๗. วารณเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๑๓ · บรรทัด ๖๑๐๔
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
313. 7. Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā
yodha koci manussesūti āyasmato vāraṇattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule 2- nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāragū hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā catupaññāsasahassānaṃ antevāsikānaṃ mante vācento vasati. Tena ca samayena tissassa bhagavato bodhisattabhūtassa tusitā kāyā cavitvā carimabhave mātukucchiṃ okkamanena mahāpaṭhavikampo ahosi. Taṃ disvā mahājano bhīto saṃviggo naṃ isiṃ upasaṅkamitvā paṭhavikampanakāraṇaṃ 3- pucchi. So "mahābodhisatto mātukucchiṃ okkami, tenāyaṃ paṭhavikampo, tasmā mā bhāyathā"ti buddhuppādassa pubbanimittabhāvaṃ kathetvā samassāsesi, buddhārammaṇañca pītiṃ paṭivedesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vāraṇoti laddhanāmo vayappatto aññatarassa āraññakassa therassa santike dhammaṃ sutvā laddhappasādo pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti. So ekadivasaṃ buddhupaṭṭhānaṃ gacchanto antarāmagge ahinakule aññamaññaṃ kalahaṃ katvā kālaṅkate disvā "ime sattā
@Footnote: 1 Sī.,i. edhati pāpuṇāti 2 Sī.,i. sumedhabrāhmaṇakule 3 i. pathavikampakāraṇaṃ Aññamaññavirodhena jīvitakkhayaṃ pattā"ti saṃviggamānaso hutvā bhagavato santikaṃ gato, tassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā tadanurūpameva ovādaṃ dento:-
"yodha koci manussesu parapāṇāni hiṃsati
asmā lokā paramhā ca ubhayā dhaṃsate naro.
Yo ca mettena cittena sabbapāṇānukampati
bahuṃ hi so pasavati puññaṃ tādisako naro.
Subhāsitassa sikkhetha samaṇūpāsanassa ca
ekāsanassa ca raho cittavūpasamassa cā"ti tisso gāthā abhāsi.
Tattha yodha koci manussesūti idha manussesu yo koci khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā. Manussaggahaṇaṃ cettha ukkaṭṭhasattanidassananti daṭṭhabbaṃ. Parapāṇāni hiṃsatīti parasatte māreti vibādhati ca. Asmā lokāti idha lokato. Paramhāti paralokato. Ubhayā dhaṃsateti ubhayato 1- dhaṃsati, ubhayalokapariyāpannahitasukhato parihāyatīti attho. Naroti satto.
Evaṃ parapīḷālakkhaṇaṃ pāpadhammaṃ dassetvā idāni parapīḷānivattilakkhaṇaṃ kusalaṃ dhammaṃ dassento "yo ca mettenā"tiādinā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha mettena cittenāti mettāsampayuttena cittena appanāpattena itarītarena vā. Sabba- pāṇānukampatīti sabbe pāṇe attano orasaputte viya mettāyati. Bahuṃ hi so pasavati, puññaṃ tādisako naroti so tathārūpo mettāvihārī puggalo bahuṃ mahantaṃ anappakaṃ kusalaṃ pasavati paṭilabhati adhigacchati.
Idāni taṃ 2- sasambhāre samathavipassanādhamme niyojento "subhāsitassā"tiādinā
@Footnote: 1 Sī.,i. tadubhayato ca 2 Ma. ayaṃ pāṭho na dissati Tatiyaṃ gāthamāha. Tattha subhāsitassa sikkhethāti appicchakathādibhedaṃ subhāsitaṃ pariyatti- dhammaṃ savanadhāraṇaparipucchādivasena 1- sikkheyya. Samaṇūpāsanassa cāti samitapāpānaṃ samaṇānaṃ kalyāṇamittānaṃ upāsakānaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamitvā payirupāsanañceva paṭipattiyā tesaṃ samīpacariyañca sikkheyya. Ekāsanassa ca raho cittavūpasamassa cāti ekassa asahāyassa kāyavivekaṃ anubrūhantassa raho kammaṭṭhānānuyogavasena āsanaṃ nisajjaṃ sikkheyya. Evaṃ kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhāvanaṃ ca matthakaṃ pāpento samucchedavasena kilesānaṃ cittassa vūpasamañca sikkheyya. Yāhi adhisīlasikkhādīhi 2- kilesā accantameva vūpasantā pahīnā honti, tā maggaphalasikkhā 3- sikkhantassa accantameva cittaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti. Gāthāpariyosāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 4- :-
"ajjhogāhetvā himavaṃ 5- mante vācemahaṃ tadā
catupaññāsasahassāni sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ.
Adhitā vedagū sabbe chaḷaṅge pāramiṃ gatā
sakavijjāhupatthaddhā 6- himavante vasanti te.
Cavitvā tusitā kāyā devaputto mahāyaso
uppajji mātukucchismiṃ sampajāno patissato.
Sambuddhe upapajjante dasasahassi kampatha
andhā cakkhuṃ alabhiṃsu uppajjantamhi nāyake.
Chappakāramakampittha 7- kevalā vasudhā ayaṃ
nigghosasaddaṃ sutvāna vimhayiṃsu 8- mahājanā.
Sabbe janā samāgamma āgacchuṃ mama santikaṃ
@Footnote: 1 Sī.,i. savaṇadhāraṇaparicayaparipucchādivasena 2 Sī. sikkheyyāti, adhisīlasikkhādīhi
@3 Sī.,i. honti nāma, maggaphalasikkhāya 4 khu.apa. 33/60/84 nimittabyākaraṇiyat-
@ therāpadāna (syā) 5 pāli. himavantaṃ 6 Sī. sakavijjāhupattabbā
@7 cha.Ma. sabbākāraṃ pakampittha 8 cha.Ma. ubbijjiṃsu, Ma. ottapiṃsu
Vasudhāyaṃ pakampittha kiṃ vipāko bhavissati.
Avacāsiṃ 1- tadā tesaṃ mā bhāyittha 2- natthi vo bhayaṃ
visaṭṭhā hotha sabbepi uppādoyaṃ sukhatthiko. 3-
Aṭṭhahetūhi samphassā 4- vasudhāyaṃ pakampati 5-
tathā nimittā dissanti obhāso vipulo mahā.
Asaṃsayaṃ buddhaseṭṭho uppajjissati cakkhumā
saññāpetvāna janataṃ pañcasīle kathesahaṃ.
Sutvāna pañcasīlāni buddhuppādañca dullabhaṃ
ubbeṅgajātā 6- sumanā tuṭṭhahaṭṭhā ahesu 7- te.
Dvenavute ito kappe yaṃ nimittaṃ viyākariṃ
duggatiṃ nābhijānāmi byākaraṇassidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด