๖. มหากาลเถรคาถา

273. 6. Mahākālattheragāthāvaṇṇanā

kāḷī itthīti āyasmato mahākālattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekanavute kappe kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto kenacideva karaṇīyena araññaṃ gato tattha aññatarassa rukkhassa 1- sākhāya olambamānaṃ paṃsukūlacīvaraṃ disvā "ariyaddhajo olambatī"ti pasannacitto kiṅkaṇi 2- pupphāni gahetvā paṃsukūlaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde setabyanagare satthavāhakule nibbattitvā mahākāloti laddhanāmo viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ gahetvā vāṇijjavasena sāvatthiṃ gato ekamantaṃ sakaṭasatthaṃ 3- nivesetvā addhānaparissamaṃ vinodetvā attano parisāya saddhiṃ nisinno sāyaṇhasamayaṃ gandhamālādihatthe upāsake jetavanaṃ gacchante disvā sayampi tehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sosānikaṅgaṃ adhiṭṭhāya susāne vasati. Athekadivasaṃ kāḷī nāma ekā itthī chavaḍāhikā therassa kammaṭṭhānatthāya 4- aciramatasarīraṃ ubho satthī 5- bhinditvā 6- ubho ca bāhū bhinditvā 6-

@Footnote: 1 Sī.,Ma. rukkhamūlassa 2 i. kaṇikāra.... 3 Sī.,i. sakaṭasataṃ

@4 Sī. kammaṭṭhānatthā 5 Sī.,Ma. hatthe 6 Sī.,i.,Ma. chinditvā Sīlañca dadhithālakaṃ 1- viya bhinditvā sabbaṃ aṅgapaccaṅgaṃ sambandhameva katvā therassa oloketuṃ yogyaṭṭhāne ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdi. Thero taṃ disvā attānaṃ ovadanto 2- :-

"kāḷī itthī brahatī dhaṅkarūpā

satthiñca bhetvā aparañca satthiṃ

bāhañca bhetvā aparañca bāhaṃ

sīsañca bhetvā dadhithālakaṃva 3-

esā nisinnā abhisandahitvā.

Yo ve avidvā upadhiṃ karoti

punappunaṃ dukkhamupeti mando

tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirā

māhaṃ puna bhinnasiro sayissan"ti 4- gāthādvayaṃ abhāsi.

Tattha kāḷīti tassā nāmaṃ, kāḷavaṇṇattā vā evaṃ vuttaṃ. 5- Brahatīti mahāsarīrā ārohapariṇāhavatī. Dhaṅkarūpāti kāḷavaṇṇattāeva kākasadisarūpā. Satthiñca bhetvāti matasarīrassa satthiṃ jaṇṇubhedanena bhañjitvā. Aparañca satthinti itarañca satthiṃ bhañjitvā. 6- Bāhañca bhetvāti bāhaṭṭhiñca aggabāhaṭṭhāneyeva 7- bhañjitvā. Sīsañca bhetvā dadhithālakaṃvāti matasarīrassa 8- sīsaṃ bhinditvā bhinnattāeva leḍḍudaṇḍādīhi paggharantaṃ dadhithālakaṃ viya, paggharantaṃ matthaluṅgaṃ katvāti attho. Esā nisinnā abhisandahitvāti chinnabhinnāvayavaṃ 9- matasarīraṃ te avayave yathāṭhāneyeva ṭhapanena sandahitvā sahitaṃ katvā maṃsāpaṇaṃ pasārentī viya esā nisinnā.

@Footnote: 1 Sī.,i. dadhithālikaṃ 2 i. ovadento 3 Sī.,i. dadhithālikaṃva 4 Ma. passissaṃ

@5 Ma. evaṃ vuttā 6 Sī. paribhañjitvā 7 i. aggatahaṭṭhīniyeva, Ma. aggatahaṭṭheyeva

@8 i.,Ma. chavasarīrassa 9 Sī. chinnabhinnaṃva chavaṃ

Yo ve avidvā upadhiṃ karotīti yo imāya upaṭṭhāpitaṃ kammaṭṭhānaṃ disvāpi avidvā akusalo kammaṭṭhānaṃ chaḍḍetvā ayonisomanasikārena kilesūpadhiṃ uppādeti, so mando mandapañño saṃsārassa anativattanato punappunaṃ aparāparaṃ nirayādīsu dukkhaṃ upeti. Tasmā pajānaṃ upadhiṃ na kayirāti tasmāti yasmā cetadevaṃ, tasmā. Pajānaṃ upadhinti "idha yaṃ dukkhaṃ sambhotī"ti pajānanto yoniso manasikaronto kilesūpadhiṃ na kayirā na uppādeyya. Kasmā? māhaṃ puna bhinnasiro sayissanti yathayidaṃ matasarīraṃ bhinnasarīraṃ sayati, evaṃ kilesūpadhīhi saṃsāre punappunaṃ uppattiyā kaṭasivaḍḍhako hutvā bhinnasiro 1- ahaṃ mā sayissanti. Evaṃ vadantoeva 2- thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 3- :-

"himavantassāvidūre udabbalo 4- nāma pabbato

tatthaddasaṃ paṃsukūlaṃ dumaggamhi vilambitaṃ.

Tīṇi kiṅkaṇipupphāni ocinitvānahaṃ tadā

haṭṭho haṭṭhena cittena paṃsukūlamapūjayiṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

Ekanavutito kappe yaṃ kammamakariṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi pūjitvā arahaddhajaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Mahākālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 i. bhinnasarīro 2 Sī. imaṃ vadanto 3 khu.apa. 33/82/126 paṃsukūlapūjakattherāpadāna

@ (syā) 4 Sī. urugaṇo, cha.Ma. udaṅgaṇo