๑๐. กัปปฏกุรเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๙๗ · บรรทัด ๕๙๖๐
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
297. 10. Kappaṭakurattheragāthāvaṇṇanā
ayamiti kappaṭoti āyasmato kappaṭakurattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ vinatāya nāma nadiyā tīre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā pasannamānaso ketakapupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ duggatakule nibbattitvā yāva vayappatti, tāva aññaṃ upāyaṃ ajānanto kappaṭakhaṇḍanivāsano sarāvahattho tattha tattha kuraṃ 4- pariyesanto vicari, tena kappaṭakurotveva paññāyittha. So vayappatto tiṇaṃ vikkīṇitvā jīvitaṃ 5-
@Footnote: 1 Sī. ambapallavākārapavālavaṇṇaṃ 2 Sī.,i. paṭibuddho ca
@3 i. rājakule 4 i. kūraṃ 5 cha.Ma. jīvikaṃ Kappento ekadivasaṃ tiṇalāvanatthaṃ araññaṃ gato tattha aññataraṃ khīṇāsavattheraṃ disvā taṃ upasaṅkamitvā vanditvā nisīdi. Tassa thero dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho "kiṃ me imāya kicchajīvikāyā"ti pabbajitvā attano nivattha- kappaṭacoḷaṃ ekasmiṃ ṭhāne nikkhipi. Yadā cassa anabhirati uppajjati, tadā taṃ kappaṭaṃ olokentassa 1- anabhirati vigacchati, saṃvegaṃ paṭilabhi. Evaṃ karonto sattakkhattuṃ uppabbaji. Tassa taṃ kāraṇaṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Athekadivasaṃ kappaṭakuro bhikkhu dhammasabhāyaṃ parisapariyante nisinno niddāyati, taṃ bhagavā codento:-
"ayamiti kappaṭo kappaṭakuro
acchāya atibharitāya
amataghaṭikāyaṃ dhammakaṭapatto 2-
katapadaṃ jhānāni ocetuṃ.
Mā kho tvaṃ kappaṭa pacālesi
mā tvaṃ upakaṇṇamhi tāḷessaṃ
na hi 3- tvaṃ kappaṭa mattamaññāsi
saṃghamajjhamhi pacalāyamāno"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha ayamiti kappaṭo kappaṭakuroti kappaṭakuro bhikkhu "ayaṃ mama kappaṭo, imaṃ paridahitvā yathā tathā jīvāmī"ti evaṃ uppannamicchāvitakko acchāya atibharitāya amataghaṭikāyaṃ mama amataghaṭe tahaṃ tahaṃ vassante "amatamadhigataṃ ahamanusāsāmi, ahaṃ dhammaṃ desemi 4- ". "andhībhūtasmiṃ 5- lokasmiṃ, āhañchaṃ 6- amatadundubhin"tiādinā 7-
@Footnote: 1 Sī. taṃ kappaṭaṃ oloketi, olokentassa 2 cha.Ma. dhammakaṭamatto 3 Sī. na ha
@4 vinaYu.mahā. 4/12/12 mahākhandhaka, Ma.mū. 12/286/247 pāsarāsisutta, Ma.Ma. 13/342/324
@ bodhirājakumārasutta 5 poṭṭhakesu andhabhūtasminti pāṭho dissati
@6 Ma. āhaññiṃ, āhañciṃ 7 vinaYu.mahā. 4/11/11, Ma.mū, 12/285/246, Ma.Ma. 13/341/323 Ghosetvā mayā dhammāmate pavassiyamāne katapadaṃ jhānāni ocetuṃ lokiyalokuttaraj- jhānāni upacetuṃ bhāvetuṃ katapadaṃ kaṭamaggavihitabhāvanāmaggaṃ idaṃ mama sāsanaṃ, tathāpi dhammakaṭapatto 1- mama sāsanadhammato ukkaṇṭhacitto 2- apagatamānaso kappaṭakuroti taṃ codetvā punapissa sahoḍḍhaṃ 3- coraṃ gaṇhanto viya pamādavihāraṃ dassento "mā kho tvaṃ kappaṭa pacālesī"ti gāthamāha.
Tattha mā kho tvaṃ kappaṭa pacālesīti tvaṃ kappaṭakura "mama dhammaṃ suṇissāmī"ti nisīditvā mā kho pacālesi mā pacalāhi 4- mā niddaṃ upagacchi. Mā tvaṃ upakaṇṇamhi tāḷessanti taṃ niddāyamānaṃ upakaṇṇamhi kaṇṇasamīpe desanāhatthena ahaṃ mā patāḷessaṃ. 5- Yathā 6- ito paraṃ kilesappahānāya ahaṃ taṃ na ovadeyyaṃ, 7- tathā paṭipajjāhīti attho. Na hi tvaṃ kappaṭa mattamaññāsīti tvaṃ kappaṭa saṃghamajjhamhi pacalāyamāno mattaṃ pamāṇaṃ na vā maññasi, 8- "ayamatidullabho khaṇo paṭiladdho, so mā upajjhagā"ti ettakampi na jānāsi, passa yāva ca te aparaddhanti codesi.
Evaṃ bhagavatā dvīhi gāthāhi gāḷhaṃ taṃ niggayha codanāya katāya aṭṭhivedhaviddho viya caṇḍagajo maggaṃ otaranto viya ca sañjātasaṃvego vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 9- :-
"vinatānadiyā tīre vihāsi purisuttamo 10-
addasaṃ virajaṃ buddhaṃ ekaggaṃ susamāhitaṃ.
Madhugandhassa pupphena ketakassa ahaṃ tadā
pasannacitto sumano buddhaseṭṭhamapūjayiṃ. 11-
@Footnote: 1 Sī. dhammakatamatto, i. dhammakaṭamaggo, Ma. dhammakappaṭamatto 2 Ma. ukkantacitto
@3 Sī. sabhaṇḍaṃ, Ma. sahoḍḍaṃ 4 Sī. māpacālaya, i. mā pacālehi 5 Sī. mā ca tāḷessaṃ
@6 i. yaṃ 7 Sī. ahaṃ taṃ ovadeyyaṃ 8 Sī.,i. na ha maññāsi 9 khu.apa. 33/104/154
@ketakapupphiyattherāpadān(syā) 10 Sī. dvipaduttamo 11 pāli. buddhaseṭṭhassa pūjayiṃ
Ekanavute ito 1- kappe yaṃ pupphamabhipūjayiṃ
duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā satthārā vuttagāthādvayameva attano arahattādhigamanassa aṅkusabhūtanti paccudāhāsi. Tenassa tadeva aññābyākaraṇaṃ ahosīti.
Kappaṭakurattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Paramatthadīpaniyā theragāthāsaṃvaṇṇanāya
catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 cha.Ma. ekanavutito
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด