๕. วีตโสกเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๘๒ · บรรทัด ๕๘๔๕
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
282. 5. Vītasokattheragāthāvaṇṇanā
kese me olikhissantītiādikā āyasmato vītasokattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā mahatā isigaṇena parivuto araññe vasanto buddhuppādaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭho "udumbarapupphasadisā dullabhadassanā buddhā 1- bhagavanto, idāneva upagantabbā"ti mahatiyā parisāya saddhiṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ gacchanto diyaḍḍhayojane sese byādhiko hutvā buddhagatāya saññāya 2- kālaṅkato devesu 3- uppajjitvā 4- aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde aṭṭhārasavassādhikānaṃ dvinnaṃ vassasatānaṃ matthake dhammāsokarañño kaniṭṭhabhātā hutvā nibbatti, tassa vītasokoti nāmaṃ ahosi. So vayappatto khattiyakumārehi sikkhitabba- vijjāsippesu nipphattiṃ gato giridattattheraṃ nissāya gihibhūto suttantapiṭake abhidhammapiṭake ca visārado hutvā ekadivasaṃ massukammasamaye kappakassa hatthato ādāsaṃ gahetvā kāyaṃ olokento valitapalitādīni 5- disvā sañjātasaṃvego vipassanāya cittaṃ otāretvā bhāvanaṃ ussukkāpetvā tasmiṃyeva āsane sotāpanno hutvā giridattat- therassa santike pabbajitvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 6- :-
"ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedāna pāragū
lakkhaṇe itihāse ca sanighaṇḍusakeṭubhe.
@Footnote: 1 Sī. buddhā nāma 2 Sī. satiyā 3 Sī. devalokesu 4 i. upapajjitvā
@5 i.,Ma. valitapalitāni 6 khu.apa. 33/72/100 buddhasaññakattherāpadāna (syā)
Nadīsotapaṭibhāgā sissā āyanti me tadā
tesāhaṃ mante vācemi rattindivamatandito.
Siddhattho nāma sambuddho loke uppajji tāvade
tamandhakāraṃ nāsetvā ñāṇālokaṃ pavattayi.
Mama aññataro sisso sissānaṃ so kathesi me
sutvāna te etamatthaṃ ārocesuṃ mamaṃ tadā.
Buddho loke samuppanno sabbaññū lokanāyako
tassānuvattati jano lābho amhaṃ na vijjati.
Adhiccuppattikā buddhā cakkhumanto mahāyasā
yannūnāhaṃ buddhaseṭṭhaṃ passeyyaṃ lokanāyakaṃ.
Ajinaṃ me gahetvāna vākacīraṃ kamaṇḍaluṃ
assamā abhinikkhamma sisse āmantayiṃ ahaṃ.
Odumbarikapupphaṃva candamhi sasakaṃ yathā
vāyasānaṃ yathā khīraṃ dullabhaṃ lokanāyakaṃ. 1-
Buddho lokamhi uppanno manussattampi dullabhaṃ
ubhosu vijjamānesu savanañca sudullabhaṃ.
Buddho loke samuppanno cakkhuṃ lacchāma no bhavaṃ
etha sabbe gamissāma sammāsambuddhasantikaṃ.
Kamaṇḍaludharā sabbe kharājinanivāsino
te jaṭābhārabharitā 2- nikkhamuṃ 3- vipinā tadā.
Yugamattaṃ pekkhamānā uttamatthaṃ gavesino
āyanti nāgapotāva 4- asambhītāva kesarī.
Appatāsā 5- aloluppā nipakā santavuttino
@Footnote: 1 cha.Ma. dullabho lokanāyako 2 Sī. jaṭābhārena bharitā 3 pāli. nikkhamma
@4 cha.Ma. āsattidosarahitā 5 cha.Ma. appakiccā
Uñchāya caramānā te buddhaseṭṭhamupāgamuṃ.
Diyaḍḍhayojane dese 1- byādhi me upapajjatha
buddhaseṭṭhaṃ saritvāna tattha kālaṅkato ahaṃ.
Catunnavutito kappe yaṃ saññamalabhiṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi buddhasaññāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākaronto:-
"kese me olikhissanti kappako upasaṅkami
tato ādāsamādāya sarīraṃ paccavekkhissaṃ.
Tuccho kāyo adissittha andhakāre 2- tamo byagā 3-
sabbe coḷā samucchinnā natthi dāni punabbhavo"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha kese me olikhissanti, kappako upasaṅkamīti gihikāle massukammasamaye "mama kese olikhissaṃ kappemī"ti kesādīnaṃ chedanādivasena kappanato kappako nhāpito maṃ upagacchi. Tatoti kappakato. 4- Sarīraṃ paccavekkhissanti sabbakāyike ādāse palitavalitamukhanimittādidassanamukhena "abhibhūto vata jarāya me kāyo"ti jarābhibhūtaṃ attano sarīraṃ paccavekkhiṃ. Evaṃ paccavekkhato ca tuccho kāyo adissittha niccadhuva- sukhasabhāvādīhi 5- ritto hutvā me kāyo adissatha paññāyi. Kasmā? andhakāre tamo byagā yena ayonisomanasikārasaṅkhātena tamasā attano kāye andhagatā 6- vijjamānampi asubhādisabhāvaṃ apassantā avijjamānaṃ subhādiākāraṃ gaṇhanti, tasmiṃ andhakāre andhakaraṇaṭṭhāne kāye yonisomanasikārasaṅkhātena 7- ñāṇālokena
@Footnote: 1 cha.Ma. sese 2 pāli. andhakāro 3 Sī. byago 4 Sī. tato kappe kate 5 Sī.
@ niccadhuvasukhabhāvādīhi 6 Sī. andhakatā, i.,Ma. anvāgatā 7 Sī., i......sambhavena Avijjātamo vigato, tatoeva sabbe coḷā samucchinnā corā viya 1- kusalabhaṇḍacchedanato, sādhūhi alātabbato asaṅgahetabbato saṅkārakūṭādīsu chaḍḍitapilotikakhaṇḍaṃ viya issarajanena ariyajanena jigucchitabbatāya coḷā viyāti vā"coḷā"ti laddhanāmā kilesā samucchinnā. Aggamaggena samugghāṭitattāeva ca nesaṃ natthi dāni punabbhavo āyatiṃ punabbhavābhinibbatti natthīti.
Vītasokattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด