ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๒๖
  6. /
  7. …
  8. /
  9. เถรคาถา
  10. /
  11. ทุกนิบาต
  12. /
  13. ๒. วรรคที่ ๒
  14. /
  15. ๙. นันทเถรคาถา

๙. นันทเถรคาถา

เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๗๖ · บรรทัด ๕๘๐๐

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

276. 9. Nandattheragāthāvaṇṇanā

ayonisomanasikārāti āyasmato nandattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato santake dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu

@Footnote: 1 Sī. saṃvasanabhāvenevāti 2 Ma. sakyarājāno 3 Sī., i. samāhitaviriyā

@4 Sī. samāpajjaneneva, Ma. samāpajjanena 5 cha.Ma. abhiramantīti Guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato bhikkhusaṃghassa ca pūjāsakkārabahulaṃ 1- mahādānaṃ pavattetvā "ahampi anāgate tumhādisassa buddhassa evarūpo sāvako bhaveyyan"ti paṇidhānaṃ katvā tato paṭṭhāya 2- devamanussesu saṃsaranto atthadassissa bhagavato kāle vinatāya 3- nāma nadiyā mahanto kacchapo hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ nadiyā pāraṃ gantuṃ tīre ṭhitaṃ disvā sayaṃ bhagavantaṃ tāretukāmo satthu pādamūle nipajji. Satthā tassa ajjhāsayaṃ oloketvā piṭṭhiṃ abhiruhi. So haṭṭhatuṭṭho vegena sotaṃ chindanto sīghataraṃ paratīrameva pāpesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ vadanto bhāviniṃ sampattiṃ kathetvā pakkāmi.

So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa putto hutvā mahāpajāpatiyā gotamiyā kucchimhi nibbatti. Tassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṃghaṃ nandento 4- jātoti nandotveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa vayappattakāle satthā pavattavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto kapilavatthuṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ 5- kathetvā dutiyadivase piṇḍāya paviṭṭho "uttiṭṭhe nappamajjeyyā"ti 6- gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā "dhammaṃ care sucaritan"ti 6- gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpetvā tatiye divase nandakumārassa abhisekanivesanappavesanavivāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pavisitvā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā tassa hatthato pattaṃ agahetvāva vihāraṃ gato taṃ pattahatthaṃ vihāraṃ āgataṃ anicchamānaṃyeva pabbājetvā tathā pabbajitattāyeva anabhiratiyā pīḷitaṃ ñatvā upāyena tassa taṃ anabhiratiṃ vinodesi. So yoniso paṭisaṅkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 7- :-

@Footnote: 1 Sī. pūjāsakkāraṃ 2 i.,Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 3 i.,Ma. vitatāya

@4 Sī.,i. nandanto tosento 5 khu.jā.mahā. 28/1045ādi/365 (syā)

@6 khu.dhamMa.25/168-9/47 suddhodanavatthu 7 khu.apa.33/78/115 taraṇiyattherāpadāna (syā)

"atthadassī tu bhagavā sayambhū lokanāyako

vinatānadiyā tīraṃ 1- upāgacchi tathāgato.

Udakā abhinikkhamma kacchapo vārigocaro

buddhaṃ tāretukāmohaṃ upesiṃ lokanāyakaṃ.

Abhirūhatu maṃ buddho atthadassī mahāmuni

ahaṃ taṃ tārayissāmi dukkhassantakaro tuvaṃ.

Mama saṅkappamaññāya atthadassī mahāyaso

abhirūhitvā 2- me piṭṭhiṃ aṭṭhāsi lokanāyako.

Yato sarāmi attānaṃ yato pattosmi viññutaṃ

sukhaṃ me tādisaṃ natthi phuṭṭhe pādatale yathā.

Uttaritvāna sambuddho atthadassī mahāyaso

nadītīramhi ṭhatvāna imā gāthā abhāsatha.

Yāvatā vattate cittaṃ gaṅgāsotaṃ 3- tarāmahaṃ

ayañca kacchapo rājā tāreti 4- mama paññavā.

Iminā buddhataraṇena mettacittavatāya ca

aṭṭhārase kappasate devaloke ramissati.

Devalokā idhāgantvā sukkamūlena codito

ekāsane nisīditvā kaṅkhāsotaṃ tarissati.

Yathāpi bhaddake khette bījaṃ appampi ropitaṃ

sammādhāraṃ 5- pavecchante phalaṃ toseti kassake. 6-

Tathevidaṃ buddhakhettaṃ sammāsambuddhadesitaṃ

sammādhāraṃ 5- pavecchante phalaṃ maṃ tosayissati.

Padhānapahitattomhi upasanto nirūpadhi

@Footnote: 1 pāli. tīre 2 pāli. ārohitvāna 3 Sī. kaṅkhāsotaṃ 4 cha.Ma. tāresi

@5 Sī. sammādhāre 6 cha.Ma. kassakaṃ

Sabbāsave pariññāya viharāmi anāsavo.

Aṭṭhārase kappasate yaṃ kammamakariṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi taraṇāya idaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhaṃ anubhavanto "aho satthu upāyakosallaṃ, yenāhaṃ bhavapaṅkato uddharitvā nibbānathale patiṭṭhāpito"ti attano pahīnasaṅkilesaṃ paṭiladdhañca sukhaṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānavasena:-

[157]

"ayonisomanasikārā maṇḍanaṃ anuyuñjisaṃ

uddhato capalo cāsiṃ kāmarāgena aṭṭito.

[158]

Upāyakusalenāhaṃ buddhenādiccabandhunā

yoniso paṭipajjitvā bhave cittaṃ udabbahin"ti gāthādvayaṃ abhāsi.

Tattha ayonisomanasikārāti anupāyamanasikārato asubhaṃ kāyaṃ subhato manasi karitvā subhato manasikārahetu, asubhaṃ kāyaṃ 1- subhasaññāyāti 2- attho. Maṇḍananti hatthūpagādiābharaṇehi ceva mālāgandhādīhi ca attabhāvassa alaṅkaraṇaṃ. Anuyuñjisanti anuyuñjiṃ, sarīrassa vibhūsanappasuto ahosinti attho. Uddhatoti jātigottarūpa- yobbanamadādīhi uddhato avūpasantacitto. Capaloti vanamakkaṭo viya anavaṭṭhitacittatāya lolo, kāyamaṇḍanavatthamaṇḍanādicāpalye yuttatāya vā capalo ca. Āsinti ahosiṃ. Kāmarāgenāti vatthukāmesu chandarāgena aṭṭito pīḷito vibādhito āsinti yojanā. 3-

Upāyakusalenāti vineyyānaṃ damanūpāyacchekena kovidena buddhena bhagavatā hetubhūtena. Hetuatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Paluṭṭhamakkaṭīdevaccharādassanena hi

@Footnote: 1 Sī. asubhe kāye 2 i. subhamaññeyyāti 3 i. vibādhitoti yojanā Upakkitavādacodanāya attano kāmarāgāpanayanaṃ sandhāya vadati. Bhagavā hi āyasmantaṃ nandattheraṃ paṭhamaṃ janapadakalyāṇiṃ upādāya "yathāyaṃ makkaṭī, evaṃ kakuṭapādiniyo upādāya janapadakalyāṇī"ti mahatiyā āṇiyā khuddakaṃ āṇiṃ nīharanto chaḍḍako viya, sinehapānena sarīraṃ kiledetvā 1- vamanavirecanehi dosaṃ nīharanto bhisakko viya ca kakuṭapādinidassanena janapadakalyāṇiyaṃ 2- virattacittaṃ kāretvā puna upakkitavādena kakuṭapādinīsupi cittaṃ virājetvā sammadeva samathavipassanānuyogena ariyamagge patiṭṭhāpesi. Tena vuttaṃ "yoniso paṭipajjitvā, bhave cittaṃ udabbahin"ti. Upāyena ñāyena 3- sammadeva samathavipassanāya visuddhipaṭipadaṃ paṭipajjitvā bhave saṃsārapaṅke nimuggañca me cittaṃ ariyamaggena hatthena uttāriṃ, nibbānathale patiṭṭhāpesinti attho.

Imaṃ udānaṃ udānetvā thero punadivase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha "yaṃ me bhante bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ bhante bhagavantaṃ etasmā paṭissavā"ti. 4- Bhagavāpi "yadeva kho te nanda anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, athāhaṃ mutto etasmā paṭissavā"ti 4- āha. Athassa bhagavā savisesaṃ indriyesu guttadvārataṃ ñatvā taṃ guṇaṃ vibhāvento "etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando"ti 5- indriyesu guttadvārabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi. Thero hi "yamevāhaṃ indariyānaṃ asaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto, tamevāhaṃ suṭṭhu niggahessāmī"ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṃsapāramiṃ agamāsīti.

Nandattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 Sī. sarīrā khīraṃ datvā, i. sarīraṃ ukkiledetvā 2 i. kalyāṇiṃ

@3 Sī.,i. udayabbayena ñāṇena 4 khu.u. 25/22/124 nandasutta

@5 aṅ.ekaka. 20/230/25 etadaggavagga: catutthavagga

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
หัวข้อก่อนหน้า๘. กิมพิลเถรคาถากลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๒๖๒. วรรคที่ ๒หัวข้อถัดไป๑๐. สิริมาเถรคาถา