti evaṃ saṃsāre aniccepi samāne bālo lobhavasena vā kodhavasena vā pāpāni kammāni karoti, karontopi na bujjhati, pāpaṃ karonto ca "pāpaṃ karomī"ti abujjhanako nāma natthi, "imassa kammassa evarūpo dukkho vipāko"ti pana ajānanato "na bujjhatī"ti vuttaṃ. Pacchāssa kaṭukaṃ hotīti yadipi pāpassa kammassa āyūhanakkhaṇe "imassa kammassa evarūpo vipāko"ti na bujjhati, tato pacchā pana nirayādīsu nibbattassa assa bālassa kaṭukaṃ aniṭṭhaṃ dukkhameva hoti. Vipāko hissa pāpako yasmā assa pāpakammassa

@Footnote: 1 Sī. cātiādi 2 dī.mahā. 10/91/45 mahāpadānasutta, saṃ.ni. 16/143/184

@ vepullapabbatasutta, aṅ.sattaka. 23/71/141 (syā) 3 Sī.,i. pabbateyyaṃ udakaṃ Nāma vipāko pāpako nihīno aniṭṭhoevāti. Imaṃ pana ovādaṃ sutvā therassa kaniṭṭhabhātā rājānaṃ āpucchitvā pabbajitvā na cirasseva sadatthaṃ nipphādesi.

Heraññakānittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.