๔. วัลลิยเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๘๑ · บรรทัด ๕๘๓๘
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
281. 4. Valliyattheragāthāvaṇṇanā
yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyenātiādikā āyasmato valliyattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto vijjāsippesu nipphattiṃ gato asītikoṭivibhavaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde araññāyatane ekissā nadiyā tīre assamaṃ kāretvā viharanto attano anug- gaṇhanatthaṃ upagataṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso ajinacammaṃ pattharitvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ pupphāhi ca candanena ca pūjetvā ambaphalāni datvā pañcapatiṭṭhitena vandi. Tassa bhagavā nisinnāsanasampattiṃ pakāsento anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā "kaṇhamitto"ti 1- laddhanāmo vayappatto satthu vesāligamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho mahākaccānattherassa 2- santike pabbaji. So mandapañño dandhaparakkamo ca hutvā ciraṃ kālaṃ viññuṃ sabrahmacāriṃ nissāyeva vasati. Bhikkhū "yathā nāma valli rukkhādīsu kiñci anissāya vaḍḍhituṃ na sakkoti, evamayampi kañci paṇḍitaṃ anissāya vaḍḍhituṃ na sakkotī"ti valliyotveva samudācariṃsu. Aparabhāge pana veṇudattattheraṃ upasaṅkamitvā tassa ovāde ṭhatvā sato sampajāno hutvā viharanto ñāṇassa paripākaṃ gatattā paṭipattikkamaṃ 3- theraṃ pucchanto:-
"yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyena yaṃ kiccaṃ boddhumicchatā 4-
karissaṃ nāvarajjhissaṃ 5- passa vīriyaṃ parakkamaṃ.
@Footnote: 1 Sī. gaṇḍimittoti 2 Sī. mahākaccāyanattherassa 3 i. paṭipattiparakkamaṃ
@4 pāli. bodhu... 5 Sī.,i. nāvarujjhissaṃ
Tavañca me maggamakkhāhi añjasaṃ amatogadhaṃ
ahaṃ monena monissaṃ gaṅgāsotova sāgaran"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha yaṃ kiccaṃ daḷhavīriyenāti daḷhena viriyena thirena parakkamena, daḷhaviriyena vā purisadhorayhena yaṃ kiccaṃ kātabbaṃ paṭipajjitabbaṃ. Yaṃ kiccaṃ boddhumicchatāti cattāri ariyasaccāni nibbānameva vā boddhuṃ bujjhituṃ icchantena paṭivijjhitukāmena yaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ. Karissaṃ nāvarajjhissanti tamahaṃ dāni karissaṃ na virādhessaṃ, 1- yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjissāmi. Passa vīriyaṃ parakkamanti yathā paṭipajjamāne dhamme vidhinā 2- īraṇato 3- "vīriyaṃ", paraṃ paraṃ ṭhānaṃ 4- akkamanato "parakkamo"ti ca laddhanāmaṃ sammāvāyāmaṃ passa na saddhamevāti 5- attano kattukāmataṃ dasseti.
Tavañcāti kammaṭṭhānadāyakaṃ kalyāṇamittaṃ ālapati. Meti mayhaṃ. Maggamakkhāhīti ariyamaggaṃ kathehi, lokuttaramaggasampāpakaṃ catusaccakammaṭṭhānaṃ kathehīti attho. Añjasanti ujukaṃ majjhimapaṭipadābhāvena antadvayassa anupagamanato. Amate nibbāne sampāpakabhāvena patiṭṭhitattā amatogadhaṃ. Monenāti ñāṇena maggapaññāya. 6- Monissanti jānissaṃ nibbānaṃ paṭivijjhissaṃ pāpuṇissaṃ. Gaṅgāsotova sāgaranti yathā gaṅgāya soto sāgaraṃ samuddaṃ avirajjhanto 7- ekaṃsato ogāhati, evaṃ "ahaṃ kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto maggañāṇena nibbānaṃ adhigamissāmi, tasmā taṃ kammaṭṭhānaṃ me ācikkhathā"ti theraṃ kammaṭṭhānaṃ yāci.
Taṃ sutvā veṇudattatthero tassa kammaṭṭhānaṃ adāsi. Sopi kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto na cirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ
@Footnote: 1 Sī. na dhamme virādhessaṃ, Ma.na virodhessaṃ 2 Sī. yathāpaṭipajjamānavidhinā
@3 Sī.,i. karaṇato 4 Sī. padaṭṭhānaṃ 5 Sī. passana saddamevāti,
@ Ma. passa naṃ tadatthamevāti 6 Sī. monenāti maggapaññāya 7 Sī.,i. avirajjhantova Apadāne 1- :-
"pañcakāmaguṇe hitvā piyarūpe manorame
asīti koṭiyo hitvā pabbajiṃ anagāriyaṃ.
Pabbajitvāna kāyena pāpakammaṃ vivajjayiṃ
vacīduccaritaṃ hitvā nadīkūle vasāmahaṃ.
Ekekaṃ 2- maṃ viharantaṃ buddhaseṭṭho upāgami
nāhaṃ jānāmi buddhoti akāsiṃ paṭisanthāraṃ.
Karitvā paṭisanthāraṃ nāmagottamapucchahaṃ
devatā nusi gandhabbo adū 3- sakko purindado.
Ko vā tvaṃ kassa vā putto mahābrahmā idhāgato
virocesi disā sabbā udayaṃ suriyo yathā.
Sahassārāni cakkāni pāde dissanti mārisa
ko vā tvaṃ kassa vā putto kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
Nāmagottaṃ pavedehi saṃsayaṃ apanehi me
namhi devo na gandhabbo namhi sakko purindado.
Brahmabhāvo ca me natthi etesaṃ uttamo ahaṃ
atīto visayaṃ tesaṃ dālayiṃ kāmabandhanaṃ.
Sabbe kilese jhāpetvā patto sambodhimuttamaṃ
tassa vācaṃ suṇitvāhaṃ idaṃ vacanamabraviṃ.
Yadi buddhosi sabbaññū nisīda tvaṃ mahāmuni
tamahaṃ pūjayissāmi dukkhassantakaro tuvaṃ.
Pattharitvā jinacammaṃ adāsi satthuno ahaṃ
@Footnote: 1 khu.apa. 33/75/107 candanamāliyattherāpadāna (syā) 2 cha.Ma. ekakaṃ 3 cha.Ma. adu
Nisīdi tattha bhagavā sīhova girigabbhare.
Khippaṃ pabbatamāruyha ambassa phalamaggahiṃ
sālakalyāṇikaṃ pupphaṃ candanañca mahārahaṃ.
Khippaṃ paggayha taṃ sabbaṃ 1- upetvā lokanāyakaṃ
phalaṃ buddhassa datvāna sālapupphamapūjayiṃ.
Candanaṃ anulimpitvā avandiṃ satthuno ahaṃ
pasannacitto sumano vipulāya ca pītiyā.
Ajinamhi nisīditvā sumedho lokanāyako
mama kammaṃ pakittesi hāsayanto mamaṃ tadā. 2-
Iminā phaladānena gandhamālehi cūbhayaṃ
pañcavīse kappasate devaloke ramissati.
Anūnamanasaṅkappo vasavattī bhavissati
chabbīsatikappasate manussattaṃ gamissati.
Bhavissati cakkavattī cāturanto mahiddhiko
vekaraṃ 3- nāma nagaraṃ vissakammena māpitaṃ.
Hessati sabbasovaṇṇaṃ nānāratanabhūsitaṃ
eteneva upāyena saṃsarissati yoniyo. 4-
Sabbattha sukhito 5- hutvā devatte atha mānuse
pacchime bhave sampatte brahmabandhu bhavissati.
Agārā abhinikkhamma anagārī bhavissati
abhiññāpāragū 6- hutvā nibbāyissatināsavo.
Idaṃ vatvāna sambuddho sumedho lokanāyako
@Footnote: 1 Sī. taṃ pupphaṃ 2 Sī. hāsayantova maṃ sadā 3 cha.Ma. vebhāraṃ 4 cha.Ma. so bhave
@5 cha.Ma. pūjito 6 pāli. aviññattipaccayo
Mama nijjhāyamānassa pakkāmi anilañjase.
1- Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca
jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ. 1-
Tusitato cavitvāna nibbattiṃ mātukucchiyā
bhoge me ūnatā natthi yamhi gabbhe vasāmahaṃ.
Mātukucchigate mayi annapānañca bhojanaṃ
mātuyā mama chandena nibbattati yadicchakaṃ.
Jātiyā pañcavassena pabbajiṃ anagāriyaṃ
oropitamhi kesamhi arahattamapāpuṇiṃ.
Pubbakammaṃ gavesanto orena nāddasaṃ ahaṃ
tiṃsakappasahassamhi mama kammamanussariṃ.
Namo te purisājañña namo te purisuttama
tava sāsanamāgamma pattomhi acalaṃ padaṃ.
Tiṃsakappasahassamhi yaṃ buddhamabhipūjayiṃ 2-
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākaronto thero imāyeva gāthā abhāsīti.
Valliyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1-1 Sī. ime pāṭhā na dissanti 2 pāli. sambuddhamabhipūjayiṃ
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด