๔. โมฆราชเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๐๑ · บรรทัด ๖๐๐๑
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
301. 4. Mogharājattheragāthāvaṇṇanā
chavipāpaka cittabhaddakāti āyasmato mogharājattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato brāhmaṇa- māṇave vijjāsippāni sikkhāpento ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṃghaparivutaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā "yāvatā rūpino sattā"tiādinā chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanāmesi. Satthā madhuṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi.
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā tena satthu ānayanatthaṃ purisasahassena pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassa- sahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo Bāvarībrāhmaṇassa 1- santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ paṇṇarasamo hutvā pañhe pucchitvā pañhavissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2- :-
"atthadassī tu bhagavā sayambhū aparājito
bhikkhusaṃghaparibyūḷho rathiyaṃ paṭipajjatha.
Sissehi samparivuto 3- gharamhā abhinikkhamiṃ
nikkhamitvānahaṃ tattha addasaṃ lokanāyakaṃ.
Abhivādetvāna 4- sambuddha sire katvāna añjaliṃ
sakaṃ cittaṃ pasādetvā santhaviṃ lokanāyakaṃ.
Yāvatā rūpino sattā arūpī vā asaññino
sabbe te tava ñāṇamhi anto honti samogadhā.
Sukhumacchikajālena udakaṃ yo parikkhipe
ye keci udake pāṇā antojāle bhavanti te.
Yesañca cetanā atthi rūpino ca arūpino
sabbe te tava ñāṇamhi anto honti samogadhā.
Samuddharasimaṃ lokaṃ andhakārasamākulaṃ
tava dhammaṃ suṇitvāna kaṅkhāsotaṃ taranti te.
5- Avijjānivuto loko andhakārena otthaṭo 5-
tava ñāṇamhi jotante andhakārā padhaṃsitā.
Tuvaṃ cakkhūsi sabbesaṃ mahātamapanūdano
tava dhammaṃ suṇitvāna nibbāyissati 6- bahujjano.
@Footnote: 1 Sī.,i. bāvāriYu...., Ma. bāvariYu..... 2 khu.apa. 32/64/124 mogharājattherāpadāna
@3 Sī. sissehi ca parivuto 4 cha.Ma. abhivādiya 5-5 cha.Ma. avijjānivute loke,
@ andhakārena otthaṭe 6 cha.Ma. nibbāyati
Puṭakaṃ pūrayitvāna madhukhuddamaneḷakaṃ
ubho hatthehi paggayha upanesiṃ mahesino.
Paṭiggaṇhi mahāvīro sahatthena mahā isi
bhuñjitvā tañca sabbaññū vehāsaṃ nabhamuggami. 1-
Antalikkhe ṭhito satthā atthadassī narāsabho
mama cittaṃ pasādento imā gāthā abhāsatha.
Yenidaṃ thavitaṃ ñāṇaṃ buddhaseṭṭho ca thomito
tena cittappasādena duggatiṃ so na gacchati.
Catusaṭṭhiñca 2- khattuṃ so devarajjaṃ karissati
padesarajjaṭṭhasataṃ 3- vasudhaṃ āvasissati.
Pañceva satakkhattuñca cakkavattī bhavissati
padesarajjaṃ asaṅkheyyaṃ mahiyā kārayissati.
Ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedāna pāragū
gotamassa bhagavato sāsane pabbajissati.
Gambhīraṃ nipuṇaṃ atthaṃ ñāṇena vicinissati
mogharājāti 4- nāmena hessati satthu sāvako.
5- Tīhi vijjāhi sampanno katakicco anāsavo 5-
gotamo satthavāhaggo etadagge ṭhapessati.
Hitvā mānusakaṃ yogaṃ chetvāna bhavabandhanaṃ
sabbāsave pariññāya viharāmi anāsavo.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ 6- rajanalūkhanti visesena 7- tividhenapi
@Footnote: 1 Ma. vihāsi nagamuddhani 2 cha.Ma. catuddasañca 3 cha.Ma. pathabyā rajjaṃ aṭṭhasataṃ
@4 Sī. mogharājoti 5-5 cha.Ma. tīhi vijjāhi sampannaṃ, katakiccamanāsavaṃ
@6 Ma. sibbanalūkhaṃ 7 Sī. rajanalūkhantiādinā vasena, i.,Ma. savisesaṃ Lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Aparabhāge purimakammappaccayā parihārassa akaraṇato therassa sarīre daddupīḷakādīni uppajjitvā vaḍḍhiṃsu. So "senāsanaṃ dussatī"ti hemantepi magadhakkhettesu palāla- santhārāni attharitvā seti. 1- Taṃ ekadivasaṃ upaṭṭhānaṃ upasaṅkamitvā 2- vanditvā ekamantaṃ nisinnaṃ satthā 3- paṭisanthāravasena paṭhamagāthāya pucchi:-
"../../bdpicture/chavivipāpaka cittabhaddaka mogharāja satataṃ samāhito
hemantikasītakālarattiyo bhikkhu tvaṃsi kathaṃ karissasī"ti. 3-
Tattha chavipāpakāti daddukacchupīḷakāhi 4- bhinnacchavibhāvato hīnacchavika duṭṭhacchavika. 5- Cittabhaddakāti anavasesakilesappahānena brahmavihārasevanāya ca bhaddacitta sundaracitta. Mogharājāti tassa ālapanaṃ. Satataṃ samāhitoti aggaphalasamādhinā niccakālaṃ abhiṇhaṃ samāhitamānaso. Hemantikasītakālarattiyoti hemantasamaye sītakālarattiyo. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. "hemantikā sītakālarattiyo"tipi pāli. Tattha hemantikāti hemantogadhā hemantapariyāpannāti attho. Bhikkhu tvaṃsīti bhikkhu ko tvaṃ asi, evaṃbhūto paresu tava senāsanaṃ katvā adentesu saṃghikaṃ ca senāsanaṃ apavisanto. Kathaṃ karissasīti yathāvutte sītakāle kathaṃ attabhāvaṃ pavattesīti satthā pucchi. Evaṃ pana puṭṭho thero satthu tamatthaṃ kathento:-
"sampannasassā magadhā kevalā iti me sutaṃ
palālacchannako seyyaṃ yathaññe sukhajīvino"ti gāthamāha.
Tattha sampannasassāti nipphannasassā. 6- Magadhāti magadharaṭṭhaṃ vadati. Magadhā nāma jānapadino rājakumārā, tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīvasena "magadhā"tveva
@Footnote: 1 Sī.,i. vasati 2 i. upagantvā 3-3 cha.Ma. paṭisanthāravasena "../../bdpicture/chavipāpakā"tiādinā
@ paṭhamagāthāya pucchi 4 Sī.,i. daddukaṇḍupīḷakāhi 5 Sī. ducchavika
@6 Sī. nipphannasassā paripakkasassā Bahuvacanena 1- vuccati. Kevalāti anavasesā. Iti me sutanti evaṃ mayā sutaṃ. Tattha yo adiṭṭho padeso, tassa vasena sutanti vuttaṃ. Tena edise kāle magadhesu yattha katthaci mayā vasituṃ sakkāti dasseti. Palālacchannako seyyaṃ, yathaññe sukha- jīvinoti yathā aññe sukhajīvino bhikkhū senāsanasappāyaṃ laddhā 2- sundarehi attharaṇa- pāvuraṇehi sukhena sayanti, evaṃ ahampi palālasanthārameva heṭṭhā santharitvā upari tiriyañca palālacchadaneneva chāditasarīratāya palālacchannako seyyaṃ 3- sayiṃ, seyyaṃ kappesinti attano yathālābhasantosaṃ vibhāveti.
Mogharājattheragāthāvaṇṇanā
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด