๘. ภารตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๘๕ · บรรทัด ๕๘๖๒
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
285. 8. Bhāratattheragāthāvaṇṇanā 1-
ehi nandaka gacchāmāti āyasmato bhāratattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayaṃ kira anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ manuññadassanaṃ mudusukhasamphassaṃ upāhanadvayaṃ gahetvā gacchanto satthāraṃ caṅkamantaṃ disvā pasannamānaso upāhanā upanāmetvā "abhiruhatu bhagavā upahanā, yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā"ti āha. Abhiruhi bhagavā tassa anugaṇhanatthaṃ upāhanā. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde campānagare gahapatikule nibbatti, bhāratotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto soṇattherassa pabbajitabhāvaṃ sutvā "sopi nāma pabbajī"ti sañjātasaṃvego pabbajitvā katapubbakicco vipassanāya kammaṃ karonto na cirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne 2- :-
"anomadassī bhagavā lokajeṭṭho narāsabho
divāvihārā nikkhamma vīthimāruyhi 3- cakkhumā.
Pānadhiṃ 4- sukataṃ gayha addhānaṃ paṭipajjahaṃ
tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ pattikaṃ cārudassanaṃ.
Sakaṃ cittaṃ pasādetvā nīharitvāna pānadhiṃ
@Footnote: 1 cha.Ma. bharatatthera... evamuparipi 2 khu.apa. 33/69/95 pānadhidāyakattherarāpadāna (syā)
@3 cha.Ma. pathamāruhi 4 Sī. pannadhiṃ
Pādamūle ṭhapetvāna idaṃ vacanamabraviṃ.
Abhirūha mahāvīra sugatinda vināyaka
ito phalaṃ labhissāmi so me attho samijjhatu.
Anomadassī bhagavā lokajeṭṭho narāsabho
pānadhiṃ abhirūhitvā idaṃ vacanamabravi.
Yo pānadhiṃ me adāsi pasanno sehi pāṇibhi
tamahaṃ kittayissāmi suṇātha mama bhāsato.
Buddhassa giramaññāya sabbe devā samāgatā
udaggacittā sumanā vedajātā katañjalī.
Pānadhīnaṃ 1- padānena sukhitoyaṃ bhavissati
pañcapaññāsakkhattuñca devarajjaṃ karissati.
Sahassakkhattuṃ rājā ca 2- cakkavattī bhavissati
padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.
Aparimeyye ito kappe okkākakulasambhavo
gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito
sabbāsave pariññāya nibbāyissatināsavo.
Devaloke manusse vā nibbattissati puññavā
devayānapaṭibhāgaṃ yānaṃ paṭilabhissati.
Pāsādā sivikā mayhaṃ 3- hatthino samalaṅkatā
rathā vājaññasaṃyuttā sadā pātubhavanti me.
Agārā nikkhamantopi rathena nikkhamiṃ ahaṃ
kesesu chijjamānesu arahattamapāpuṇiṃ.
@Footnote: 1 Sī. pannadhīnaṃ 2 Sī. rājā 3 cha.Ma. vayhaṃ
Lābhā mayhaṃ suladdhaṃ me vāṇijjaṃ suppayojitaṃ
datvāna pānadhiṃ ekaṃ pattomhi acalaṃ padaṃ.
Aparimeyye ito kappe yaṃ pānadhimadāsahaṃ
duggatiṃ nābhijānāmi pānadhissa idaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Chaḷabhiñño pana hutvā attano kaniṭṭhabhātikena nandakattherena heṭṭhā vuttanayena aññābyākaraṇe kate "idāni nandakopi 1- arahā jāto, handa mayaṃ ubhopi satthu santikaṃ gantvā vusitabrahmacariyataṃ nivedessāmā"ti uppannaṃ parivitakkaṃ nandakattherassa kathento:-
"ehi nandaka gacchāma upajjhāyassa santikaṃ
sīhanādaṃ nadissāma buddhaseṭṭhassa sammukhā.
Yāya no anukampāya amhe pabbājayī muni
so no attho anuppatto sabbasaṃyojanakkhayo"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha nandakāti ālapanaṃ. Ehīti tassa attano santikakaraṇaṃ. Gacchāmāti tena attanā ca ekajjhaṃ kātabbakiriyāvacanaṃ, upajjhāyassāti sammāsambuddhassa, sammāsambuddho hi samantacakkhunā buddhacakkhunā ca sattānaṃ āsayānusayacaritādīnaṃ yathābhūtavilokanena 2- sadevakassa lokassa vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti visesato upajjhāyoti vattabbataṃ arahati. Yadatthaṃ gamanaṃ, taṃ dassetuṃ "sīhanādaṃ nadissāma, buddhaseṭṭhassa sammukhā"ti āha. Yathābhuccaguṇābhibyāhāratāya 3- abhītanādabhāvato sīhanādaṃ buddhassa sammāsambuddhassa tatoeva sabbasattuttamatāya seṭṭhassa, buddhānaṃ vā sāvakabuddhādīnaṃ
@Footnote: 1 i. nandako 2 Sī. yathābhūtavalokanena 3 Sī. yathābhuccabuddhaguṇābhibyāharatāya Seṭṭhassa sammukhā purato nadissāmāti attho.
Yathā pana sīhanādaṃ naditukāmo, taṃ dassento "yāyā"ti gāthamāha. Tattha yāyāti yadatthaṃ, yāya 1- yadatthānuppattiyāti attho. Noti amhākaṃ. Anukampāyāti anuggaṇhanena amhe dvepi pabbājayi pabbājesi. Munīti bhagavā. So no attho anuppattoti so attho 2- sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayabhūtaṃ arahattaphalaṃ no amhehi anuppatto, adhigatoti attho.
Bhāratattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด