๙. จันทนเถรคาถา

331. 9. Candanattheragāthāvaṇṇanā

jātarūpenātiādikā āyasmato candanattherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekatiṃse kappe buddhasuññe loke rukkhadevatā hutvā nibbatto sudassanaṃ nāma paccekabuddhaṃ pabbatantare vasantaṃ disvā pasannamānaso kuṭajapupphehi pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā candanoti laddhanāmo vayappatto gharāvāsaṃ vasanto satthu santike dhammaṃ sutvā sotāpanno ahosi. So ekaṃ puttaṃ labhitvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā vipassanāya kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto satthāraṃ Vandituṃ sāvatthiṃ āgato susāne vasati, tassa āgatabhāvaṃ sutvā purāṇadutiyikā alaṅkatapaṭiyattā dārakaṃ ādāya mahatā parivārena therassa santikaṃ gacchati "itthī- kuttādīhi naṃ palobhetvā uppabbājessāmī"ti. Thero taṃ āgacchantiṃ dūratova disvā "idānissā avisayo bhavissāmī"ti yathāraddhaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"himavantassāvidūre accalo 2- nāma pabbato

buddho sudassano nāma vasate pabbatantare.

Pupphaṃ hemavantaṃ gayha vehāsaṃ agamāsahaṃ

tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ oghatiṇṇamanāsavaṃ.

Pupphaṃ kuṭajamādāya sire katvāna añjaliṃ 3-

buddhassa abhiropesiṃ sayambhussa mahesino.

Ekatiṃse ito kappe yaṃ pupphamabhipūjayiṃ

duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Chaḷabhiñño pana hutvā ākāse ṭhatvā tassā dhammaṃ desetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpetvā sayaṃ attanā pubbe vasitaṭṭhānameva gato. Sahāyabhikkhūhi "vippasannāni kho te āvuso indriyāni, kacci tayā saccāni paṭividdhānī"ti puṭṭho:-

"jātarūpena sañchannā dāsīgaṇapurakkhatā

aṅkena puttamādāya bhariyā maṃ upāgami.

Tañca disvāna āyantiṃ sakaputtassa mātaraṃ

alaṅkataṃ suvasanaṃ maccupāsaṃva oḍḍitaṃ.

@Footnote: 1 khu.apa. 33/107/157 kuṭajapupphiyattherāpadāna (syā) 2 cha.Ma. vasalo

@3 pāli. katvānahantadā

Tato me manasīkāro yoniso udapajjatha

ādīnavo pāturahu nibbidā samatiṭṭhatha.

Tato cittaṃ vimucci me passa dhammasudhammataṃ

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanan"ti imāhi gāthāhi attano paṭipattiṃ kathento aññaṃ byākāsi.

Tattha jātarūpena sañchannāti jātarūpamayena sīsūpagādialaṅkārena alaṅkaraṇa- vasena paṭicchāditasarīrā, sabbābharaṇabhūsitāti attho. Dāsīgaṇapurakkhatāti yathārahaṃ alaṅkatapaṭiyattena attano dāsigaṇena purato katā parivāritāti 1- attho. Aṅkena puttamādāyāti "api nāma puttampi disvā gehassitasāto 2- bhaveyyā"ti puttaṃ attano aṅkena gahetvā.

Āyantinti āgacchantiṃ. Sakaputtassa mātaranti mama orasaputtassa jananiṃ, mayhaṃ purāṇadutiyikanti attho. Sabbamidaṃ thero attano kāmarāgasamucchedaṃ bahumaññanto vadati. Yoniso udapajjathāti "evarūpāpi nāma sampatti jarābyādhi- maraṇehi abhibhuyyati, aho saṅkhārā aniccā adhuvā anassāsikā"ti evaṃ yoniso- manasikāro uppajji. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

Candanattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.