๓. พรหมาลิเถรคาถา

๓๐๐. ๓. พฺรหฺมาลิตฺเถรคาถาวณฺณนา

กสฺสินฺทฺริยานิ สมถํ คตานีติ อายสฺมโต พฺรหฺมาลิตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลํ อุปจินนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ สตฺถารํ ปิณฺฑาย จรนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส วนฺทิตฺวา จารผลมทาสิ ๑-. สตฺถา อนุโมทนํ วตฺวา ปกฺกามิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท โกสลรฏฺเฐ พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา พฺรหฺมาลีติ ลทฺธนาโม วิญฺญุตํ ปตฺโต เหตุสมฺปตฺติยา โจทิยมาโน สํสาเร สญฺชาตสํเวโค ตาทิเสน กลฺยาณ- มิตฺตสนฺนิสฺสเยน พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา ปฏิรูปกมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วิหรนฺโต ญาณสฺส ปริปากคตตฺตา น จิรสฺเสว วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา ฉฬภิญฺโญ อโหสิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

"สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ จารผลมทาสหํ.

เอกนวุเต อิโต ๓- กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

ฉฬภิญฺโญ ปน หุตฺวา มคฺคสุเขน ผลสุเขน วีตินาเมนฺโต เอกทิวสํ ปธาน- ปริคฺคาหเกน เถเรน ตสฺมึ อรญฺญายตเน ภิกฺขู อุทฺทิสฺส วุตฺตํ ปธานานุโยคํ ปริคฺคณฺหนฺโต:-

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. วารผลํ, ม. ปารผล..., ฉ.ม. ปาทผลํ

@๒ ขุ.อป. ๓๓/๙๕/๑๔๖ จารผลิยตฺเถราปทาน (สฺยา) ๓ ฉ.ม. เอกนวุติโต

"กสฺสินฺทฺริยานิ สมถํ คตานิ

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส

เทวาปิ กสฺส ๑- ปิหยนฺติ ตาทิโน.

มยฺหินฺทฺริยานิ สมถํ คตานิ

อสฺสา ยถา สารถินา สุทนฺตา

ปหีนมานสฺส อนาสวสฺส

เทวาปิ มยฺหํ ปิหยนฺติ ตาทิโน"ติ คาถาทฺวยํ อภาสิ.

ตสฺสตฺโถ:- อิมสฺมึ อรญฺญายตเน วสนฺเตสุ ภิกฺขูสุ กสฺส ภิกฺขุโน เถรสฺส วา นวสฺส วา มชฺฌิมสฺส วา เฉเกน สารถินา สุทนฺตา อสฺสา วิย มนจฺฉฏฺฐานานิ อินฺทฺริยานิ สมถํ ทนฺตภาวํ นิพฺพิเสวนภาวํ คตานิ. กสฺส นววิธมฺปิ มานํ ๒- ปหาย ฐิตตฺตา ปหีนมานสฺส จตุนฺนมฺปิ อาสวานํ อภาเวน อนาสวสฺส อิฏฺฐาทีสุ ตาทิ- ลกฺขณปฺปตฺติยา ตาทิโน เทวาปิ ปิหยนฺติ มนุสฺสาปิ สมฺมาปฏิปตฺติทสฺสนาทินา จ ๓- อาทเรน ปตฺเถนฺตีติ.

ตตฺถ จ คาถายํ ปุริมฑฺเฒน ๔- อนาคามิมคฺคาธิคโม ปุฏฺโฐ, อนาคามิโนปิ หิ อินฺทฺริยานิ ปหีนกามราคพฺยาปาทตาย สมถํ นิพฺพิเสวนตํ คตานิ โหนฺติ. อิตเรน อรหตฺตมคฺคปฏิลาโภ, อรหา หิ "ปหีนมาโน อนาสโว ตาที"ติ จ วุจฺจติ.

อถายสฺมา พฺรหฺมาลิ ปธานปริคฺคาหเกน วุตฺตํ "กสฺสินฺทฺริยานี"ติ คาถํ ปจฺจนุภาสิ. ๕- ตทตฺถํ อตฺตูปนายิกวเสน วิสฺสชฺเชนฺโต "มยฺหินฺทฺริยานี"ติอาทิกาย

@เชิงอรรถ: ๑ ปาลิ. ตสฺส ๒ ม. กสฺส มานญฺจ วิทฺธํสิยมานํ ๓ อิ. ทสฺสนาทีนญฺจ,

@ ม. ทสฺสนานิ จ ๔ อิ.,ม. ปุริมปเทน ๕ สี.,อิ. ปจฺจุทาภาสิ ทุติยคาถาย อญฺญํ พฺยากาสิ, ตตฺถ มยฺหินฺทฺริยานีติ มม จกฺขาทีนิ อินฺทฺริยานิ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

พฺรหฺมาลิตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.