๑๒. มุทิตเถรคาถา

๓๓๔. ๑๒. มุทิตตฺเถรคาถาวณฺณนา

ปพฺพชินฺติอาทิกา อายสฺมโต มุทิตตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ สตฺถารํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส เอกํ มญฺจมทาสิ. ๑- โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท โกสลรฏฺเฐ คหปติกุเล นิพฺพตฺติตฺวา มุทิโตติ ลทฺธนาโม วิญฺญุตํ ปาปุณิ. เตน จ สมเยน ตํ กุลํ รญฺญา เกนจิเทว กรณีเยน ปลิพุทฺธํ อโหสิ. มุทิโต ราชภยาภีโต ปลายิตฺวา อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ อญฺญตรสฺส ขีณาสวตฺเถรสฺส วสนฏฺฐานํ อุปคจฺฉิ. เถโร ตสฺส ภีตภาวํ ญตฺวา "มา ภายี"ติ สมสฺสาเสสิ. โส "กิตฺตเกน นุ โข ภนฺเต กาเลน อิทํ เม ภยํ วูปสเมสฺสตี"ติ ปุจฺฉิตฺวา "สตฺตฏฺฐมาเส อติกฺกมิตฺวา"ติ วุตฺเต "เอตฺตกํ กาลํ อธิวาเสตุํ น สกฺโกมิ, ปพฺพชิสฺสามหํ ภนฺเต, ปพฺพาเชถ มนฺ"ติ ชีวิตรกฺขณตฺถํ ปพฺพชฺชํ ยาจิ, เถโร

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. ปจฺฉิมทาสิ ตํ ปพฺพาเชสิ. โส ปพฺพชิตฺวา สาสเน ปฏิลทฺธสทฺโธ ภเย วูปสนฺเตปิ สมณธมฺมํเยว โรเจนฺโต กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺโต "อรหตฺตํ อปตฺวา อิมสฺมา วสนคพฺภา พหิ น นิกฺขมิสฺสามี"ติอาทินา ปฏิญฺญํ กตฺวา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๑-:-

"วิปสฺสิโน ภควโต โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

เอกํ มญฺจํ ๒- มยา ทินฺนํ ปสนฺเนน สปาณินา.

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ ทิพฺพยานํ สมชฺฌคํ

เตน มญฺจกทาเนน ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

เอกนวุติโต กปฺเป ยํ มญฺจมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ มญฺจทานสฺสิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา วิมุตฺติสุขํ ปฏิสํเวเทนฺโต สหายภิกฺขูหิ อธิคตํ ปุจฺฉิโต อตฺตโน ปฏิปนฺนาการํ กเถนฺโต:-

"ปพฺพชึ ชีวิกตฺโถหํ ลทฺธาน อุปสมฺปทํ

ตโต สทฺธํ ปฏิลภึ ทฬฺหวีริโย ปรกฺกมึ.

กามํ ภิชฺชตุยํ กาโย มํสเปสี วิสียรุํ

อุโภ ชณฺณุกสนฺธีหิ ชงฺฆาโย ปปตนฺตุ เม.

นาสิสฺสํ น ปิวิสฺสามิ วิหารา จ น นิกฺขเม

นปิ ปสฺสํ นิปาเตสฺสํ ตณฺหาสลฺเล อนูหเต.

ตสฺส เมวํ วิหรโต ปสฺส วีริยปรกฺกมํ

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ จตสฺโส คาถา อภาสิ.

@เชิงอรรถ: ๑ ขุ.อป. ๓๓/๑๑๒/๑๖๔ เวจฺจกทายกตฺเถราปทาน (สฺยา) ๒ ปาลิ. เวจฺจํ. เอวมุปริปิ

ตตฺถ ชีวิกตฺโถติ ชีวิกาย อตฺถิโก ชีวิกปฺปโยชโน. "เอตฺถ ปพฺพชิตฺวา นิพฺภโย สุเขน อกิลมนฺโต ชีวิสฺสามี"ติ เอวํ ชีวิกตฺถาย ปพฺพชินฺติ อตฺโถ. ลทฺธาน อุปสมฺปทนฺติ ปฐมํ สามเณรปพฺพชฺชายํ ฐิโต ญตฺติจตุตฺเถน กมฺเมน อุปสมฺปทํ ลภิตฺวา. ตโต สทฺธํ ปฏิลภินฺติ ตโต อุปสมฺปนฺนกาลโต ปฏฺฐาย กลฺยาณมิตฺเต เสวนฺโต เทฺว มาติกา ติสฺโส อนุโมทนา เอกจฺจํ ๑- สุตฺตํ สมถกมฺมฏฺฐานํ วิปสฺสนา- วิธิญฺจ อุคฺคณฺหนฺโต พุทฺธาทีนํ มหานุภาวตํ ทิสฺวา "สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวากฺขาโต ธมฺโม, สุปฏิปนฺโน สํโฆ"ติ รตนตฺตเย สทฺธํ ปฏิลภึ. ทฬฺหวีริโย ปรกฺกมินฺติ เอวํ ปฏิลทฺธสทฺโธ หุตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺโต น จิรสฺเสว สจฺจปฏิเวธาย ทฬฺหวิริโย ถิรวิริโย หุตฺวา ปรกฺกมึ, อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปสมฺปทาย สมฺมเทว ปทหึ.

ยถา ปน ปรกฺกมึ, ตํ ทสฺเสตุํ "กามนฺ"ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ กามนฺติ ยถากามํ เอกํสโต วา ภิชฺชตุ. อยํ กาโยติ อยํ มม ปูติกาโย, อิมินา วิริยปตาเปน ภิชฺชติ เจ, ภิชฺชตุ ฉินฺนภินฺนํ โหตุ. มํสเปสี วิสียรุนฺติ อิมินา ทฬฺหปรกฺกเมน อิมสฺมา กายา มํสเปสิโย วิสียนฺติ เจ, วิสียนฺตุ อิโต จิโต วิทฺธํสนฺตุ. อุโภ ชณฺณุกสนฺธีหิ, ชงฺฆาโย ปปตนฺตุ เมติ อุโภหิ ชณฺณุกสนฺธีหิ สห มม อุโภ ชงฺฆาโย สตฺถิโย อูรุพนฺธโต ภิชฺชิตฺวา ภูมิยํ ปปตนฺตุ. "มนฺ"ติปิ ปาโฐ, โส เอวตฺโถ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.

มุทิตตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปรมตฺถทีปนิยา เถรคาถาสํวณฺณนาย

จตุกฺกนิปาตสฺส อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. เอกํ