๘. นิสภเถรคาถา

๒๘๕. ๘. นิสภตฺเถรคาถาวณฺณนา

ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวาติ อายสฺมโต นิสภตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ สตฺถารํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต กปิฏฺฐผลมทาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน สุคตีสุเยว สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท โกลิยชนปเท กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา นิสโภติ ลทฺธนาโม วยปฺปตฺโต สากิยโกลิยานํ สงฺคาเม พุทฺธานุภาวํ ทิสฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา ตทเหว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

@เชิงอรรถ: ๑ สี. วีรสฺส, ฉ.ม. ตาทิโน ๒ ขุ.อป. ๓๓/๑๐๒/๑๕๓ กปิฏฺฐผลทายกตฺเถราปทาน (สฺยา)

"สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ กปิฏฺฐํ อททึ ผลํ.

เอกนวุเต อิโต ๑- กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

โส อรหตฺตํ ปน ปตฺวา อตฺตโน สหายภิกฺขู ปมาทวิหาเรน กาลํ วีตินาเมนฺเต ทิสฺวา เต โอวทนฺโต:-

"ปญฺจ กามคุเณ หิตฺวา ปิยรูเป มโนรเม

สทฺธาย ฆรา นิกฺขมฺม ทุกฺขสฺสนฺตกโร ภเว"ติ ปฐมํ คาถํ อภาสิ.

ตสฺสตฺโถ:- พาลปุถุชฺชนสฺส ปิยายิตพฺพสภาวตาย ปิยรูเป มนุญฺญสภาวตาย มโนรเม รูปาทิเก ปญฺจ กามคุเณ กามโกฏฺฐาเส หิตฺวา ปหาย ปริจฺจชิตฺวา กมฺมผลสทฺธาย รตนตฺตยสทฺธาย จ วเสน ๒- ฆรา ฆรพนฺธนโต นิกฺขมฺม นิกฺขมิตฺวา ปพฺพชฺชํ อุปคโต วิญฺญุชาติโก ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย ฆเฏนฺโต วายมนฺโต วฏฺฏ- ทุกฺขสฺส อนฺตกโร ภเว ภเวยฺยาติ. เอวํ เต ภิกฺขู โอวทิตฺวา "อยํ ปเรเอว สญฺญาเปนฺโต วิหรติ, สยํ ปน อการโก'ติ มา จินฺตยิตฺถา"ติ เตสํ อตฺตโน ปฏิปนฺนภาวํ ปกาเสนฺโต:-

"นาภินนฺทามิ มรณํ นาภินนฺทามิ ชีวิตํ

กาลญฺจ ๓- ปฏิกงฺขามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโต"ติ ทุติยคาถาย อญฺญํ พฺยากาสิ. ตตฺถ นาภินนฺทามิ มรณนฺติ มรณํ น อภิกงฺขามิ. ๔-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เอกนวุติโต ๒ อิ. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๓ อิ. กาลํว

@๔ สี.,อิ. น อภิกงฺขามิ น ปตฺเถมิ นาภินนฺทามิ ชีวิตนฺติ อิทํ ปน ตสฺส การณวจนํ, ยสฺมา นาภินนฺทามิ ชีวิตํ, ตสฺมา นาภินนฺทามิ มรณนฺติ. โย หิ อายตึ ชาติชรามรณาย ๑- กิเลสาภิสงฺขาเร อาจิโนติ อุปจิโนติ, โส ปุนพฺภวาภินิพฺพตฺตึ อภินนฺทนฺโต นานฺตริยกตาย ๒- อตฺตโน มรณมฺปิ อภินนฺทติ นาม การณสฺส อปฺปหีนตฺตา, ขีณาสโว ปน สพฺพโส อาจยคามิธมฺเม ปหาย อปจยคามิธมฺเม ปติฏฺฐิโต ปริญฺญาตวตฺถุโก สพฺพโส ชีวิตํ อนภินนฺทนฺโต มรณมฺปิ อนภินนฺทติ นาม การณสฺสเอว สุปฺปหีนตฺตา. เตนาห "นาภินนฺทามิ มรณํ, นาภินนฺทามิ ชีวิตนฺ"ติ. ยทิ เอวํ ขีณาสวสฺส ปรินิพฺพานาภิ- กงฺขา, ยาว ปรินิพฺพานา อวฏฺฐานญฺจ กถนฺติ? อาห "กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ, สมฺปชาโน ปติสฺสโต"ติ, กิเลสปรินิพฺพาเน สิทฺเธ สติปญฺญาเวปุลฺลปฺปตฺติยา สโต สมฺปชาโน เกวลํ ขนฺธปรินิพฺพานกาลํ ปฏิกงฺขามิ, ตํ อุทิกฺขมาโน อาคมยมาโน วิหรามิ, น ปน เม มรเณ ชีวิเต วา อภินนฺทนา อตฺถิ อรหตฺตมคฺเคเนว ตสฺส สมุคฺฆาฏิตตฺตาติ.

นิสภตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.