ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๒๖
  6. /
  7. …
  8. /
  9. เถรคาถา
  10. /
  11. ติกนิบาต
  12. /
  13. ๑๑. อุบาลีเถรคาถา

๑๑. อุบาลีเถรคาถา

เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๑๗ · บรรทัด ๖๑๓๖

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

317. 11. Upālittheragāthāvaṇṇanā

saddhāya abhinikkhammāti āyasmato upālittherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulaghare nibbatto ekadivasaṃ satthu dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kappakagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, upālītissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto anuruddhādīnaṃ channaṃ khattiyānaṃ pasādako hutvā tathāgate anupiyambavane viharante pabbajanatthāya nikkhamantehi chahi khattiyehi saddhiṃ nikkhamitvā pabbaji. Tassa pabbajjāvidhānaṃ pāliyaṃ āgatameva. 1-

So pabbajitvā upasampanno satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā "mayhaṃ bhante araññavāsaṃ anujānāthā"ti āha. Bhikkhu tava araññe vasantassa ekameva dhuraṃ vaḍḍhissati, amhākaṃ pana santike vasantassa ganthadhurañca vipassanādhurañca paripūressatīti. Thero satthu vacanaṃ sampaṭicchitvā vipassanāya kammaṃ karonto na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2- :-

"nagare haṃsavatiyā sujāto nāma brāhmaṇo

asītikoṭisannicayo 3- pahūtadhanadhaññavā.

Ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedāna pāragū

lakkhaṇe itihāse ca saddhamme pāramiṃ gato.

Paribbajā 4- ekasikhā gotamā buddhasāvakā

carakā 5- tāpasā ceva caranti mahiyā tadā.

@Footnote: 1 vinaYu.cūḷa. 7/331/115 saṃghabhedakkhandhaka 2 khu.apa. 32/441/53 upālittherāpadāna

@3 cha.Ma. asītikoṭinicayo 4 cha.Ma. paribbājā 5 Sī. varaṇā

Tepi maṃ parivārenti brāhmaṇo vissuto iti

bahū janā maṃ pūjenti 1- nāhaṃ pūjemi kiñcanaṃ.

Pūjārahaṃ na passāmi mānatthaddho ahaṃ tadā

buddhoti vacanaṃ natthi tāva nuppajjate jino.

Accayena ahorattaṃ padumuttaranāyako 2-

sabbaṃ tamaṃ vinodetvā loke uppajji cakkhumā.

Vitthārike 3- bāhujaññe puthubhūte ca sāsane

upāgami tadā buddho nagaraṃ haṃsasavhayaṃ.

Pitu atthāya so buddho dhammaṃ desesi cakkhumā

tena kālena parisā samantā yojanaṃ tadā.

Sammato manujānaṃ no 4- sunando nāma tāpaso

yāvatā budadhaparisā pupphehicchādayi 5- tadā.

Catusaccaṃ pakāsento 6- seṭṭhe ca pupphamaṇḍape

koṭisatasahassānaṃ dhammābhisamayo ahu.

Sattarattindivaṃ buddho vassitvā dhammavuṭṭhiyā 7-

aṭṭhame divase patte sunandaṃ kittayī jino.

Devaloke manusse vā saṃsaranto ayaṃ bhave

sabbesaṃ pavaro hutvā bhavesu saṃsarissati.

Kappasatasahassamhi okkākakulasambhavo

gotamo nāma nāmena 8- satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito

mantāṇiputto puṇṇoti hessati satthu sāvako.

@Footnote: 1 cha.Ma. bahujjano maṃ pūjeti 2 cha.Ma....nāmako 3 Ma. vitthārite

@4 cha.Ma. so 5 cha.Ma. pupphehacchādayī 6 cha.Ma. pakāsente

@7 cha.Ma. vassetvā dhammavuṭṭhiyo 8 cha.Ma. gottena

Evaṃ kittayi sambuddho sunandaṃ tāpasaṃ tadā

hāsayanto janaṃ sabbaṃ dassayanto sakaṃ balaṃ.

Katañjalī namassanti sunandaṃ tāpasaṃ tadā 1-

buddhe kāraṃ karitvāna sodhesi gatimattano.

Tattha me ahu saṅkappo sutvāna munino vacaṃ

ahaṃ kāraṃ karissāmi 2- yathā passāmi gotamaṃ.

Evāhaṃ cintayitvāna kiriyaṃ cintayiṃ mamaṃ

kyāhaṃ kammaṃ ācarāmi puññakkhette anuttare.

Ayañca pāṭhiko bhikkhu sabbapāṭhīna 3- sāsane

vinaye agganikkhitto taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ 4- ahaṃ.

Idaṃ me amitaṃ bhogaṃ akkhobhaṃ sāgarūpamaṃ

tena bhogena buddhassa ārāmaṃ māpaye ahaṃ.

Sobhanaṃ nāma ārāmaṃ nagarassa puratthato

katvā 5- satasahassena saṃghārāmaṃ amāpayiṃ.

Kūṭāgāre ca pāsāde maṇḍape hammiye guhā

caṅkame sukate katvā saṃghārāme 6- amāpayiṃ.

Jantāgharaṃ aggisālaṃ atho udakamāḷakaṃ

nhānagharaṃ māpayitvā bhikkhusaṃghassadāsahaṃ.

Āsandiyo pīṭhake ca paribhoge ca bhājane

ārāmikañca bhesajjaṃ sabbametaṃ adāsahaṃ.

Ārakkhaṃ paṭṭhapetvāna pākāraṃ kārayiṃ daḷhaṃ

mā naṃ koci viheṭhesi santacittāna tādinaṃ.

Āvāse satasahasse 7- saṃghārāme amāpayiṃ

@Footnote: 1 cha.Ma. janā 2 cha.Ma. ahampi kāraṃ kassāmi 3 cha.Ma. sabbapāṭhissa 4 cha.Ma. patthaye

@5 cha.Ma. kiṇitvā 6 cha.Ma. saṃghārāmaṃ 7 cha.Ma. satasahassenāvāsaṃ

Vepullaṃ taṃ māpayitvā 1- sambuddhaṃ upanāmayiṃ.

Niṭṭhāpito mayārāmo sampaṭiccha tuvaṃ muni

niyyādessāmi taṃ dhīra 2- adhivāsehi cakkhuma.

Padumuttaro lokavidū āhutīnaṃ paṭiggaho

mama saṅkappamaññāya adhivāsesi nāyako.

Adhivāsanamaññāya sabbaññussa mahesino

bhojanaṃ paṭiyādetvā kālamārocayiṃ ahaṃ.

Ārocitamhi kālamhi padumuttaranāyako

khīṇāsavasahassehi ārāmaṃ me upāgami.

Nisinnakālamaññāya annapānena tappayiṃ

bhuttāvīkālamaññāya 3- idaṃ vacanamabraviṃ.

Kīto satasahassena tattakeneva kārito

sobhano nāma ārāmo sampaṭiccha tuvaṃ muni.

Iminārāmadānena cetanāpaṇidhīhi ca

bhave nibbattamānohaṃ labhāmi mama patthitaṃ.

Paṭiggahetvā sambuddho saṃghārāmaṃ sumāpitaṃ

bhikkhusaṃghe nisīditvā idaṃ vacanamabravi.

Yo so buddhassa pādāsi saṃghārāmaṃ sumāpitaṃ

tamahaṃ kittayissāmi suṇātha mama bhāsato.

Hatthī assā rathā pattī senā ca caturaṅginī

parivāressantimaṃ nicca saṃghārāmassidaṃ phalaṃ.

Saṭṭhī tūriyasahassāni 4- bheriyo samalaṅkatā

parivāressantimaṃ niccaṃ saṃghārāmassidaṃ phalaṃ.

@Footnote: 1 Sī. pāpayitvā 2 cha.Ma. vīra

@3 cha.Ma. bhuttāviṃ kālamaññāya 4 cha.Ma. saṭṭhi tūrasahassāni

Chaḷasītisahassāni nāriyo samalaṅkatā

vicittavatthābharaṇā āmuttamaṇikuṇḍalā.

Āḷāramukhā 1- hasulā susaññā tanumajjhimā

parivāressantimaṃ niccaṃ saṃghārāmassidaṃ phalaṃ.

Tiṃsakappasahassāni devaloke ramissati

sahassakkhattuṃ devindo devarajjaṃ karissati.

Devarājena pattabbaṃ sabbaṃ paṭilabhissati

anūnabhogo hutvāna devarajjaṃ karissati.

Sahassakkhattuṃ cakkavattī rājā raṭṭhe bhavissati

paṭhabyā rajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.

Kappasatasahassamhi okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito

upāli nāma nāmena hessati satthu sāvako.

Vinaye pāramiṃ patvā 2- ṭhānāṭhāne ca kovido

jinasāsanaṃ dhārayanto 3- viharissatināsavo.

Sabbametaṃ abhiññāya gotamo sakyapuṅgavo

bhikkhusaṃghe nisīditvā etadagge ṭhapessati.

Aparimeyyupādāya patthemi tava sāsanaṃ

so me attho anuppatto sabbasaṃyojanakkhayo.

Yathā sūlāvuto poso rājadaṇḍena tajjito

sūle sātaṃ avindanto parimuttiṃva icchati.

Tathevāhaṃ mahāvīra bhavadaṇḍena tajjito

@Footnote: 1 cha.Ma. aḷārapamhā 2 Sī. pāramiṃ patto 3 cha.Ma. dhārento, Sī. jotayanto

Kammasūlāvuto santo pipāsāvedanāṭṭito. 1-

Bhave sātaṃ na vindāmi ḍayhanto tīhi aggibhi

parimuttiṃ gavesāmi yathāpi rājadaṇḍito.

Yathā visādo puriso visena paripīḷito

agadaṃ so gaveseyya visaghātāyupāyanaṃ. 2-

Gavesamāno passeyya agadaṃ visaghātakaṃ

taṃ pivitvā sukhī assa 3- visamhā parimuttiyā.

Tathevāhaṃ mahāvīra yathā visahato naro

sampīḷito avijjāya saddhammāgadamesahaṃ.

Dhammāgadaṃ 4- gavesanto addakkhiṃ sakyasāsanaṃ

aggasabbosathānantaṃ 5- sabbasallavinodanaṃ.

Dhammosathaṃ 6- pivitvāna visaṃ sabbaṃ samūhaniṃ 7-

ajarāmaraṃ sītibhāvaṃ nibbānaṃ phassayiṃ ahaṃ.

Yathā bhūtaṭṭito poso bhūtaggāhena pīḷito

bhūtavejjaṃ gaveseyya bhūtasmā parimuttiyā.

Gavesamāno passeyya bhūtavijjāsu kovidaṃ

tassa so vihaññe 8- bhūtaṃ samūlañca vināsaye.

Tathevāhaṃ mahāvīra tamaggāhena pīḷito

ñāṇālokaṃ gavesāmi tamato parimuttiyā.

Athaddasaṃ sakyamuniṃ kilesatamasodhanaṃ

so me tamaṃ vinodesi bhūtavejjova bhūtakaṃ.

Saṃsārasotaṃ sañchindiṃ taṇhāsotaṃ nivārayiṃ

@Footnote: 1 Ma. pipāsabhāvena aṭṭito 2 cha.Ma. visaghātāyupālanaṃ 3 Sī. pivitvāna sukhī assa

@4 Sī. dhammosadhaṃ 5 cha.Ma. aggaṃ sabbosadhānaṃ taṃ 6 cha.Ma. dhammosadhaṃ 7 Sī. samūhataṃ

@8 Sī. vihite, cha.Ma. vihane

Bhavaṃ ugghāṭayiṃ sabbaṃ bhūtavejjova mūlato.

Garuḷo yathā opatati 1- pannagaṃ bhakkhamattano

samantā yojanasataṃ vikkhobheti mahāsaraṃ.

Pannagaṃ so gahetvāna adhosīsaṃ viheṭhayaṃ 2-

ādāya so pakkamati yenakāmaṃ vihaṅgamo.

Tathevāhaṃ mahāvīra yathāpi garuḷo balī 3-

asaṅkhataṃ gavesanto dose vikkhālayiṃ ahaṃ.

Diṭṭho ahaṃ dhammavaraṃ santipadamanuttaraṃ

ādāya viharāmetaṃ garuḷo pannagaṃ yathā.

Āsāvatī nāma latā jātā cittalatāvane

tassā vassasahassena ekaṃ nibbattate phalaṃ.

Taṃ devā payirupāsanti tāvadūraphale sati

devānaṃ sā piyā evaṃ āsāvatī latuttamā.

Satasahassupādāya tāhaṃ paricare muni

sāyaṃ pātaṃ namassāmi devā āsāvatiṃ yathā.

Avañjhā pāricariyā 4- amoghā ca namassanā

dūrāgatampi maṃ santaṃ khaṇo maṃ 5- na virādhayi.

Paṭisandhiṃ na passāmi vicinanto bhave ahaṃ

nirūpadhi vippamutto upasanto carāmahaṃ.

Yathāpi padumaṃ nāma sūriyaraṃsena pupphati

tathevāhaṃ mahāvīra buddharaṃsena pupphito.

Yathā balākayonimhi na vijjati pumā 6- sadā

meghesu gajjamānesu gabbhaṃ gaṇhanti tā sadā.

@Footnote: 1 Sī. opatitaṃ 2 Sī. vipoṭhayaṃ 3 Sī. balaṃ 4 Sī. paricariyā me

@5 cha.Ma. khaṇoyaṃ 6 cha.Ma. pumo

Cirampi gabbhaṃ dhārenti yāva megho na gajjati

bhārato parimuccanti yadā megho pavassati.

Padumuttarabuddhassa dhammameghena gajjato 1-

saddena dhammameghassa dhammagabbhaṃ agaṇhahaṃ.

Satasahassupādāya puññagabbhaṃ dharemahaṃ

nappamuccāmi bhārato dhammamegho na gajjati.

Yadā tuvaṃ sakyamuni ramme kāpilavatthave

gajjasi 2- dhammameghena bhārato parimuccahaṃ.

Suññataṃ animittañca athāpaṇihitampi 3- ca

caturo ca phale sabbe dhammaṃ vijaṭi taṃpihaṃ. 4-

Aparimeyyupādāya patthemi tava sāsanaṃ

so me attho anuppatto santipadamanuttaraṃ.

Vinaye pāramiṃ patto yathāpi pāṭhiko isi

na me samasamo atthi 5- dhāremi sāsanaṃ ahaṃ.

Vinaye khandhake cāpi tikacchede ca pañcake

ettha me 6- vimati natthi akkhare byañjanepi vā.

Niggahe paṭikamme ca ṭhānāṭhāne ca kovido

osāraṇe vuṭṭhāpane sabbattha pāramiṃ gato.

Vinaye khandhake vāpi nikkhipitvā padaṃ ahaṃ

ubhato vibhaṅge ceva 7- rasato osareyyahaṃ.

Niruttiyā ca kusalo 8- atthānatthe ca kovido

anaññātaṃ mayā natthi ekaggo satthu sāsane.

@Footnote: 1 Sī. gajjito 2 Sī. gajjito 3 cha.Ma. tathāppaṇihitampi

@4 Sī. dhammagabbhe vijāyahaṃ, cha.Ma. dhammevaṃ vijanayiṃ ahaṃ 5 Sī. na me so idānatthi

@6 Sī. ettake me 7 cha.Ma. viniveṭhetvā 8 cha.Ma. sukusalo

Rūpadakkho ahaṃ ajja sakyaputtassa sāsane

kaṅkhaṃ sabbaṃ vinodemi chindāmi sabbasaṃsayaṃ.

Padaṃ anupadañcāpi akkharañcāpi byañjanaṃ

nidāne pariyosāne sabbattha kovido ahaṃ.

Yathāpi rājā balavā niggaṇhitvā parantape 1-

vijinitvāna saṅgāmaṃ nagaraṃ tattha māpaye.

Pākāraṃ parikkhañcāpi esikaṃ dvārakoṭṭhakaṃ

aṭṭālake ca vividhe kāraye nagare bahū.

Siṅghāṭakaṃ paccurañca 2- suvibhattantarāpaṇaṃ

kārāpeyya 3- sabhaṃ tattha atthānatthavinicchayaṃ.

Nigghāṭatthaṃ amittānaṃ chiddāchiddañca jānituṃ

balakāyassa rakkhāya 4- senāmaccaṃ 5- ṭhapeti so.

Ārakkhatthāya bhaṇḍassa nidhānakusalaṃ naraṃ

mā me bhaṇḍaṃ vinassīti bhaṇḍarakkhaṃ ṭhapeti so.

Samaggo 6- hoti so 7- rañño vuḍḍhiṃ yassa ca icchati

tassādhikaraṇaṃ deti mittassa paṭipajjituṃ.

Uppādesu 8- nimittesu lakkhaṇesu ca kovidaṃ

ajjhāyakaṃ mantadharaṃ porohicce ṭhapeti so.

Etehaṅgehi sampanno khattiyoti pavuccati

sadā rakkhanti rājānaṃ cakkavākova dukkhinaṃ. 9-

Tatheva tvaṃ mahāvīra hatāmittova 10- khattiyo

sadevakassa lokassa dhammarājāti vuccati.

@Footnote: 1 Sī. parakhattiye 2 Sī. ovaraṃ ca, cha.Ma. caccarañca 3 cha.Ma.,i. kārayeyya

@4 Sī. sametuṃ balakāyassa 5 cha.Ma.,i. senāpaccaṃ 6 ka. samatto, cha.Ma. mamatto,

@i. sāmako 7 Po.,cha.Ma.,i. yo 8 Po.,cha.Ma. uppātesu 9 cha.Ma.,i. dukkhitaṃ

@10 Sī. mahāmittova

Titthiye nīharitvāna 1- mārañcāpi sasenakaṃ

tamandhakāraṃ vidhaṃsetvā 2- dhammanagaraṃ amāpayi.

Sīlaṃ pākārikaṃ 3- tattha ñāṇante dvārakoṭṭhakaṃ

saddhā te esikā vīra dvārapālo ca saṃvaro.

Satipaṭṭhānamaṭṭālaṃ paññā te caccaraṃ mune

iddhipādañca siṅghāṭaṃ dhammavīthi 4- sumāpitaṃ. 5-

Suttantaṃ abhidhammañca vinayaṃ cāpi kevalaṃ

navaṅgaṃ buddhavacanaṃ esā dhammasabhā tava.

Suññataṃ animittañca vihārañcāpaṇīhitaṃ

anejo ca 6- nirodho ca esā dhammakuṭī tava.

Paññāya aggo nikkhitto paṭibhāṇe ca kovido

sāriputtoti nāmena dhammasenāpatī tava.

Cutūpapātakusalo iddhiyā pāramiṃ gato

kolito nāma nāmena porohicco tavaṃ mune.

Porāṇakavaṃsadharo uggatejo durāsado

dhutavādiguṇe aggo akkhadasso tavaṃ mune.

Bahussuto dhammadharo sabbapāṭhī ca sāsane

ānando nāma nāmena dhammarakkho 7- tavaṃ mune.

Ete sabbe atikkamma mahesī 8- bhagavā mamaṃ

vinicchayaṃ me pādāsi vinaye viññudesitaṃ. 9-

Yo koci vinaye pañhaṃ pucchati buddhasāvako

tattha me cintanā natthi taññevatthaṃ kathemahaṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. nihanitvāna 2 cha.Ma.,i. vidhamitvā 3 cha.Ma. pākārakaṃ 4 i. dhammavīthiṃ

@5 cha.Ma. sumāpitā 6 cha.Ma. āneñjañca 7 cha.Ma. dhammārakkho

@8 cha.Ma. pamesi 9 Sī. vinayaññūna desitaṃ

Yāvatā buddhakhettamhi ṭhapetvā ca mahāmuni 1-

vinaye mādiso natthi kuto bhiyyo bhavissati.

Bhikkhusaṃghe nisīditvā evaṃ gajjati gotamo

upālissa samo natthi vinaye khandhakesu ca.

Yāvatā buddhabhaṇitaṃ navaṅgaṃ satthusāsanaṃ

vinaye kathitaṃ sabbaṃ 2- vinayamūlapassino. 3-

Mama kammaṃ saritvāna gotamo sakyapuṅgavo

bhikkhusaṃghe nisīditvā etadagge ṭhapesi maṃ.

Satasahassaṃ upādāya imaṃ ṭhānaṃ apatthayiṃ

so me attho anuppatto vinaye pāramiṃ gato.

Sakyānaṃ nandijanako 4- kappako āsihaṃ pure

vijahitvāna taṃ jātiṃ putto jāto mahesino.

Ito dutiyake kappe añjaso nāma khattiyo

anantatejo amitayaso bhūmipālo mahaddhano.

Tassa rañño ahaṃ putto candano nāma 5- khattiyo

jātimadena patthaddho yasobhogamadena ca.

Nāgasatasahassāni sabbālaṅkārabhūsitā

tidhā pabhinnā mātaṅgā parivārenti maṃ sadā.

Sabalehi paretohaṃ uyyānaṃ gantukāmako

āruyha sirikaṃ nāgaṃ nagarā nikkhamiṃ tadā.

Caraṇena ca sampanno guttadvāro susaṃvuto

devalo nāma sambuddho āgacchi purato mamaṃ.

@Footnote: 1 ka. taṃ mahāmuniṃ 2 cha.Ma.,i. vinayogadhaṃ taṃ sabbaṃ 3 Sī. vinayo mūlaṃ tapassino

@4 cha.Ma.,i. nandijanano 5 Sī. sunando nāma

Pesetvā sirikaṃ nāgaṃ buddhaṃ āsādayiṃ tadā

tato sañjātakopova 1- nāgo nuddharako 2- padaṃ.

Nāgaṃ ruṇṇamanaṃ 3- disvā buddhe kodhaṃ akāsahaṃ

viheṭhayitvā sambuddhaṃ uyyānaṃ agamāsahaṃ.

Sātaṃ tattha na vindāmi siro pajjalito yathā

pariḷāhena ḍayhāmi macchova balisādako.

Sasāgarantā paṭhavī 4- ādittā viya hoti me

pitu santikupāgamma idaṃ vacanamabraviṃ.

Āsīvisaṃva kupitaṃ aggikkhandhaṃva āgataṃ

mattaṃva kuñjaraṃ dantiṃ yaṃ sayambhuṃ asādayiṃ.

Āsādito mayā buddho ghoro uggatapo jino

purā sabbe vinassāma khamāpessāma taṃ muniṃ.

No ce taṃ nijjhāpessāma 5- attadantaṃ samāhitaṃ

orena sattame divase 6- raṭṭhamme vidhamissati.

Sumekhalo kosiyo ca siggavo cāpi sattako 7-

āsādayitvā isayo duggatā te sasenakā. 8-

Yadā kuppanti isayo saññatā brahmacārino

sadevakaṃ vināsenti sasāgaraṃ sapabbataṃ.

Tiyojanasahassamhi purise sannipātayiṃ

accayaṃ desanatthāya sayambhuṃ upasaṅkamiṃ.

Allavatthā allasirā sabbeva pañjalīkatā

buddhassa pāde nipatitvā idaṃ vacanamabravuṃ.

@Footnote: 1 Sī. sañjātasaṃkopo, cha.Ma.,i. sañjātakopo so 2 Sī. vuddharate, cha.Ma.,i. nuddharate

@3 i. duṭṭhamanaṃ 4 Sī. puthuvi 5 Sī. nikkhamessāmi 6 cha.Ma. orena sattadivasā

@7 Sī. sattuko 8 cha.Ma. saraṭṭhakā

Khamassu tvaṃ mahāvīra abhiyācati taṃ jano

pariḷāhaṃ vinodehi mā ca 1- raṭṭhaṃ vināsaya.

Sadevamānusā sabbe sadānavā sarakkhasā

ayomayena kūṭena siraṃ bhindeyyu me sadā.

Udake 2- aggi na saṇṭhāti vījaṃ sele na rūhati

agade kimi na saṇṭhāti kopo buddhe na jāyati.

Yathā ca bhūmi acalā appameyyo ca sāgaro

anantako ca ākāso evaṃ buddhā akhobhiyā. 3-

Attadantā 4- mahāvīrā khamitā ca tapassino

khantānaṃ khamitānaṃ ca gamanaṃ vo 5- na vijjati.

Idaṃ vatvāna sambuddho pariḷāhaṃ vinodayi 6-

mahājanassa purato nabhaṃ abbhuggamī tadā.

Tena kammenahaṃ vīra 7- hīnattaṃ ajjhupāgato

samatikkamma taṃ jātiṃ pāvisiṃ abhayaṃ puraṃ.

Tadāpi maṃ mahāvīra ḍayhamānaṃ susaṇṭhitaṃ 8-

pariḷāhaṃ vinodesi sayambhuṃ ca khamāpayiṃ.

Ajjāpi maṃ mahāvīra ḍayhamānaṃ tihaggibhi

nibbāpesi tayo aggī sītibhāvañca pāpayiṃ.

Yesaṃ sotāvadhānatthi 9- suṇātha mama bhāsato

atthaṃ tuyhaṃ pavakkhāmi yathā diṭṭhaṃ padaṃ mamaṃ.

Sayambhuṃ taṃ vimānetvā 10- santacittaṃ samāhitaṃ

tena kammenahaṃ ajja jātomhi nīcayoniyaṃ.

@Footnote: 1 cha.Ma. no 2 cha.Ma. dake 3 i. buddho akhobhiyo 4 cha.Ma.,i. sadā khantā

@5 ka. te, cha.Ma. taṃ 6 cha.Ma. vinodayaṃ 7 i. dhīra 8 ka. sakhe ṭhitaṃ, Ma. dusaṇṭhitaṃ

@9 Sī. sotapathā atthi 10 Sī. khamāpetvā

Mā vo khaṇaṃ virādhetha khaṇātītā 1- hi socare

sadatthe vāyameyyātha khaṇo vo paṭipādito.

Ekaccānañca vamanaṃ ekaccānaṃ virecanaṃ

visaṃ halāhalaṃ eke 2- ekaccānañca osathaṃ. 3-

Vamanaṃ paṭipannānaṃ phalaṭṭhānaṃ virecanaṃ

osathaṃ 3- phalalābhīnaṃ puññakkhettaṃ gavesinaṃ.

Sāsanena viruddhānaṃ visaṃ halāhalaṃ yathā

āsīviso duṭṭhaviso 4- ekaṃ 5- jhāpeti taṃ naraṃ.

Sakiṃ pītaṃ halāhalaṃ uparuddheti 6- jīvitaṃ

sāsanena virujjhitvā kappakoṭimhi 7- ḍayhati.

Khantiyā avihiṃsāya mettacittavatāya ca

sadevakaṃ so tarati 8- tasmā te 9- avirodhiyā. 10-

Lābhālābhe na sajjanti sammānane vimānane 11-

paṭhavīsadisā buddhā tasmā te na virodhiyā.

Devadatte ca vadhake core aṅgulimālake

rāhule dhanapāle ca sabbesaṃ samako muni.

Etesaṃ paṭigho natthi rāgomesaṃ na vijjati

sabbesaṃ samako buddho vadhakassorasassa ca.

Panthe disvāna kāsāvaṃ chaḍḍitaṃ miḷhamakkhitaṃ

sirasā 12- añjaliṃ katvā vanditabbaṃ isiddhajaṃ. 13-

Abbhatītā ca ye buddhā vattamānā anāgatā

dhajenānena sujjhanti tasmā ete namassiyā.

@Footnote: 1 Sī. khaṇātigā 2 i. ete 3 cha.Ma. osadhaṃ 4 cha.Ma.,i. diṭṭhaviso 5 cha.Ma.,i. evaṃ

@6 cha.Ma. uparundhati 7 Ma. kappakoṭimpi 8 cha.Ma. tāreti 9 i. vo 10 cha.Ma. avirādhiyā

@11 cha.Ma. sammānanavimānane 12 cha.Ma. sirasmiṃ 13 Sī. vanditabbo isiddhajo

Satthukappaṃ suvinayaṃ dhāremi hadayenahaṃ

namassamāno vinayaṃ viharissāmi sabbadā.

Vinayo āsayo 1- mayhaṃ vinayo ṭhānacaṅkamaṃ

kappemi vinaye vāsaṃ vinayo mayha 2- gocaro.

Vinaye pāramippatto samathe 3- cāpi kovido

upāli taṃ mahāvīra pāde vandati satthuno.

So ahaṃ vicarissāmi gāmā gāmaṃ purā puraṃ

namassamāno sambuddhaṃ dhammassa ca sudhammataṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

sabbāsavā parikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpica aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Tattha hi naṃ satthā sayameva sakalaṃ vinayapiṭakaṃ uggaṇhāpesi. So aparabhāge bhārukacchakavatthuṃ 4- ajjukavatthuṃ 5- kumārakassapavatthunti imāni tīṇi vatthūni vinicchayi. 6- Satthā ekekasmiṃ vinicchite sādhukāraṃ datvā tayopi vinicchaye atthuppattiṃ katvā theraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparabhāge ekasmiṃ uposathadivase pātimokkhuddesasamaye bhikkhū ovadanto:-

[249]

"saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo

mitte bhajeyya kalyāṇe suddhājīve atandite.

@Footnote: 1 Sī. āsayaṃ 2 cha.Ma. mama 3 Sī. samaye 4 vinaYu.mahāvi. 1/78/52

@5 vinaYu.mahāvi. 1/158/91 6 i. vinicchini

[250]

Saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo

saṃghasmiṃ viharaṃ bhikkhu sikkhetha vinayaṃ budho.

[251]

Saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo

kappākappesu kusalo careyya apurakkhato"ti tisso gāthā abhāsi.

Tattha saddhāyāti saddhānimittaṃ, na jīvikatthanti attho. Saddhāyāti vā kammaphalāni ratanattayaguṇañca saddahitvā. Abhinikkhammāti gharāvāsato nikkhamitvā. Navapabbajitoti navo hutvā pabbajito, paṭhamavayeeva pabbajito. Navoti sāsane sikkhāya abhinavo daharo. Mitte bhajeyya kalyāṇe, suddhājīve atanditeti "piyo 1- garu bhāvanīyo"tiādinā 2- vuttalakkhaṇe kalyāṇamitte, micchājīvavivajjanena suddhājīve, āraddhaviriyatāya atandite bhajeyya upasaṅkameyya, tesaṃ ovādānusāsanīpaṭiggahaṇavasena seveyya. Saṃghasmiṃ viharanti saṃghe bhikkhusamūhe vattapaṭivattapūraṇavasena viharanto. Sikkhetha vinayaṃ budhoti bodhañāṇatāsukusalo hutvā vinayapariyattiṃ sikkheyya. Vinayo hi sāsanassa āyu, tasmiṃ ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti. "buddho"ti ca paṭhanti, so evattho. Kappākappesūti kappiyākappiyesu kusalo suttavasena suttānulomavasena ca nipuṇo cheko. Apurakkhatoti na purakkhato taṇhādīhi kutoci 3- purekkhāraṃ apaccāsīsanto 4- hutvā vihareyya.

Upālittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 pāli.,Sī.,i. piyo ca 2 aṅ.sattaka. 23/34/33 dutiyamittasutta (syā)

@3 Sī. tato ca, Ma. tatopi 5 Sī.,i. apaccāsiṃsanto

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
หัวข้อก่อนหน้า๑๐. สาฏิมัตติยเถรคาถากลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๒๖ติกนิบาตหัวข้อถัดไป๑๒. อุตตรปาลเถรคาถา