๘. ราหุลเถรคาถา

330. 8. Rāhulattheragāthāvaṇṇanā

ubhayenātiādikā āyasmato rāhulattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ uḷāraṃ puññaṃ katvā paṇidhānamakāsi. So tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde amhākaṃ bodhisattaṃ paṭicca yasodharāya deviyā kucchimhi nibbattitvā rāhuloti laddhanāmo mahatā khattiyaparivārena 3- vaḍḍhi, tassa pabbajjāvidhānaṃ khandhake 4- āgatameva. So pabbajitvā satthu santike anekehi

@Footnote: 1 i. abhājanaṃ ayanti ovādassa adāneneva, Ma. atthā janayanti ovādassa

@adāneneva 2 Sī.,i. bhāvanānimittassa 3 Sī.,i. khattiyaparihārena

@4 vinaYu.mahā. 4/105/119 rāhulavatthu Suttapadehi suladdhovādo paripakkañāṇo 1- vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2-:-

"padumuttarassa bhagavato lokajeṭṭhassa tādino

sattabhūmimhi pāsāde ādāsaṃ santhariṃ 3- ahaṃ.

Khīṇāsavasahassehi parikiṇṇo mahāmuni

upāgami gandhakuṭiṃ dipadindo 4- narāsabho.

Virocayaṃ 5- gandhakuṭiṃ devadevo narāsabho

bhikkhusaṃghe ṭhito satthā imā gāthā abhāsatha.

Yenāyaṃ jotitā seyyā ādāsova susanthato

tamahaṃ kittiyassāmi suṇātha mama bhāsato.

Soṇṇamayā rūpimayā atho veḷuriyāmayā

nibbattissanti pāsādā yekeci manaso piyā.

Catusaṭṭhikkhattuṃ devindo devarajjaṃ karissati

sahassakkhattuṃ cakkavattī bhavissati anantaRā.

Ekavīsatikappamhi vimalo nāma khattiyo

cāturanto vijitāvī cakkavattī bhavissati.

Nagaraṃ reṇuvatī nāma iṭṭhakāhi sumāpitaṃ

āyāmato tīṇi sataṃ caturassasamāyutaṃ.

Sudassano nāma pāsādo visukammena māpito

kūṭāgāravarūpeto sattaratanabhūsito.

Dasasaddāvivittaṃ taṃ vijjādharasamākulaṃ

sudassanaṃva nagaraṃ devatānaṃ bhavissati.

Pabhā niggacchate tassa uggacchanteva sūriye

virocessati taṃ niccaṃ samantā aṭṭhayojanaṃ.

@Footnote: 1 Sī.,i. paripakke ñāṇe 2 khu.apa.32/68/85 rāhulattherāpadāna 3 Sī. adāsiṃ santharaṃ

@4 cha.Ma. dvipadindo 5 cha.Ma. virocento

Kappasatasahassamhi okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tusitāva 1- cavitvāna sukkamūlena codito

gotamassa bhagavato atrajo so bhavissati.

Sacevaseyya agāraṃ cakkavattī bhaveyya so

aṭṭhānametaṃ yaṃ tādī agāre ratimajjhagā.

Nikkhamitvā agāramhā pabbajissati subbato

rāhulo nāma nāmena arahā so bhavissati.

Kikīva aṇḍaṃ rakkheyya cāmarīriva 2- vāladhiṃ

nipako sīlasampanno mamaṃ rakkhi mahāmuni.

Tassāhaṃ dhammamaññāya vihāsiṃ sāsane rato

sabbāsave pariññāya viharāmi anāsavo.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā aññaṃ byākaronto:-

"ubhayeneva sampanno rāhulabhaddoti maṃ vidū

yañcamhi putto buddhassa yañca dhammesu cakkhumā.

Yañca me āsavā khīṇā yañca natthi punabbhavo

arahā dakkhiṇeyyomhi tevijjo amataddaso.

Kāmandhā jālasañchannā 3- taṇhāchadanachāditā

pamattabandhunā baddhā macchāva kumināmukhe. 4-

@Footnote: 1 cha.Ma. tusitā so 2 cha.Ma. cāmarī viya 3 cha.Ma. jālapacchannā

@4 khu.u. 25/64/206 dutiyasattasutta

Taṃ kāmaṃ ahamujjhitvā chetvā mārassa bandhanaṃ

samūlaṃ taṇhamabbuyha sītibhūtosmi nibbuto"ti catasso gāthā abhāsi.

Tattha ubhayeneva sampannoti jātisampadā paṭipattisampadāti ubhayasampattiyāpi sampanno samannāgato. Rāhulabhaddoti maṃ vidūti "rāhulabhaddo"ti maṃ sabrahmacārino sañjānanti. Tassa hi jātasāsanaṃ sutvā bodhisattena "rāhu jāto, 1- bandhanaṃ jātan"ti vuttavacanaṃ upādāya suddhodanamahārājā "rāhulo"ti nāmaṃ gaṇhi. Tattha ādito pitarā vuttapariyāyameva gahetvā āha "rāhulabhaddoti maṃ vidū"ti. Bhaddoti ca pasaṃsāvacanametaṃ.

Idāni taṃ ubhayasampattiṃ dassetuṃ "yañcamhī"tiādi vuttaṃ. Tattha yanti yasmā. Casaddo samuccayattho. Amhi putto buddhassāti sammāsambuddhassa orasa- putto amhi. Dhammesūti lokiyesu lokuttaresu ca dhammesu, catusaccadhammesūti attho. Cakkhamāti maggapaññācakkhunā cakkhumā ca amhīti yojetabbaṃ.

Puna aparāparehipi pariyāyehi attani ubhayasampattiṃ dassetuṃ "yañca me āsavā khīṇā"ti gāthamāha. Tattha dakkhiṇeyyoti dakkhiṇāraho. Amataddasoti nibbānassa dassāvī. Sesaṃ suviññeyyameva.

Idāni yāya vijjāsampattiyā ca vimuttisampattiyā ca abhāvena sattakāyo kumine bandhamacchā viya saṃsāre parivattati, taṃ ubhayasampattiṃ attani dassetuṃ "kāmandhā"ti gāthādvayamāha. Tattha kāmehi kāmesu vā andhāti kāmandhā. "../../bdpicture/chando rāgo"tiādivibhāgehi 2- kilesakāmehi rūpādīsu vatthukāmesu anādīnavadassitāya andhīkatā. Jālapacchannāti sakalaṃ bhavattayaṃ ajjhottharitvā ṭhitena visattikājālena samantato

@Footnote: 1 Sī.,i. rāhulo jāto 2 khu.cūḷa.30/95/27 ajitamāṇavakapañhāniddesa (syā) Channā paliguṇṭhitā. Taṇhāchadanachāditāti tatoeva taṇhāsaṅkhātena chadanena chāditā nivutā sabbaso paṭikujjhitā. Pamattabandhunā baddhā, macchāva kumināmukheti kumināmukhe macchabandhānaṃ macchapasibbakamukhe baddhā macchā viya pamattabandhunā mārena yena kāmabandhanena baddhā ime sattā tato na nigacchanti antobandhanagatāvahonti.

Taṃ tathārūpaṃ kāmaṃ bandhanabhūtaṃ ujjhitvā pubbabhāgapaṭipattiyā pahāya kilesa- mārassa bandhanaṃ chetvā puna ariyamaggasatthena anavasesato samucchinditvā tatoeva avijjāsaṅkhātena mūlena samūlaṃ kāmataṇhādikaṃ taṇhaṃ abbuyha uddharitvā sabba- kilesadarathapariḷāhābhāvato sītibhūto saupādisesāya nibbānadhātuyā nibbuto ahaṃ asmi homīti attho.

Rāhulattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.