๑. อุตตรเถรคาถา

๓. ตติยวคฺค

๒๗๘. ๑. อุตฺตรตฺเถรคาถาวณฺณนา

ขนฺธา มยา ปริญฺญาตาติ อายสฺมโต อุตฺตรตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลํ อุปจินนฺโต อิโต จตุนวุเต ๑- กปฺเป สิทฺธตฺถสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต สาสเน ลทฺธปฺปสาโท หุตฺวา อุปาสกตฺตํ ปฏิเวเทสิ. โส สตฺถริ ปรินิพฺพุเต อตฺตโน ญาตเก สนฺนิปาเตตฺวา พหุํ ปูชาสกฺการํ สมฺภริตฺวา ๒- ธาตุปูชํ อกาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สาเกเต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา อุตฺตโรติ ลทฺธนาโม วยปฺปตฺโต เกนจิเทว กรณีเยน สาวตฺถึ คโต กณฺฑมฺพมูเล ๓- กตํ ยมกปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ปสีทิตฺวา ปุน กาฬการาม- สุตฺตเทสนาย ๔- อภิวฑฺฒมานสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา สตฺถารา สทฺธึ ราชคหํ คนฺตฺวา อุปสมฺปชฺชิตฺวา ตตฺเถว วสนฺโต วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา น จิรสฺเสว ฉฬภิญฺโญ อโหสิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๕- :-

"นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ สิทฺธตฺเถ โลกนายเก

มม ญาตี สมาเนตฺวา ๖- ธาตุปูชํ อกาสหํ.

จตุนฺนวุเต อิโต ๗- กปฺเป ยํ ธาตุมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธาตุปูชายิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

ฉฬภิญฺโญ ปน หุตฺวา สตฺถริ สาวตฺถิยํ วิหรนฺเต พุทฺธุปฏฺฐานตฺถํ

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ทฺวานวุเต ๒ อิ. สํหริตฺวา ๓ สี.,อิ. คณฺฑมฺพมูเล

@๔ องฺ.จตุกฺก. ๒๑/๒๔/๒๙ อุรุเวลวคฺค, สี. กาลการาม... ๕ ขุ.อป. ๓๓/๗๖/๑๑๑

@ ธาตุปูชกตฺเถราปทาน (สฺยา) ๖ สี. มมํ ญาตี สมาเนตฺวา ๗ ฉ.ม. จตุนฺนวุติโต ราชคหโต สาวตฺถึ อุปคโต ภิกฺขูหิ "กึ อาวุโส ปพฺพชฺชากิจฺจํ ตยา มตฺถกํ ปาปิตนฺ"ติ ปุฏฺโฐ อญฺญํ พฺยากโรนฺโต:-

"ขนฺธา มยา ปริญฺญาตา ตณฺหา เม สุสมูหตา

ภาวิตา มม โพชฺฌงฺคา ปตฺโต เม อาสวกฺขโย.

โสหํ ขนฺเธ ปริญฺญาย อพฺพหิตฺวาน ๑- ชาลินึ

ภาวยิตฺวาน โพชฺฌงฺเค นิพฺพายิสฺสํ อนาสโว"ติ คาถาทฺวยํ อภาสิ.

ตตฺถ ขนฺธาติ ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา. ปริญฺญาตาติ "อิทํ ทุกฺขํ, น อิโต ภิยฺโย"ติ ปริจฺฉิชฺช ญาตา ภาวิตา. เตน ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส ปริญฺญาภิสมยมาห. ๒- ตณฺหาติ ตสติ ปริตสตีติ ตณฺหา. สุสมูหตาติ สมุคฺฆาฏิตา. เอเตน สมุทยสจฺจสฺส ปหานาภิสมยํ วทติ. ภาวิตา มม โพชฺฌงฺคาติ โพธิสงฺขาตาย สติอาทิธมฺม- สามคฺคิยา, ตํสมงฺคิโน วา โพธิสงฺขาตสฺส อริยปุคฺคลสฺส องฺคาติ โพชฺฌงฺคา. ๓- สติธมฺมวิจยวิริยปีติปสฺสทฺธิสมาธิอุเปกฺขาสงฺขาตา มคฺคปริยาปนฺนา ธมฺมา มยา ภาวิตา อุปฺปาทิตา วฑฺฒิตา. โพชฺฌงฺคคฺคหเณเนว เจตฺถ ตํสหจริตตาย ๔- สพฺเพ มคฺคธมฺมา, สพฺเพ จ โพธิปกฺขิยธมฺมา คหิตาติ ทฏฺฐพฺพา. เอเตเนว มคฺคสจฺจสฺส ภาวนาภิสมยํ ทสฺเสติ. ปตฺโต เม อาสวกฺขโยติ กามาสวาทโย อาสวา ขียนฺติ เอตฺถาติ อาสวกฺขโยติ ลทฺธนาโม อสงฺขตธมฺโม มยา ปตฺโต อธิคโต. เอเตน นิโรธสจฺจสฺส สจฺฉิกิริยาภิสมยํ กเถติ. เอตฺตาวตา อตฺตโน สอุปาทิเสสนิพฺพาน- สมฺปตฺตึ ๕- ทสฺเสติ.

อิทานิ ปน อนุปาทิเสสนิพฺพานสมฺปตฺตึ ทสฺเสนฺโต "โสหนฺ"ติอาทินา ทุติย- คาถมาห. ตสฺสตฺโถ:- โสหํ ๖- เอวํ วุตฺตนเยน ขนฺเธ ปริญฺญาย ปริชานิตฺวา, ตถา

@เชิงอรรถ: ๑ ม. อพฺพุหิตฺวาน ๒ สี.,อิ. ปริญฺญาตาภิสมยมาห ๓ สี.,อิ. โพชฺฌงฺคาติ

@๔ สี.,อิ.,ม....จริตาย ๕ สี. สอุปาทิเสสนิพฺพานธาตุสมฺปตฺตึ

@๖ โปฏฺฐเกสุ โยหนฺติ ปาโฐ ทิสฺสติ ปริชานนฺโตเอว สกอตฺตภาวปรอตฺตภาเวสุ อชฺฌตฺติกพาหิรายตเนสุ อตีตาทิเภทภินฺเนสุ สํสิพฺพนาการํ ๑- ปุนปฺปุนํ ปวตฺติสงฺขาตํ ชาลํ เอตสฺส อตฺถีติ ชาลินีติ ลทฺธนามํ ตณฺหํ อพฺพหิตฺวาน มม จิตฺตสนฺตานโต อุทฺธริตฺวา, ตถา นํ อุทฺธรนฺโตเยว วุตฺตปฺปเภเท โพชฺฌงฺเค ภาวยิตฺวาน เต ภาวนาปาริปูรึ ปาเปตฺวา ตโตเอว อนาสโว หุตฺวา ฐิโต อิทานิ จริมกจิตฺตนิโรเธน อนุปาทาโน วิย ชาตเวโท นิพฺพายิสฺสํ ปรินิพฺพายิสฺสามีติ.

อุตฺตรตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.